Wielu przedsiębiorców decyduje się na połączenie prowadzenia własnej działalności gospodarczej z pracą na etacie. Takie rozwiązanie pozwala na zwiększenie dochodów i rozwój zawodowy, ale wiąże się również z pewnymi obowiązkami wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Kluczowe znaczenie w tej sytuacji ma tzw. zbieg tytułów do ubezpieczeń, uregulowany w przepisach prawa.
Zbieg tytułów do ubezpieczeń - co to oznacza?
Osoba, która jednocześnie prowadzi działalność gospodarczą i jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę, co do zasady podlega ubezpieczeniom z obu tych tytułów. Ustawodawca przewidział jednak pewien wyjątek. Jeżeli z tytułu umowy o pracę pracownik uzyskuje wynagrodzenie co najmniej równe minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, wówczas z tytułu prowadzonej działalności nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Obowiązkowo należy opłacać jedynie składkę zdrowotną.
W 2026 roku minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł brutto. Oznacza to, że osoby osiągające z etatu taką kwotę lub wyższą są zwolnione z dodatkowych składek społecznych z działalności. Warto podkreślić, że znaczenie ma tu wysokość wynagrodzenia, a nie wymiar etatu. Nawet praca na ½ etatu może zwalniać z obowiązku, jeśli dochód osiąga wymagany poziom.
Jeżeli wynagrodzenie ze stosunku pracy jest niższe od minimalnego wynagrodzenia, przedsiębiorca ma obowiązek opłacania składek ZUS na ubezpieczenie społeczne z obu źródeł dochodu - firmy i etatu. Nie ma przy tym znaczenia, czy przedsiębiorca opłaca składki od pełnej podstawy, korzysta z preferencyjnych składek (przeznaczonych dla nowych przedsiębiorców) czy z "małego ZUS-u plus".
Przykład 1. Przedsiębiorca zgłoszony jest do pełnych składek ZUS i rozpoczął pracę na etacie. Z tytułu umowy o pracę zarabia minimalną krajową, dzięki czemu z tytułu działalności gospodarczej będzie zwolniony z opłacania składek społecznych.
Przykład 2. Przedsiębiorca opłaca preferencyjne składki ZUS i jednocześnie zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę na ½ etatu. Wynagrodzenie przedsiębiorcy z etatu wynosi 5000 zł brutto. W tym przypadku przedsiębiorca również zwolniony jest z opłacania składek społecznych z tytułu prowadzonej działalności, ponieważ wynagrodzenie z etatu jest wyższe niż minimalna krajowa. Wymiar etatu nie ma znaczenia dla celów ubezpieczeniowych.
Brak możliwości wyboru tytułu ubezpieczenia
W sytuacji, gdy oba tytuły współistnieją, przedsiębiorca nie może samodzielnie zdecydować, z którego z nich będzie odprowadzał składki. Pierwszeństwo ma stosunek pracy, co w praktyce oznacza, że osoby zatrudnione na etacie nie mogą korzystać z ulg dla początkujących przedsiębiorców, takich jak ulga na start czy preferencyjne składki ZUS, jeśli ich wynagrodzenie z etatu jest równe lub wyższe od minimalnego.
Składka zdrowotna - obowiązkowa z obu tytułów
Sytuacja w przypadku ubezpieczenia zdrowotnego wygląda inaczej niż w przypadku składek na ubezpieczenie społeczne. Składkę zdrowotną należy opłacać od każdego tytułu odrębnie. Oznacza to, że osoba łącząca etat z działalnością gospodarczą ma obowiązek zapłaty składki zdrowotnej zarówno od wynagrodzenia z umowy o pracę, jak i od przychodu z działalności. Wysokość tej składki jest naliczana w zależności od formy opodatkowania wybranej przez przedsiębiorcę.
Przykład 3. Pan Jan prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. Dodatkowo jest wspólnikiem w spółce jawnej. Przychody z działalności indywidualnej rozlicza ryczałtem, a z udziału w spółce jawnej - według skali podatkowej. Pan Jan musi opłacać składkę zdrowotną zarówno z tytułu działalności gospodarczej, jak i z tytułu uczestnictwa w spółce jawnej.
W 2026 roku składka zdrowotna wynosi 432,54 zł (0,09 x 4806 zł). Dodatkowo przedsiębiorców obowiązuje roczne rozliczenie składki zdrowotnej.
Deklaracje zgłoszeniowe ZUS w przypadku działalności i etatu
Jeżeli przedsiębiorca dopiero rozpoczyna prowadzenie działalności gospodarczej, a jest już zatrudniony na umowę o pracę, w celu dopełnienia formalności musi złożyć w ZUS-ie formularz ZUS ZZA. Ma na to 7 dni od daty rejestracji działalności. Złożenie tego formularza oznacza, że przedsiębiorca będzie podlegał wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.
W przypadku gdy praca na etacie została rozpoczęta w momencie, gdy już prowadzona była działalność gospodarcza, należy dokonać wyrejestrowania z ubezpieczeń społecznych na deklaracji ZUS ZWUA. Deklarację tę należy złożyć nie później niż 7 dnia od daty wygaśnięcia obowiązku ubezpieczeniowego lub jego zmiany. W rubryce “wyrejestrowanie od dnia” należy podać dzień rozpoczęcia umowy o pracę. Jako kod przyczyny wyrejestrowania należy podać 600 - inna przyczyna wyrejestrowania.
Po wygenerowaniu deklaracji ZUS ZWUA należy utworzyć deklarację zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego na druku ZUS ZZA. W deklaracji ZUS ZZA konieczne jest podanie takiej samej daty powstania obowiązku ubezpieczenia jak data wyrejestrowania na ZUS ZWUA. Rejestracji należy dokonać nie później niż w ciągu 7 dni od daty zawarcia umowy o pracę.
Przykład 4. Umowa o pracę rozpoczęła się 1 października. Na ZUS ZWUA w rubryce “wyrejestrowanie od dnia” należy podać 1 października. Wówczas na ZZA w polu Data powstaniu obowiązku ubezpieczenia podaje się 1 października.
Jeżeli umowa o pracę zaczyna obowiązywać w trakcie miesiąca, przy generowaniu deklaracji ZUS DRA, należy przejść do zakładki ZAAWANSOWANE i zaznaczyć opcję „częściowe składki” w celu proporcjonalnego naliczenia składek na ubezpieczenie społeczne. W okienko, które się pojawi, należy wprowadzić liczbę dni prowadzenia działalności w danym miesiącu do momentu zawarcia umowy o pracę.
Praca na etacie a preferencyjne składki ZUS
Praca na etacie może wpływać na prawo do opłacania składek ZUS w preferencyjnej wysokości. Przedsiębiorca rozpoczynający działalność gospodarczą co do zasady ma prawo skorzystać z opłacania preferencyjnych składek ZUS przez pierwsze 24 miesiące. Nie jest to jednak możliwe, w przypadku gdy przedsiębiorca wykonuje pracę na rzecz byłego pracodawcy lub jeśli jego wynagrodzenie z etatu jest niższe niż minimalne wynagrodzenie.
Przykład 5. Pan Michał jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i jednocześnie założył działalność gospodarczą. Ponieważ z umowy o pracę jego wynagrodzenie wynosi 1500 zł brutto (poniżej minimalnego wynagrodzenia), z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej zobowiązany jest opłacać zarówno składki społeczne, jak i zdrowotne. Dodatkowo, ponieważ w ramach prowadzonej działalności wykonuje zadania na rzecz obecnego pracodawcy, nie może skorzystać z opłacania preferencyjnych składek.
Etat i działalność a zwolnienie lekarskie
Przedsiębiorca zatrudniony na podstawie umowy o pracę, jeśli jego wynagrodzenie z etatu jest co najmniej równe minimalnemu wynagrodzeniu, jest zwolniony z opłacania składek społecznych z tytułu działalności. W przypadku choroby, wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy przysługuje mu z tytułu umowy o pracę. Jeśli wskutek zwolnienia lekarskiego wynagrodzenie pracownika w danym miesiącu będzie niższe niż minimalna krajowa, nie będzie musiał opłacać składek społecznych z tytułu działalności. Ważna jest bowiem kwota wynagrodzenia przysługująca pracownikowi przy przepracowaniu całego miesiąca.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku urlopu bezpłatnego. Jeśli pracownik-przedsiębiorca będzie przebywał cały miesiąc na urlopie bezpłatnym, to za ten miesiąc z tytułu prowadzonej działalności będzie zobowiązany do opłacenia składek społecznych i składki zdrowotnej. Po powrocie z urlopu bezpłatnego przedsiębiorca ponownie będzie mógł być zwolniony z opłacania składek społecznych z tytułu działalności.
Podsumowanie
Łączenie pracy na etacie z prowadzeniem własnej działalności gospodarczej jest jak najbardziej możliwe i zgodne z prawem. Kluczowe jest jednak zrozumienie zasad dotyczących składek ZUS. Główna zasada brzmi: jeśli z etatu osiągasz co najmniej minimalne wynagrodzenie, składki społeczne z działalności nie są obowiązkowe - ale składkę zdrowotną płacisz zawsze z obu źródeł.
Znajomość tych przepisów pozwoli uniknąć nieporozumień i ewentualnych zaległości wobec ZUS.
Działalność gospodarcza i etat - składki ZUS
tags: #dzialalnosc #gospodarcza #etat #a #skladki #peryferyjne