Wielu doktorantów, oprócz nauki, podejmuje dodatkowe aktywności zawodowe, często na podstawie umowy zlecenie. Zdarza się, że dochodzi do zbiegu tytułów do ubezpieczeń, co rodzi pytania o sposób naliczania składek. Kluczowe znaczenie ma tu wysokość otrzymywanego stypendium doktoranckiego.
Kim są doktoranci i jakie świadczenia otrzymują?
Doktoranci to osoby podejmujące naukę na studiach doktoranckich, dążące do uzyskania stopnia doktora. W ramach swojej ścieżki akademickiej mogą otrzymywać stypendium przyznawane na zasadach wynikających z ustawy o Szkolnictwie wyższym i nauce. Stypendium to stanowi formę wsparcia finansowego, a jego wysokość może być uzależniona od osiągnięć naukowych doktoranta, a także od jego sytuacji materialnej (w przypadku stypendium socjalnego).
Stypendium doktoranckie jest oskładkowane. Od roku akademickiego 2019/2020 podmiot prowadzący szkołę doktorską ma obowiązek zgłaszać doktorantów do ubezpieczenia społecznego. Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne doktorantów jest kwota stypendium doktoranckiego.
Stypendium doktoranckie a obowiązkowe ubezpieczenia
Doktoranci otrzymujący stypendium doktoranckie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie jego pobierania. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne i można je objąć na wniosek doktoranta. Składki na ubezpieczenia społeczne są współfinansowane przez doktoranta i podmiot prowadzący szkołę doktorską.
Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne doktorantów stanowi kwota otrzymywanego stypendium doktoranckiego. Składkę emerytalną finansują po połowie doktorant i płatnik składek. Część składki rentowej finansuje ubezpieczony, a część płatnik składek. Składkę na ubezpieczenie wypadkowe doktorantów finansuje w całości płatnik.
Stypendium doktoranckie jest objęte także obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, o ile doktorant nie podlega temu obowiązkowi z innego tytułu. Składkę na to ubezpieczenie uiszcza płatnik (np. uczelnia), a finansuje ją budżet państwa.
Umowa zlecenie i zbieg tytułów ubezpieczeń
Doktoranci, podobnie jak inne osoby, mogą podejmować dodatkową pracę na podstawie umowy zlecenie. W takiej sytuacji dochodzi do zbiegu tytułów do ubezpieczenia, co oznacza, że osoba ta ma więcej niż jeden tytuł podlegający ubezpieczeniom.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zawarta umowa zlecenie może stanowić dla doktoranta dobrowolny tytuł do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, pod warunkiem, że otrzymuje on stypendium w kwocie równej lub wyższej od minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym roku kalendarzowym.
Kluczowa rola wysokości stypendium
Decydująca w przypadku zbiegu tytułów do ubezpieczeń jest wysokość stypendium doktoranckiego w stosunku do minimalnego wynagrodzenia.
- Gdy stypendium doktoranckie jest równe lub wyższe od minimalnego wynagrodzenia: Umowa zlecenie stanowi dobrowolny tytuł do ubezpieczeń społecznych. Doktorant może wybrać, czy chce opłacać składki od umowy zlecenie. Podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umowy zlecenie.
- Gdy stypendium doktoranckie jest niższe od minimalnego wynagrodzenia: Umowa zlecenie stanowi obowiązkowy tytuł do ubezpieczeń społecznych. Doktorant podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym zarówno z tytułu stypendium, jak i umowy zlecenie. Podlega również ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umowy zlecenie.
Warto zaznaczyć, że doktoranci, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu samego bycia doktorantem (jeśli nie otrzymują stypendium). W ich przypadku umowa zlecenie będzie stanowiła podstawowy tytuł do ubezpieczeń.
Sytuacje szczególne i przykłady
Sytuacja ubezpieczeniowa doktoranta może być złożona, zwłaszcza gdy posiada on inne tytuły do ubezpieczenia zdrowotnego.
Przykład 1: Pan Andrzej podjął studia doktoranckie i otrzymuje stypendium w wysokości 2.100 zł (w 2022 r.), co jest kwotą niższą od minimalnego wynagrodzenia. Dodatkowo podjął pracę na umowę zlecenie za 3.500 zł. W tym przypadku podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym zarówno z tytułu bycia doktorantem, jak i z tytułu umowy zlecenie.
Przykład 2: Pan Michał otrzymuje stypendium doktoranckie w wysokości 3.200 zł (w 2022 r.), co przekracza minimalne wynagrodzenie. W kwietniu 2022 r. zatrudnił się na umowę zlecenie, za którą otrzymał 4.000 zł. Umowa zlecenie stanowi dla niego dobrowolny tytuł do ubezpieczeń społecznych. Podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umowy zlecenie.
Przykład 3: Pani Michalina pobiera stypendium doktoranckie i jednocześnie jest zatrudniona na umowę zlecenie z inną firmą niż uczelnia. Jej sytuacja zależy od wysokości stypendium w stosunku do minimalnego wynagrodzenia.
Przykład 4: Pani Klaudia kończy studia doktoranckie i pobiera stypendium. Do ubezpieczenia zdrowotnego została zgłoszona w firmie męża. W tym przypadku uczelnia nie musi już naliczać za nią składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu stypendium.
Przykład 5: Pan Karol robi doktorat i otrzymuje stypendium. Podpisał umowę zlecenie z tą samą uczelnią. W takim przypadku jest traktowany jak pracownik, a składki społeczne będą naliczane zarówno od stypendium, jak i od umowy zlecenie.
Przykład 6: Doktorant, który wykonuje usługi w ramach umowy zlecenie, uzyskał wcześniej stopień doktora w innej dyscyplinie, w związku z czym nie otrzymuje stypendium doktoranckiego. Z tytułu bycia doktorantem nie podlega on ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. Umowa zlecenie stanowi jego jedyny tytuł do ubezpieczeń.
Stypendium socjalne a praca
Stypendium socjalne jest formą wsparcia dla studentów i doktorantów znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Praca na umowę zlecenie nie musi oznaczać utraty prawa do stypendium socjalnego, jednak zarobki powyżej określonych limitów mogą skutkować jego wstrzymaniem. Doktorant, który uzyskał lub utracił dochód w trakcie roku akademickiego, jest zobowiązany do aktualizacji oświadczenia o dochodach.
Umowa zlecenia – błędy, które mogą Cię sporo kosztować!
Podsumowanie
Zbieg tytułów do ubezpieczeń w przypadku doktorantów pobierających stypendium i jednocześnie wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenie wymaga analizy wysokości stypendium w odniesieniu do minimalnego wynagrodzenia. W przypadku wątpliwości warto skonsultować się z pracownikiem ZUS lub doradcą ds. ubezpieczeń.
tags: #czy #umowa #zlecenie #liczy #sie #do