Awans zawodowy nauczyciela to istotne zagadnienie w systemie oświaty w Polsce. Wiąże się nie tylko z rozwojem kompetencji zawodowych, lecz także z korzyściami finansowymi i nowymi obowiązkami. Wśród czterech stopni awansu zawodowego istotne miejsce zajmuje nauczyciel mianowany. Co dokładnie oznacza ten tytuł i jakie wymagania należy spełnić, by go uzyskać?
Stopnie awansu zawodowego nauczycieli w Polsce
System awansów zawodowych nauczycieli w Polsce jest definiowany przez Kartę Nauczyciela. Do 2022 roku były to cztery stopnie - nauczyciel stażysta, nauczyciel kontraktowy, nauczyciel mianowany i nauczyciel dyplomowany. Teraz jednak w przepisach figurują tylko dwie ostatnie pozycje (nauczyciel mianowany, nauczyciel dyplomowany), wraz z dodatkowym statusem nauczyciela początkującego, który dotyczy osób będących w trakcie przygotowania do wykonywania zawodu.
Uzyskanie statusu nauczyciela mianowanego wiąże się z mianowaniem na podstawie aktu administracyjnego, poprzedzonym spełnieniem kilku istotnych wymagań dotyczących m.in. wykształcenia i stażu zawodowego. Fakt mianowania oznacza znacznie większą stabilność zatrudnienia niż w przypadku standardowych umów. Jednocześnie jest to potwierdzenie zarówno odpowiedniego stażu pracy, jak i wysokich kompetencji dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych.
Wymagania do uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego
Aby przejść przez procedurę awansu na stopień nauczyciela mianowanego, należy spełnić kilka ważnych warunków. Z uwagi na zmianę przepisów w roku 2022 aktualnie obowiązują dwie ścieżki, które różnią się przede wszystkim początkowymi wymaganiami. W przypadku osób zatrudnionych jako nauczyciele przed 2022 potrzebny będzie status nauczyciela kontraktowego, który został usunięty w nowej wersji ustawy. Dla osób zatrudnionych później znaczenie ma jedynie staż w zawodzie, który liczy się od momentu objęcia stanowiska nauczyciela.
Pierwszy etap awansu to staż, który trwa 3 lata i 9 miesięcy. W tym czasie dyrektor szkoły może przydzielić nauczycielowi mentora, towarzyszącego mu w drodze do awansu. Oprócz tego potrzebna będzie też pozytywna ocena pracy od dyrektora. Gdy te warunki zostały spełnione, można przejść do końcowej, formalnej części - złożenia wniosku o egzamin (razem z pełną dokumentacją), a następnie do właściwego egzaminu.
Jeśli wniosek o podjęcie postępowania egzaminacyjnego lub załączona do niego dokumentacja nie spełnia wymogów formalnych, nauczyciel ubiegający się o awans na stopień nauczyciela mianowanego musi w ciągu 14 dni uzupełnić wskazane przez organ nadający stopień awansu zawodowego braki. Jeżeli tego nie zrobi wniosek pozostaje bez rozpatrzenia.
Egzamin na stopień nauczyciela mianowanego
Postępowanie egzaminacyjne dla kandydatów na nauczyciela mianowanego odbywa się przed komisją i obejmuje prezentację swojego dorobku zawodowego wraz z odpowiadaniem na pytania. Nauczyciele są sprawdzani nie tylko ze swojej wiedzy z zakresu dydaktyki, lecz także ze znajomości prawa oświatowego, psychologii i wykorzystania technologii w nauce. Kandydat może być także poproszony o wykonanie zadania wskazanego przez komisję.
Nauczyciel przystępuje do egzaminu na stopień mianowany przed komisją egzaminacyjną, powołaną przez organ prowadzący w szkołę. W skład komisji egzaminacyjnej powoływanej przez Zarząd Powiatu Świebodzińskiego wchodzi: przedstawiciel organu prowadzącego szkołę, przedstawiciel organu nadzoru pedagogicznego, dyrektor szkoły/placówki, dwóch ekspertów, posiadających kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkole tego samego typu i rodzaju co szkoła, w której nauczyciel jest zatrudniony, z których co najmniej jeden, w miarę możliwości naucza tego samego przedmiotu lub prowadzi ten sam rodzaj zajęć, co nauczyciel. W skład komisji egzaminacyjnej powoływanej przez Zarząd Powiatu Świebodzińskiego wchodzi: przedstawiciel organu prowadzącego szkołę, przedstawiciel organu nadzoru pedagogicznego, dyrektor szkoły/placówki, dwóch ekspertów, posiadających kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkole tego samego typu i rodzaju co szkoła, w której nauczyciel jest zatrudniony, z których co najmniej jeden, w miarę możliwości naucza tego samego przedmiotu lub prowadzi ten sam rodzaj zajęć, co nauczyciel.
Egzamin ma charakter ustny i polega na zaprezentowaniu swoich osiągnięć, odpowiedzi na pytania komisji i wniosków z odbytego stażu. Po egzaminie komisja omawia między sobą wyniki, po czym nauczyciel jest ponownie zaproszony na salę, by usłyszeć werdykt. Jeśli komisja wyda pozytywną decyzję, wyznacza się termin aktu nadania stopnia nauczyciela mianowanego.
Decyzja o nadaniu lub odmowie nadania stopnia awansu zawodowego wydawana jest do dnia 31 sierpnia danego roku, w przypadku złożenia wniosku do dnia 30 czerwca. W dniu posiedzenia komisji egzaminacyjnej wydawane jest zaświadczenie o zdaniu egzaminu.
Prawo oświatowe na egzamin
Przywileje nauczyciela mianowanego
Awans zawodowy w edukacji to szereg korzyści dla nauczyciela - zarówno formalnych, jak i finansowych. Najważniejszą z nich jest wyższe wynagrodzenie zasadnicze: jego wysokość jest ustalana według tabeli MEN, która jako jeden z głównych czynników bierze pod uwagę właśnie stopień awansu. Nie można jednak pominąć przy tym większej stabilności zatrudnienia - mianowanie daje dodatkową ochronę prawną.
Mianowanie jest odrębną od umowy o pracę podstawą nawiązania stosunku pracy, gwarantuje głównie większą stabilność zatrudnienia. Zgodnie z art. 10 ust. 5 Ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (DzU z 2006 r. nr 97, poz. 674, z późn. zm., ostatnie DzU z 2009 r. nr 213, poz. 1650) stosunek pracy z nauczycielem mianowanym nawiązuje się na czas nieokreślony na podstawie mianowania w pełnym wymiarze czasu pracy. Jeśli nie ma możliwości zatrudnienia nauczyciela mianowanego w pełnym wymiarze czasu pracy na czas nieokreślony, wówczas zatrudnić go należy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Zatrudnienie nauczyciela mianowanego na czas określony jest sytuacją dopuszczalną jedynie w przypadku, gdy zaistnieje potrzeba wynikająca z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela.
Zgodnie z art. 18 ww. ustawy nauczyciel mianowany może być przeniesiony na własną prośbę lub z urzędu za jego zgodą na inne stanowisko w tej samej lub innej szkole, w tej samej lub innej miejscowości, na takie same lub inne stanowisko.
W razie przeniesienia nauczyciela z urzędu należy mu, zgodnie z art. 21 Karty Nauczyciela, zapewnić mieszkanie, którego wielkość będzie zależeć od liczby osób w rodzinie nauczyciela, znaleźć pracę dla współmałżonka, jeśli on także jest nauczycielem, oraz zwrócić koszty przeniesienia.
Natomiast przeniesienie nauczyciela mianowanego bez jego zgody obwarowane jest dodatkowymi warunkami, a mianowicie:
- okres przeniesienia nie może być dłuższy niż 3 lata,
- nauczycielowi przysługuje w takim wypadku prawo powrotu na uprzednio zajmowane stanowisko,
- w przypadku przeniesienia do pracy w innej szkole w innej miejscowości nauczycielowi przysługuje:
- czterodniowy tydzień pracy,
- dodatek za uciążliwość pracy w wysokości 20% wynagrodzenia zasadniczego,
- zakwaterowanie w miejscu czasowego zatrudnienia.
Ponadto nauczyciel mianowany może pełnić funkcję mentora dla nauczycieli początkujących, którzy również przygotowują się do egzaminu na wyższy stopień. Taki status daje też pierwszeństwo przy przydzielaniu specjalnych funkcji w szkole - np. wychowawstwa klasy czy opieki nad kołami zainteresowań. Warto też zaznaczyć, że stopień nauczyciela mianowanego otwiera drogę do dalszego awansu, czyli do osiągnięcia pozycji nauczyciela dyplomowanego, za którą idą jeszcze większe zarobki i możliwości.
Zgodnie z art. 30 ust. 4 ww. ustawy średnie wynagrodzenie nauczycieli mianowanych stanowi 144% kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej i jest niższe tylko od wygrodzenia nauczyciela dyplomowanego.
Obowiązki i ochrona zatrudnienia nauczyciela mianowanego
Stosunek pracy nawiązany na podstawie mianowania jest stosunkiem szczególnie chronionym przepisami prawa. Poza przypadkiem rozwiązania takiego stosunku na mocy porozumienia stron, bądź na wniosek nauczyciela mianowanego, może on ulec rozwiązaniu jedynie w przypadku:
- czasowej niezdolności nauczyciela do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza 182 dni,
- orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy,
- ukończenia przez nauczyciela 65 lat życia,
- uzyskania negatywnej oceny pracy,
- cofnięcia skierowania do nauczania religii w szkole.
Zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 w przypadku częściowej likwidacji szkoły bądź w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole, które uniemożliwiają zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, nauczyciel mianowany może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia.
Natomiast jeśli z nauczycielem mianowanym rozwiązany zostanie stosunek pracy z powyższego powodu lub z powodu całkowitej likwidacji szkoły- przysługuje mu odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.
Ponadto w przypadku, gdy z nauczycielem mianowanym rozwiązano stosunek pracy z powodu orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy, przysługuje mu odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego w czasie trwania stosunku pracy - za każdy pełny rok pracy na stanowisku nauczyciela, nieprzekraczającą jednak sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.
Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, który wniósł podanie o przeniesienie do miejscowości będącej miejscem stałego zamieszkania współmałżonka, jeżeli podanie o przeniesienie nie może być uwzględnione z powodu niemożności zatrudnienia go w zawodzie nauczycielskim w miejscu stałego zamieszkania współmałżonka, dyrektor szkoły udziela urlopu bezpłatnego, na okres nieprzekraczający 2 lat. Jeżeli w tym okresie nauczyciel nie podjął ponownie pracy, stosunek pracy ulega rozwiązaniu, a nauczycielowi przyznaje się odprawę pieniężną w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego w czasie trwania stosunku pracy - za każdy pełny rok pracy na stanowisku nauczyciela, nieprzekraczającą jednak:
- trzymiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, jeżeli okres pracy nauczycielskiej nie przekroczył 10 lat;
- sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, jeżeli okres pracy nauczycielskiej przekroczył 10 lat.
Wyzwania związane z awansem
Choć procedura awansu na nauczyciela mianowanego jest jasno określona przez prawo oświatowe, wielu nauczycieli napotyka różne trudności na tej drodze. Najczęstszą z nich jest stres związany z egzaminem przed komisją. Jak sobie z nim poradzić? Warto m.in. ćwiczyć odpowiedzi ustne, przygotować prezentację czy też zorganizować próbny egzamin w mniejszym gronie. Oprócz tego należy pamiętać też o odpowiednim dokumentowaniu swojego dorobku zawodowego. Samo pogodzenie codziennej pracy z obowiązkami stażu też może być wyzwaniem. W tym kontekście liczy się zwłaszcza planowanie działań z wyprzedzeniem. Dzięki temu można mieć pewność, że procedura awansu odbędzie się w odpowiednich warunkach.
tags: #co #niesie #mianowany #do #urzedu