W polskim systemie oświaty, nauczyciele mają możliwość tworzenia własnych, autorskich programów nauczania. Proces ten, choć daje dużą swobodę twórczą, wymaga przestrzegania określonych procedur i przepisów prawnych. Zrozumienie tych wymogów jest kluczowe dla prawidłowego wdrożenia autorskiego programu w życie szkoły.
Podstawa programowa a program nauczania
Podstawa programowa stanowi obowiązkowy na danym etapie edukacyjnym zestaw treści nauczania i umiejętności, które muszą być uwzględnione w programie nauczania. Określa ona, czego szkoła jest zobowiązana nauczyć ucznia o przeciętnych uzdolnieniach. Nie wyklucza to jednak poszerzenia zakresu nauczanych treści - podstawa zobowiązuje nauczyciela do wzbogacania i pogłębiania treści nauczania stosownie do uzdolnień jego uczniów. To właśnie stanowi bazę dla modyfikacji już istniejących lub tworzenia autorskich programów nauczania.
Program nauczania z kolei to opis sposobu realizacji celów i zadań edukacyjnych ustalonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego. Program musi zawierać informacje dotyczące sposobów organizacji procesów nauczania, czyli odpowiadać na pytanie, jak osiągnąć założone cele.
Co musi zawierać program nauczania?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, program nauczania powinien zawierać następujące komponenty:
- Szczegółowe cele kształcenia i wychowania: Powinny być one precyzyjnie określone, z wykorzystaniem czasowników operacyjnych, które odzwierciedlają pożądane przez nauczyciela działania ucznia. Pomocna w tym zakresie może być taksonomia celów kształcenia według B. Niemierko.
- Treści zgodne z podstawą programową: Materiał nauczania musi być zgodny z treściami zawartymi w podstawie programowej kształcenia ogólnego. Dopuszczalne jest liniowe, spiralne lub koncentryczne ułożenie treści, a także ich poszerzenie w stosunku do podstawy programowej, pod warunkiem uzasadnienia tych zmian.
- Sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania: Należy opisać metody nauczania, ramy czasowe, techniki i formy pracy, uwzględniając specyfikę grupy docelowej, czyli możliwości i potrzeby uczniów oraz warunki realizacji programu.
- Opis założonych osiągnięć ucznia: Należy określić, jakie konkretne osiągnięcia ma uzyskać uczeń po realizacji programu.
- Propozycje kryteriów oceny i metod sprawdzania osiągnięć ucznia: Należy zaproponować formy sprawdzania wiadomości oraz sformułować wymagania edukacyjne, dzieląc je na konieczne, podstawowe, rozszerzające, dopełniające i wykraczające.
Program nauczania można sporządzić w formie tabelarycznej lub tekstu jednolitego.
Autorski program a modyfikacja programu
O autorskim programie nauczania mówimy, gdy nauczyciel samodzielnie, bądź we współpracy z innymi nauczycielami, opracowuje cały program. O modyfikacji programu nauczania mówimy natomiast, gdy nauczyciel wybiera program napisany przez innego autora i dostosowuje go do swoich potrzeb, zmieniając np. niektóre metody, techniki czy poszerzając treści nauczania. W przypadku modyfikacji nauczyciel musi wskazać zakres proponowanych zmian z uzasadnieniem.
Procedura dopuszczenia programu nauczania do użytku w szkole
Aby autorski program nauczania mógł być realizowany w szkole, musi przejść określoną procedurę:
- Nauczyciel przedstawia dyrektorowi szkoły program nauczania.
- Dyrektor szkoły może zasięgnąć opinii nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego, doradcy metodycznego, konsultanta lub zespołu problemowo-zadaniowego (opinia jest fakultatywna).
- Dyrektor szkoły zasięga opinii rady pedagogicznej (obligatoryjnie, np. w formie uchwały).
- Dyrektor szkoły dopuszcza program do użytku w swojej szkole.
Dopuszczenie programu do użytku szkolnego stanowi decyzję dyrektora. Autorski program godzin wychowawczych, aby mógł być realizowany w danej szkole, musi być wcześniej zatwierdzony przez dyrektora, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej.
Prawa autorskie do programu
Opracowany przez nauczyciela program godzin wychowawczych może być uznany za utwór w rozumieniu prawa autorskiego i podlegać szczególnej ochronie prawnej. Pełnia autorskich praw osobistych i majątkowych do programu przysługuje autorowi (twórcy) - nauczycielowi, który go opracował. Prawa osobiste są niezbywalne, natomiast prawa majątkowe są zbywalne i mogą przejść na inny podmiot na podstawie umowy lub dziedziczenia.
Nauczyciel - twórca programu autorskiego - sam decyduje, czy chce udostępnić program do realizacji przez innych nauczycieli. Jednak w każdym przypadku musi on być wcześniej zatwierdzony przez dyrektora, po uzyskaniu opinii rady pedagogicznej.
Ochrona praw autorskich dla autorów
Program wydawniczy a program autorski
Nauczyciel może wybrać program nauczania z oferty wydawnictwa, może go zmodyfikować, może, ale nie musi, napisać swój program nauczania. Rozporządzenie daje dyrektorowi szkoły prawo zasięgania opinii przez osoby wymienione w przepisach o każdym programie nauczania zaproponowanym przez nauczyciela, także tym opublikowanym przez wydawnictwo. Jest to konsekwencja rezygnacji MEN z dopuszczania do użytku szkolnego programów nauczania do nowej podstawy programowej. To dyrektor szkoły staje się odpowiedzialny za uwzględnienie w szkolnym zestawie programów nauczania całości podstawy programowej kształcenia ogólnego dla danego etapu edukacyjnego.
Kiedy program nie wymaga procedury dopuszczenia?
Programy kół zainteresowań, zajęć pozalekcyjnych, wyrównawczych, czy dodatkowych (np. przygotowujących do egzaminu) nie podlegają procedurze dopuszczenia do użytku szkolnego w takim samym trybie jak programy nauczania ogólnego i nie są wpisywane do szkolnego zestawu programów nauczania.
tags: #czy #program #autorski #moze #tylko #nauczyciel