Osoba podlegająca ubezpieczeniom emerytalno-rentowym, która stała się częściowo lub całkowicie niezdolna do pracy, może - po spełnieniu określonych przez ustawodawcę warunków - uzyskać prawo do renty. Na jej wysokość, inaczej niż w przypadku obecnie przyznawanej emerytury, wpływa m.in. sposób ustalenia podstawy wymiaru. Szczegółowo kwestię tę regulują (z określonymi wyjątkami) art. 57-58 i art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zasady ustalania podstawy wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy zostały określone w rozdziale 4 działu I ustawy emerytalnej. Jeżeli osoba ubiegająca się o rentę nie umie ocenić, którą opcję obliczania podstawy wybrać, to we wniosku o przyznanie renty najlepiej jest zaznaczyć, aby ZUS wybrał najkorzystniejszy dla niej wariant.
Rodzaje rent i zasady ich przyznawania
Przepisy emerytalno-rentowe przewidują możliwość uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, przy czym może to być świadczenie o charakterze stałym lub okresowym. W określonych przypadkach uprawnionym osobom przysługuje także prawo do renty rodzinnej oraz renty szkoleniowej. Jakie są najważniejsze zasady wyliczania rent - piszemy na ten temat w artykule. Poznaj sposób wyliczenia renty!
Renta z tytułu niezdolności do pracy
Zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy emerytalnej renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki:
- jest niezdolny do pracy;
- ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy;
- niezdolność do pracy powstała w określonych ustawą emerytalną okresach składkowych i nieskładkowych oraz w okresach pobierania świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w przepisach o świadczeniach rodzinnych lub zasiłku dla opiekuna określonego w przepisach o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Przepisu tego nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy;
- nie ma ustalonego prawa do emerytury z FUS lub nie spełnia warunków do jej uzyskania.
Warunek określony w art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej (posiadanie okresów składkowych i nieskładkowych) nie jest wymagany od ubezpieczonego, którego niezdolność do pracy jest spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.
Warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie co najmniej:
- 1 rok - jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat;
- 2 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22 lat;
- 3 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25 lat;
- 4 lata - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat;
- 5 lat - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat.
Do ustalenia wysokości renty dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy należy się posłużyć procedurą obliczeniową ustaloną w art. 62 ust. 1 ustawy emerytalnej. Oznacza to, że w tym przypadku renta wynosi:
- 24% kwoty bazowej, oraz
- po 1,3% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów składkowych;
- po 0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych;
- po 0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresu brakującego do pełnych 25 lat okresów składkowych oraz nieskładkowych, przypadających od dnia zgłoszenia wniosku o rentę do dnia, w którym rencista osiągnąłby wiek emerytalny 60 lat.
Przy obliczaniu renty okresy wskazane powyżej w pkt 2-4, ustala się z uwzględnieniem pełnych miesięcy. Kwota bazowa wspomniana w pkt 1 wynosi 100% przeciętnego wynagrodzenia pomniejszonego o potrącone od ubezpieczonych składki na ubezpieczenia społeczne, określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, w poprzednim roku kalendarzowym.
Renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi określony ustawowo procent renty dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy - w myśl art. 62 ust. 1 ustawy emerytalnej.
Przysługuje Ci renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy lub renta szkoleniowa? po 0,7% podstawy wymiaru za każdy rok okresu, który brakuje do pełnych 25 lat stażu ubezpieczenia (okresów składkowych i nieskładkowych), liczonych od dnia, w którym złożysz wniosek o rentę, do dnia, w którym osiągnąłbyś wiek 60 lat.
Renta rodzinna
Renta rodzinna jest świadczeniem przysługującym uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.
Jak wynika z art. 66 ustawy emerytalnej, renta rodzinna przysługuje także uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci pobierała zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. W takich okolicznościach przyjmuje się, że osoba zmarła spełniała warunki do uzyskania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
Ponadto, do renty rodzinnej uprawnieni są członkowie rodziny ubezpieczonej osoby wskazani w art. 67-71 ustawy emerytalnej, przy czym warunki nabycia prawa do tego świadczenia są określone w przywołanych przepisach.
Przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy (art. 65 ust. 2 ustawy emerytalnej).
Renta rodzinna wynosi:
- dla jednej osoby uprawnionej - 85% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu;
- dla dwóch osób uprawnionych - 90% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu;
- dla trzech lub więcej osób uprawnionych - 95% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu.
Za kwotę świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu, uważa się kwotę emerytury lub renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
Renta szkoleniowa
Kwestie dotyczące ustalania prawa do renty szkoleniowej oraz jej wysokości zostały uregulowane w art. 64 ustawy emerytalnej.
Wysokość renty szkoleniowej nie zależy od Twojego stażu ubezpieczenia i wynosi 75% podstawy jej wymiaru. Renta szkoleniowa nie przysługuje w razie osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, do której zalicza się zatrudnienie, służbę lub inną pracę zarobkową albo prowadzenie pozarolniczej działalności, bez względu na wysokość tego przychodu.
Przykładowe wyliczenia rent
Pani Marzena w maju 2018 roku zgłosiła wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Miała 3-letni okres opieki nad dzieckiem (okres nieskładkowy) i 26-letni okres pracy (okres składkowy). Lekarz orzecznik stwierdził, że pani Marzena jest częściowo niezdolna do pracy. Pani Marzena spełniła również pozostałe warunki, wymagane do przyznania renty, dlatego ją przyznaliśmy. Do ustalenia podstawy wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy pani Marzena wskazała wynagrodzenie z 10 kolejnych lat kalendarzowych (lata 1999-2008), a obliczony wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wynosi 172,30% Do wyliczenia renty przyjęliśmy kwotę bazową obowiązującą w dacie przyznawania renty, w wysokości 3731,13 zł. Podstawa wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy wynosi więc 6428,74 zł (172,30% x 3731,13 zł).
Pan Krzysztof urodził się 20 maja 1959 roku. do pracy 25 kwietnia 2018 roku. Ma 4-letni okres nauki w szkole wyższej (okres nieskładkowy) i 20-letni okres pracy (okres składkowy). Lekarz orzecznik stwierdził, że pan Krzysztof jest całkowicie niezdolny do pracy. Pan Krzysztof spełnił również pozostałe warunki, wymagane do przyznania renty, a zatem ją otrzymał. Do ustalenia podstawy wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy pan Krzysztof wskazał wynagrodzenie z 10 kolejnych lat kalendarzowych (lata 2005-2014), a obliczony wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wynosi 128,73%. Do wyliczenia renty przyjęliśmy kwotę bazową, w wysokości 3731,13 zł. Podstawa wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy wynosi więc 4803,08 zł (128,73%x3731,13 zł).
Waloryzacja rent i emerytur
1 marca 2024 roku miała miejsce coroczna waloryzacja rent i emerytur oraz dodatków do nich. Dzięki niej świadczenia wzrosły o 12,12 proc. Sprawdzamy, co dokładnie zmieniła waloryzacja i jak wpłynęła na kwoty rent i emerytur. Do jakich kwot wzrosły najniższe świadczenia?
Świadczenia emerytalno-rentowe, które wypłacane są przez ZUS, podlegają corocznej waloryzacji. Ostatnia nich miała miejsce 1 marca 2024 roku. Waloryzacja obejmuje świadczenia długoterminowe, a więc emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty socjalne i rodzinne, a także nauczycielskie świadczenia kompensacyjne. Podlegają jej również dodatki do świadczeń, w tym m.in. dodatek dla sierot zupełnych, dodatek pielęgnacyjny, dodatek kombatancki, świadczenie honorowe dla stulatków. Waloryzacja dotyczy ponadto świadczeń i zasiłków przedemerytalnych.
Waloryzacja rent i emerytur to pomoc dla osób starszych i niezdolnych do pracy. Pomoc ta jest szczególnie istotna ze względu na wysoką inflację.
Wskaźnik waloryzacji
Coroczna wysokość waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych zależna jest od wskaźnika waloryzacji. Ten zaś ustalany jest na podstawie średniorocznej inflacji za poprzedni rok dla gospodarstw rencistów i emerytów, która powiększona została o co najmniej 20% realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia. Na podstawie tych wyliczeń wskaźnik waloryzacji wyniósł 112,12 proc., co jest równoznaczne z podwyżką wszystkich świadczeń o 12,12 proc. Wysokość wskaźnika waloryzacji opublikowano w komunikacie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 lutego 2024 roku.
Aby samodzielnie wyliczyć wysokość swojego zwaloryzowanego świadczenia, wystarczy kwotę brutto świadczenia pomnożyć przez wspomniany wskaźnik czyli 112,12 proc.
Jak waloryzacja wpłynęła na kwoty rent?
Waloryzacja rent i emerytur jest procentowa, co oznacza, że im wyższe świadczenie otrzymywała dana osoba, tym więcej pieniędzy będzie otrzymywać po 1 marca 2024 roku.
Dzięki ostatniej waloryzacji wzrosły kwoty rent. Obecnie najniższa renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renta socjalna i rodzinna wzrosła z 1588,44 zł do 1780,96 zł. Natomiast najniższa renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy wynosi po waloryzacji 1335,72 zł. Ponadto w wyniku waloryzacji zwiększyła się:
- kwota graniczna, której przekroczenie odbiera całkowicie prawo do świadczenia uzupełniającego (tzw. 500+ dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji) - do 2419,33 zł;
- świadczenie honorowe dla stulatków - do 6246,13 zł miesięcznie;
- dodatek dla sieroty zupełnej - do 620,36 zł;
- dodatek pielęgnacyjny i dodatek za tajne nauczenie - do 330,07 zł;
- dodatek pielęgnacyjny dla inwalidy wojennego uznanego za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji - do 495,11 zł;
- ryczałt energetyczny - do 299,82 zł.
Jakie są różnice między rentą socjalną a rentą z ZUS?
Waloryzacja rent i emerytur. Jak ją otrzymać?
Waloryzacja odbywa się - jak na swojej stronie internetowej informuje ZUS - z urzędu. W związku z tym nie ma konieczności składania wniosku, aby ją otrzymać. Wszystkie osoby uprawnione do pobierania świadczeń otrzymają z ZUS-u decyzję o jego nowej wysokości. Wysyłka odpowiedniej korespondencji rozpocznie się jednak nie wcześniej niż w kwietniu. Wcześniej informacja o waloryzacji udostępniona zostanie na indywidualnym koncie w Platformie Usług Elektronicznych (PUE) ZUS.
Ważne! Ograniczenie wysokości renty do 100% podstawy wymiaru nie dotyczy świadczeń ustalonych w kwocie najniższej.
tags: #czy #podana #przez #zus #kwota #renty