Urlop rodzicielski stanowi formę odpłatnego urlopu przysługującego w związku z urodzeniem się dziecka. Nie należy go mylić z urlopem macierzyńskim ani ojcowskim, ponieważ są to odmienne instytucje prawne. Urlop rodzicielski jest zawsze urlopem dobrowolnym - zarówno ojciec, jak i matka dziecka nie muszą z niego korzystać lub mogą to zrobić w mniejszym wymiarze niż gwarantowany przepisami prawa pracy. Pracodawca nie może odmówić udzielenia tego urlopu. Nie może przy tym zasłaniać się „szczególnymi okolicznościami”, które pozwalają odmówić nawet udzielenia urlopu na żądanie.
Wprowadzone dwa lata temu przepisy wydłużające urlop rodzicielski miały na celu m.in. zwiększenie zaangażowania ojców w opiekę nad małymi dziećmi. Nowe przepisy dają rodzicom jednego dziecka 41 tygodni urlopu rodzicielskiego, którym mogą podzielić się dowolnie, ale z zastrzeżeniem, że jedno z nich może wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie urlopu, a pozostałe 9 tygodni pozostaje dla drugiego rodzica. W praktyce większość kobiet wykorzystuje swoje maksimum od razu po urlopie macierzyńskim. Ojcowie swoją część rodzicielskiego rozkładają często na kilka lat, bo dzięki temu mają gwarantowany urlop w okresie, w którym istniałoby ryzyko, że pracodawca go odmówi. A udzielenia urlopu rodzicielskiego odmówić nie można. Nie można przy tym robić pracownikowi zarzutów, że „nadużywa” tego urlopu.
Ile tygodni urlopu rodzicielskiego przysługuje rodzicom?
Podstawowa pula urlopu rodzicielskiego to 41 tygodni dla rodziców jednego dziecka, ale gdy urodziły się im bliźnięta, pula urlopu ulega zwiększeniu do 43 tygodni. Kodeks pracy przewiduje specjalną pulę urlopu dla rodziców dziecka posiadającego zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy z 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”. Zaświadczenie to stwierdza ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. W takiej sytuacji rodzice dziecka mają prawo do 65 tygodni urlopu rodzicielskiego, a przy większej liczbie dzieci urodzonych przy jednym porodzie - 67 tygodni. Także w tym przypadku rodzice mogą podzielić się pulą urlopu dowolnie, ale z tym ograniczeniem, że jedno z rodziców może maksymalnie wykorzystać 56 (lub 58) tygodni urlopu, a 9 tygodni jest nieprzenoszalne. Musi wykorzystać je drugi rodzic albo urlop przepadnie.
Zgodnie z treścią art. 182.1a Kodeksu pracy po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego pracownik ma prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze do:
- 41 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,
- 43 tygodni - w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie.
Każdemu z pracowników - rodziców dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego z wyżej podanego wymiaru. Prawa tego nie można przenieść na drugiego z pracowników - rodziców dziecka. Urlop rodzicielski przysługuje tak naprawdę łącznie obojgu rodzicom dziecka. Ważne jest również to, że zarówno matka, jak i ojciec dziecka mogą korzystać z niego równocześnie. W takim przypadku łączny wymiar urlopu rodzicielskiego nie może przekraczać wymiaru, o którym mowa była wcześniej.
W okresie pobierania przez jednego z rodziców dziecka zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego drugi rodzic może korzystać z urlopu rodzicielskiego. W takim przypadku łączny wymiar urlopu rodzicielskiego i okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego nie może przekraczać wymiaru, o którym mowa powyżej.
Jeśli matka wykorzysta swój maksymalny wymiar urlopu rodzicielskiego, czyli 32 tygodnie, ojcu zostanie 9 tygodni. Ojciec może wykorzystać swój urlop rodzicielski prawie jak zwykły urlop wypoczynkowy.
Z jakim urlopem może być łączony urlop rodzicielski?
Korzystanie z urlopu rodzicielskiego jest bardzo elastyczne i może być łączone z każdym rodzajem urlopu związanego z rodzicielstwem. Z urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać oboje pracownicy. Jeśli jedno z rodziców nie jest pracownikiem, ale jest ubezpieczonym zleceniobiorcą albo przedsiębiorcą i pobiera zasiłek macierzyński za okres analogiczny do urlopu rodzicielskiego, drugi rodzic może korzystać z urlopu rodzicielskiego. Nie ma również przeszkód, aby matka korzystała z urlopu macierzyńskiego, a ojciec w tym samym czasie z urlopu rodzicielskiego. Podobnie w przypadku uzupełniającego urlopu macierzyńskiego (tzw. urlop dla rodziców wcześniaków) - jedno z rodziców może korzystać z tego urlopu, a drugie z urlopu rodzicielskiego. Nie będzie również przeszkodą do korzystania z urlopu rodzicielskiego korzystanie przez drugiego rodzica z urlopu ojcowskiego lub wychowawczego.
Na ile części można podzielić 9 tygodni urlopu dla ojca?
Urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo nie więcej niż w 5 częściach nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia. W praktyce matki najczęściej wykorzystują urlop rodzicielski w jednej części trwającej 32 tygodnie. Tak samo matki, które nie są zatrudnione w oparciu o umowę o pracę, ale podlegały ubezpieczeniu chorobowemu, najczęściej składają jeden wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres analogiczny do urlopu rodzicielskiego. Uznaje się to za wykorzystanie jednej części urlopu rodzicielskiego. Skoro więc matki najczęściej wykorzystują jedną część urlopu rodzicielskiego, to oznacza, że ojcowie mogą podzielić swój urlop na maksymalnie 4 części. A zatem 9 tygodni nieprzenoszalnego urlopu mogą sobie podzielić na 4 części o dowolnej długości. Urlop ten mogą wykorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 lat, a więc tak naprawdę mogą wykorzystywać np. co roku po 2 tygodnie.
Urlop rodzicielski można łączyć z pracą
Przebywanie na urlopie co do zasady wyklucza możliwość świadczenia pracy. Zatrudniony korzysta wówczas z dni wolnych, które w całości może przeznaczyć na realizację własnych potrzeb. Okazuje się jednak, że Kodeks pracy przewiduje w tym zakresie szczególne rozwiązanie i urlop rodzicielski można łączyć z pracą.
Podstawowym celem każdego urlopu rodzicielskiego jest umożliwienie sprawowania wychowania i opieki nad dzieckiem. Tego rodzaju urlop nie musi jednak oznaczać rezygnacji z pracy, ponieważ obowiązujące przepisy pozwalają na łączenie go z zatrudnieniem. Każdy z rodziców, który chce skorzystać z urlopu rodzicielskiego, musi pamiętać o złożeniu stosownego wniosku do swojego pracodawcy. Taki urlop może być jednak łączony z wykonywaniem obowiązków w firmie - pod warunkiem, że praca będzie świadczona w wymiarze nie większym niż 1/2 etatu. Aby skorzystać z takiej możliwości, pracownik musi złożyć u swojego pracodawcy wniosek o umożliwienie mu świadczenia pracy z jednoczesnym wykorzystywaniem urlopu rodzicielskiego. Zatrudniony jest zobligowany terminem na złożenie takiego pisma, który wynosi nie więcej niż 21 dni przed planowanym powrotem do pracy. Pracodawca nie jest związany wnioskiem zatrudnionego, stąd ma możliwość odmowy jego przyjęcia. W tej sytuacji zatrudniony będzie musiał wybrać - albo korzysta z przysługującego mu urlopu rodzicielskiego, albo wraca do pracy na dotychczasowych warunkach i rezygnuje z urlopu.
Połączenie pracy z urlopem rodzicielskim u tego samego pracodawcy powoduje wydłużenie przysługującego urlopu. Zgodnie z art. 182.1f § 1 kp w przypadku łączenia przez pracownika korzystania z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu, wymiar urlopu rodzicielskiego ulega wydłużeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy wykonywanej przez pracownika w trakcie korzystania z urlopu lub jego części, nie dłużej jednak niż do:
- 82 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie;
- 86 tygodni - w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie.
Okres, o który urlop rodzicielski ulega wydłużeniu, stanowi iloczyn liczby tygodni, przez jakie pracownik łączy korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu i wymiaru czasu pracy wykonywanej przez pracownika w trakcie korzystania z urlopu rodzicielskiego. W przypadku gdy łączenie korzystania z urlopu z wykonywaniem pracy odbywa się przez część urlopu rodzicielskiego, proporcjonalne wydłużenie wymiaru tego urlopu, następuje wyłącznie w odniesieniu do tej części urlopu rodzicielskiego.
Wniosek o łączenie przez pracownika korzystania z urlopu rodzicielskiego lub jego części z wykonywaniem pracy w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu powinien zawierać w swej treści:
- imię i nazwisko pracownika;
- określenie wymiaru czasu pracy;
- wskazanie okresu, w którym pracownik zamierza łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego lub jego części z wykonywaniem pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy;
- oświadczenie pracownika o zamiarze połączenia części urlopu rodzicielskiego powstałej w wyniku proporcjonalnego wydłużenia tego urlopu z pracą w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, z określeniem wymiaru czasu pracy, albo o braku takiego zamiaru.
Mimo że to pracownik jest zobowiązany do określenia wymiaru czasu pracy, pracodawca nie jest zobowiązany do uwzględnienia żądań swojego podwładnego. To na zatrudniającym ciąży bowiem obowiązek ustalenia dokładnego rozkładu czasu pracy w poszczególnych dniach i tygodniach, tak aby dana osoba nie pracowała więcej niż przy zatrudnieniu na 1/2 etatu.
CZY PRACODAWCA MOŻE ODMÓWIĆ UDZIELENIA URLOPU RODZICIELSKIEGO?
Urlop rodzicielski można łączyć z pracą u innego pracodawcy
Przepisy prawa pracy dopuszczają możliwość łączenia wykorzystywania urlopu rodzicielskiego z pracą na rzecz innej firmy - rodzic ma prawo dorobić sobie, realizując obowiązki na rzecz innego pracodawcy (tego, który nie udzielił urlopu związanego z wychowywaniem dziecka). Co ważne, nie obowiązuje tutaj zasada ograniczonego wymiaru etatu - pracownik przebywający na urlopie rodzicielskim może świadczyć pracę na rzecz innego podmiotu w dowolnym wymiarze etatowym (np. na ¾ etatu lub na cały etat). Jedyną potencjalną przeszkodą, która może się tutaj pojawić, jest zakaz konkurencji podpisany u pierwotnego pracodawcy. Jeśli pracownik jest związany takim postanowieniem, to nie wolno mu podjąć dodatkowego zatrudnienia, nawet gdy nie korzysta z urlopu rodzicielskiego. Pamiętajmy jednak, że łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą na rzecz innego pracodawcy nigdy nie spowoduje wydłużenia takiego urlopu (jak ma to miejsce w sytuacji łączenia urlopu z pracą u tego samego pracodawcy).
Urlop rodzicielski i urlop wypoczynkowy
Jednym z uprawnień związanych z rodzicielstwem jest możliwość skorzystania z urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po zakończeniu urlopu związanego z opieką nad dzieckiem. Ta sytuacja to wyjątek od zasady, zgodnie z którą urlopów wypoczynkowych udziela pracodawca, biorąc pod uwagę wnioski pracowników. Jednak prawo do przedłużenia okresu opieki na dzieckiem przy wykorzystaniu urlopu wypoczynkowego łatwo stracić.
Pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego. Tego prawa pracownik nie może się zrzec (art. 152 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy). Zasadą jest, że pracodawca jest zobowiązany udzielić pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym uzyskał on do niego prawo. Co do zasady urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów, jednak jego tworzenie od 2003 r. nie jest już obowiązkowe. Pracodawca, który nie ustala planu urlopów, ustala ich terminy po porozumieniu z pracownikami. Również w tym wypadku obowiązują takie same zasady, jak przy sporządzaniu planu urlopów, czyli pracodawca bierze pod uwagę wnioski pracowników i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Oznacza to, że wnioski pracowników nie są dla pracodawcy wiążące. Od tej zasady istnieją jednak wyjątki. Jak bowiem wynika z art. 163 § 3 k.p., na wniosek pracownicy udziela się jej urlopu bezpośrednio po urlopie macierzyńskim (dotyczy to także pracownika-ojca wychowującego dziecko lub pracownika-innego członka najbliższej rodziny, który korzysta z urlopu macierzyńskiego). Zasada ta znajduje także odpowiednie zastosowanie do tych osób w przypadku korzystania przez nie z urlopu rodzicielskiego, a także urlopu ojcowskiego (art. 1833 § 3 k.p.) i urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego (art. 183 § 2 k.p.).
W sytuacji pracownika powracającego do pracy po urlopach związanych z rodzicielstwem, obowiązek wyrażenia zgody na wykorzystanie urlopu wypoczynkowego obciąża pracodawcę tylko bezpośrednio po tych urlopach. Pracownik ma więc obowiązek złożenia wniosku o udzielenie mu urlopu najpóźniej do godziny rozpoczęcia pracy w pierwszym dniu pracy przypadającym po zakończeniu urlopu związanego z rodzicielstwem. Jeśli pracownik po ich zakończeniu wróci do pracy, choćby na jeden dzień, to pracodawca będzie już zwolniony z obowiązku obciążającego go na podstawie art. 163 § 3 k.p. Warto mieć świadomość, że powrotem do pracy będzie w tym przypadku nie tylko stawienie się w zakładzie pracy w celu jej świadczenia. Będzie nim np. także skorzystanie ze zwolnienia od pracy na opiekę nad dzieckiem.
tags: #czy #pracodawca #musi #sie #zgodzic #na