Wybór odpowiedniej formy umowy cywilnoprawnej, takiej jak umowa o dzieło czy umowa zlecenie, jest kluczową decyzją dla każdego przedsiębiorcy. Choć obie umowy należą do tej samej kategorii i nie podlegają Kodeksowi pracy, różnią się fundamentalnie pod względem celu, odpowiedzialności stron, kwestii podatkowych i składek ZUS. Zrozumienie tych różnic pozwoli na świadome podjęcie decyzji, która forma będzie najkorzystniejsza dla danej sytuacji.
Umowa o dzieło i umowa zlecenie to umowy cywilnoprawne. Nie obejmuje ich Kodeks pracy. To oznacza, że zamawiający dzieła i zleceniodawcy nie muszą zapewniać drugim stronom m.in. odpłatnych urlopów, a wykonawcom dzieł i zleceniobiorcom nie przysługują liczne przywileje, np. okres wypowiedzenia. Chociaż umowa zlecenie i umowa o dzieło mają punkty wspólne, występuje pomiędzy nimi wiele rozbieżności, w tym na gruncie podatkowym i składkowym.
Czym się różni umowa o dzieło od umowy zlecenie?
Podstawowa różnica między tymi dwoma umowami tkwi w ich przedmiocie i odpowiedzialności wykonawcy. Umowa o dzieło jest umową rezultatu, co oznacza, że wykonawca zobowiązuje się do osiągnięcia konkretnego, zindywidualizowanego efektu. Może to być wytwór materialny, jak np. meble czy ubranie, lub niematerialny, jak np. projekt graficzny, tekst czy program komputerowy. Zamawiającego interesuje przede wszystkim efekt końcowy, a wykonawca odpowiada za jego jakość i zgodność z umową.
Z kolei umowa zlecenie jest umową starannego działania. Zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonania określonej czynności lub szeregu czynności z należytą starannością, ale nie ponosi odpowiedzialności za ostateczny rezultat. Celem jest tu samo działanie, a niekoniecznie jego konkretny efekt. Przykładem może być świadczenie usług opiekuńczych, sprzątanie czy administrowanie bazą danych.
Wykonawca dzieła zobowiązuje się do osiągnięcia określonego rezultatu, więc odpowiada za efekt. Zleceniobiorca deklaruje, że starannie wykona czynność określoną w umowie.
Producent odzieży sportowej zdecydował, że chce rozwinąć firmowe profile w social media, w szczególności na Instagramie. Najpierw podpisał umowę o dzieło z absolwentką zarządzania ze specjalnością marketing internetowy. Wykonawczyni dzieła przygotowała strategię komunikacji w social mediach, analizę konkurencji i wytyczne do wstępnej optymalizacji profilu na Instagramie. Niestety, nie była w stanie zająć się prowadzeniem konta, ponieważ otrzymała inną, atrakcyjniejszą propozycję współpracy. Z tego względu przedsiębiorca podpisał umowę zlecenie ze studentką ostatniego roku studiów magisterskich na kierunku e-commerce. Zleceniobiorczyni zobowiązała się do m.in. czynności przekazanej zastępcy przez zleceniobiorcę wbrew woli zleceniodawcy (np. czynności powierzonej zastępcy przez zleceniobiorcę bez wiedzy zleceniodawcy (art. 738 Kodeksu cywilnego).
Umowa o dzieło funkcjonuje jako umowa rezultatu, a umowa zlecenie - jako umowa starannego działania. W pierwszym przypadku skupiamy się na efekcie (np. fizycznym - garniturze na zamówienie, wirtualnym - wegetariańskim jadłospisie na 2500 kcal), a w drugim przypadku - na samej czynności (np. konsultacji behawioralnej psa). O ile krawiec obiecuje klientowi, że uszyje dla niego eleganckie ubranie, o tyle behawiorysta nie deklaruje opiekunowi psa, że rozwiąże problem podczas spotkania. Oczywiście każda osoba, która zleca pewną czynność, chce osiągnąć pewien rezultat. Niemniej sam rezultat nie jest przedmiotem umowy zlecenia. Zresztą - czasami trudno go zagwarantować, bo wpływają na niego czynniki zewnętrzne (np. cennik i oferta konkurencji na targach ślubnych), a nawet sami zlecający (np. styl życia psa).
Odpowiedzialność za wykonanie i reklamacje
W przypadku umowy o dzieło, zamawiający ma szerokie uprawnienia w zakresie reklamacji. Może wezwać wykonawcę do poprawek w wyznaczonym terminie, jeśli dzieło jest wykonane wadliwie lub sprzecznie z umową. Zgodnie z art. 638 Kodeksu cywilnego, przepisy o rękojmi i gwarancji przy sprzedaży mają zastosowanie przy odpowiedzialności za wady dzieła. Taka odpowiedzialność jest wyłączona, jeśli wada wynika z materiału, który dostarczył zamawiający dzieło, np. niskiej jakości materiału do uszycia sukienki.
W umowie o dzieło strony ustalają wynagrodzenie za wykonanie dzieła, które może być ustalone w formie stałej kwoty lub w zależności od osiągnięcia określonych rezultatów. Osoba powierzająca zadanie nie prowadzi ewidencji czasu pracy, a jedynie wyznacza termin ostateczny dostarczenia gotowego dzieła. Dla umowy o dzieło charakterystyczne jest to, że ma prowadzić do konkretnego, zindywidualizowanego rezultatu.
W przypadku umowy zlecenia, zleceniodawca powinien rozliczyć się ze zleceniobiorcą na podstawie ewidencji czasu pracy. Obowiązuje tu także minimalna stawka godzinowa. Wynagrodzenie przy umowie zlecenia stanowi iloczyn liczby przepracowanych godzin i ustalonej stawki godzinowej. Zleceniodawca na bieżąco kontroluje wykonywanie zlecenia, ale nie ma możliwości reklamacji.
Kodeks cywilny nie limituje maksymalnego odszkodowania dla zleceniodawcy, który odniósł straty wskutek niestarannego wykonania czynności określonych w umowie zleceniu. Art. 471 Kodeksu cywilnego.
Kwestie podatkowe i składki ZUS
Umowa o dzieło i umowa zlecenie różnią się także pod względem obciążeń składkowych i podatkowych.
Składki ZUS
Zasadniczo umowy o dzieło nie są oskładkowane. Wykonawca dzieła nie odprowadza składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) ani zdrowotne. Jest to jedna z głównych zalet tej umowy z perspektywy kosztów dla zleceniodawcy. Niemniej, większość umów o dzieło należy zgłosić na formularzu ZUS RUD w ciągu 7 dni od daty zawarcia umowy, pod rygorem kary grzywny do 5000 zł. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy umowa o dzieło jest zawierana z własnym pracodawcą, u którego dana osoba jest już zatrudniona na etacie - wtedy obowiązek zgłoszenia do ZUS nie powstaje.
Umowa o dzieło nie wiąże się z koniecznością odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Oznacza to, że osobie zatrudnionej na jej podstawie nie przysługuje bezpłatna publiczna opieka medyczna, nie może ona korzystać ze zwolnień lekarskich ani odkładać na emeryturę.
Z kolei umowy zlecenia podlegają obowiązkowemu oskładkowaniu. Zleceniobiorca musi być zgłoszony do ubezpieczeń społecznych (emerytalne, rentowe, chorobowe - dobrowolne, wypadkowe) oraz ubezpieczenia zdrowotnego. Jeżeli pracodawca podpisze umowę zlecenie z własnym pracownikiem, odprowadzi te same składki, co z tytułu umowy o pracę. Obowiązek opłacania składek ZUS od umów zleceń trwa do momentu, gdy przychód zleceniobiorcy w danym miesiącu nie przekroczy minimalnego wynagrodzenia. Po przekroczeniu tego progu, od kolejnych umów zleceń odprowadzana jest już tylko składka zdrowotna.
Umowy zlecenia są oskładkowane. Od każdego porozumienia tego typu należy odprowadzać składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.
Podatek dochodowy
W przypadku umów cywilnoprawnych, zarówno zlecenia, jak i o dzieło, stosuje się zryczałtowane koszty uzyskania przychodów, zamiast pracowniczych. Standardowa stawka wynosi 20%, a podwyższona - 50%, jeśli umowa zakłada przeniesienie praw autorskich na zamawiającego. Umowa o dzieło nie jest objęta zwolnieniami podatkowymi dla młodych (<26 lat), co oznacza, że wykonawca zapłaci zaliczkę na podatek dochodowy, nawet jeśli nie ukończył 26 lat.
Jeśli Twój przychód jest wyższy niż 200 zł: zamawiający odprowadza do Urzędu Skarbowego podatek zryczałtowany w wysokości 18% Twojego wynagrodzenia. W tym przypadku nie dostaniesz PIT-u 11. Jeśli Twój przychód jest niższy niż 200 zł: zamawiający odprowadza od Twojego wynagrodzenia zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych, która wynosi 18%. Potem przesyła do Urzędu Skarbowego oraz do Ciebie PIT-11. Będziesz musiał uzyskane dochody wykazać w swojej deklaracji PIT.
Obydwa rodzaje umów są opodatkowane na takich samych zasadach. W przypadku wynagrodzenia brutto, które nie przekracza 200 zł, stosuje się stawkę podatkową 17% (zryczałtowany podatek dochodowy). Przy wyższym wynagrodzeniu obowiązują zasady ogólne.
Koszty uzyskania przychodu od umowy o dzieło mogą stanowić 20% lub 50% (jeśli nastąpiło przeniesienie praw autorskich na dziełobiorcę).
Minimalna stawka godzinowa
Umowa o dzieło nie jest objęta minimalną stawką godzinową. Strony ustalają wynagrodzenie swobodnie. Od 2026 roku minimalna stawka godzinowa dla umów cywilnoprawnych wynosić będzie 31,40 zł brutto, ale przepisy te nie dotyczą umów o dzieło.
W przypadku umowy zlecenia obowiązuje minimalna stawka godzinowa. Od 1 stycznia 2024 roku wynosi ona 23,50 zł brutto. Zleceniodawca ma obowiązek ewidencjonowania czasu pracy zleceniobiorcy, aby móc zweryfikować przestrzeganie tej stawki.
Umowa zlecenia jest objęta regulacjami dotyczącymi minimalnej stawki godzinowej - zleceniodawca nie może zapłacić zleceniobiorcy mniej niż ustalona stawka.
Rozwiązanie umowy
Umowa zlecenie może być wypowiedziana w dowolnym momencie przez każdą ze stron, bez konieczności podawania przyczyny i zachowania okresu wypowiedzenia, choć strona rozwiązująca umowę bez ważnego powodu może być zobowiązana do wypłaty odszkodowania za poniesione straty.
Rozwiązanie umowy o dzieło jest bardziej skomplikowane. Zamawiający może odstąpić od umowy w każdej chwili, ale musi odliczyć wynagrodzenie, które wykonawca zaoszczędził dzięki niewykonaniu dzieła. Wykonawca może odstąpić od umowy w przypadku swojej niezdolności do pracy lub śmierci. Umowa może być również rozwiązana, gdy wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub ukończeniem dzieła, wykonuje je wadliwie lub sprzecznie z umową, lub gdy zamawiający ma uzasadnione obawy co do należytego wykonania dzieła.
Pojęcia wypowiedzenie umowy o dzieło za porozumieniem stron czy okres wypowiedzenia umowy o dzieło nie istnieją. Z umowy o dzieło można zrezygnować w każdym momencie, ale wiąże się to z konkretnymi zobowiązaniami.
Zdecydowane różnice występują również w założeniach tych umów, przykładowo umowa zlecenie może być co do zasady wypowiedziana w każdej chwili, natomiast umowa o dzieło określa konkretne warunki, w jakich może dojść do wypowiedzenia.
Kiedy wybrać umowę o dzieło, a kiedy umowę zlecenie?
Wybór odpowiedniego typu umowy zależy od specyfiki zlecanej pracy:
- Umowa o dzieło jest idealna, gdy celem jest stworzenie konkretnego, namacalnego lub niematerialnego rezultatu, za który wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność. Jest często wybierana przez artystów, projektantów, programistów, pisarzy czy twórców.
- Umowa zlecenie sprawdzi się w przypadku powtarzalnych czynności, usług lub prac, gdzie ważniejsze jest staranne działanie niż konkretny efekt końcowy. Jest często stosowana w usługach outsourcingowych, opiece, administracji czy prostych pracach fizycznych.
Porównanie kwoty wynagrodzenia dla osoby, która nie posiada innego zatrudnienia oraz złożyła wniosek o nieprzedłużane terminów poboru zaliczki, przy wynagrodzeniu brutto 2 500 zł:
| Rodzaj umowy | Umowa zlecenie | Umowa o dzieło |
|---|---|---|
| Wynagrodzenie brutto | 2 500 zł | 2 500 zł |
| Wyliczenia wynagrodzenia | Ubezpieczenie społeczne: emerytalne - 244 zł, rentowe - 37,50 zł. Składka zdrowotna: 199,67 zł. Podstawa opodatkowania: 2 500 zł - 244 zł -37,50 zł - 20% x (2 500 zł - 244 zł -37,50 zł) (KUP) = 1 774,80 zł ∼ 1 775 zł. Podatek: 1 775 zł x 12% = 213 zł. | Podstawa opodatkowania: 2 500 zł - 20% x 2 500 zł (KUP) = 2 000 zł. Podatek: 2 000 zł x 12% = 240 zł. |
| Wynagrodzenie netto | 1805,83 zł | 2 260 zł |
| Wyliczenia całkowitych kosztów zatrudnienia | Ubezpieczenia społeczne: emerytalne - 244 zł, rentowe - 162,50 zł, wypadkowa (1,67%) 41,75 zł, FP - 61,25 zł, FGŚP - 2,50 zł. | Brak. |
| Koszt zatrudnienia | 3 012 zł | 2 500 zł |
Ani umowa o dzieło, ani umowa zlecenie nie mogą zastąpić umowy o pracę. Zdarza się, że pracodawcy nie oferują np. umowy o pracę na okres próbny, tylko umowę zlecenie na 3 miesiące. Jednocześnie wymagają 8-godzinnej pracy w biurze od poniedziałku do piątku oraz wykonywania bieżących poleceń przełożonych. Z kolei umowy o dzieło są oferowane pracownikom, którzy otrzymują dodatkowe wynagrodzenie zamiast wynagrodzenia z dodatkiem za godziny nadliczbowe.
🎓 Webinar: Umowa zlecenie, umowa o dzieło czy etat? Różnice, obowiązki i praktyczne wskazówki
tags: #czy #umowa #zlecenie #moze #tez #byc