Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) jest kluczowym narzędziem do analizy rynku pracy w Polsce. Prowadzone cyklicznie przez Główny Urząd Statystyczny (GUS) od maja 1992 roku, zgodnie z metodyką Międzynarodowej Organizacji Pracy, dostarcza szczegółowych danych na temat aktywności zawodowej ludności. Jest to badanie ankietowe przeprowadzane na reprezentatywnej próbie gospodarstw domowych, obejmujące osoby w wieku 15 lat i więcej.
Cel i zakres badania BAEL
Głównym celem BAEL jest rzetelny, wiarygodny i porównywalny w czasie opis aktywności ekonomicznej ludności. Badanie pozwala na bieżąco ocenić sytuację na rynku pracy, umożliwiając szerszą charakterystykę poszczególnych grup ludności wyróżnionych ze względu na ich status na rynku pracy (pracujący, bezrobotni) lub pozostających poza rynkiem pracy (bierni zawodowo). W trakcie BAEL ustalana jest liczba osób aktywnych zawodowo, która jest sumą pracujących i bezrobotnych, a także wyszczególniana jest grupa biernych zawodowo, czyli osób niezatrudnionych i jednocześnie nieposzukujących pracy. W 2019 roku odsetek osób biernych zawodowo w Polsce wynosił 16.4%.
Badanie realizowane jest w wylosowanych gospodarstwach domowych i obejmuje osoby w wieku od 15 do 89 lat. Każde wylosowane gospodarstwo domowe reprezentuje wiele innych o podobnych cechach, dlatego każda udzielona odpowiedź ma realne znaczenie i bezpośrednio wpływa na jakość oraz wiarygodność tworzonych statystyk. BAEL jest polską edycją europejskiego badania siły roboczej - Labour Force Survey (LFS). Po raz pierwszy przeprowadzono je w Polsce w maju 1992 roku.
W badaniu zbierane są informacje o podstawowej charakterystyce dotyczącej składu gospodarstw domowych. W odniesieniu do wszystkich osób objętych badaniem analizuje się:
- Rozmiar i strukturę populacji osób pracujących, bezrobotnych i biernych zawodowo z uwzględnieniem podziału na cechy demograficzne i społeczno-ekonomiczne (np. płeć, wiek, wykształcenie, miejsce zamieszkania).
- Źródła utrzymania.
- Samoocenę stanu zdrowia oraz posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności.
- Fakt rejestracji w urzędzie pracy oraz uczestnictwa w edukacji formalnej i pozaformalnej.
Dodatkowo, w przypadku osób pracujących, zbierane są informacje dotyczące:
- Wykonywanego zawodu.
- Czasu pracy.
- Rodzaju umowy o pracę.
- Charakterystyki zakładu pracy.
Umowy na czas określony w świetle BAEL
Podstawowym źródłem danych statystycznych na temat umów na czas określony, wraz z charakterystyką osób zatrudnionych w tej formie, jest właśnie badanie aktywności ekonomicznej ludności przeprowadzane cyklicznie przez GUS. Jest to badanie ankietowe prezentujące wartości szacunkowe dla całego kraju.
Zgodnie z danymi Eurostatu, Polska, obok Hiszpanii, jest państwem o jednym z najwyższych udziałów osób zatrudnionych na podstawie umowy na czas określony w Unii Europejskiej. W 2008 roku pracownicy zatrudnieni na podstawie umów terminowych stanowili 27% wszystkich pracujących.
Udział zatrudnionych na czas określony w populacji pracowników najemnych w II kwartale 2009 roku kształtował się na poziomie 26,5%. W porównaniu do analogicznego okresu z lat 2007-2008, w których wskaźnik ten wyniósł 27%, nastąpiło jego nieznaczne obniżenie. Zmiany te prawdopodobnie obrazują skutki wpływu spowolnienia gospodarczego w Polsce z 2009 roku. W II kwartale 2009 roku umowy na czas określony posiadało 3232 tys. osób, podczas gdy 8965 tys. osób było zatrudnionych na podstawie umowy na czas nieokreślony.
Analizując dane statystyczne dotyczące pracy na czas określony, warto zauważyć, że dla około 17,2% osób ta forma zatrudnienia była związana z łączeniem pracy z nauką, odbywaniem przyuczenia do zawodu, stażu lub z okresem próbnym. Kolejne 10,2% osób wskazywało, iż taka praca im odpowiada.
Struktura zatrudnionych na czas określony
Biorąc pod uwagę strukturę pracowników najemnych według wieku, można zauważyć, że wśród zatrudnionych na czas określony przeważały osoby młode - do 24 roku życia. W tej grupie ponad 62% stanowiły osoby mające umowę na czas określony. Może to być związane z niechęcią pracodawców do wiązania się umową na czas nieokreślony z osobami o nierozpoznanych kwalifikacjach zawodowych (tj. osobami bez doświadczenia zawodowego lub z bardzo krótkim doświadczeniem).
Wykształcenie pracowników najemnych znacznie różnicuje możliwość podjęcia pracy stałej. Największy udział pracowników zatrudnionych na czas określony w II kwartale 2009 roku odnotowano w sekcjach:
- Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca (50,5% pracowników stanowiły osoby z umowami czasowymi).
- Rolnictwo (40,6%).
- Budownictwo (38,3%).
- Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi (37,9%).
Sektor publiczny w porównaniu z sektorem prywatnym znacznie rzadziej zatrudnia pracowników na czas określony. W tym pierwszym z tej formy zatrudnienia korzystało jedynie 13,8% pracowników, podczas gdy w drugim odsetek ten wzrasta do 33,4%.
Ramy prawne i regulacje dotyczące umów na czas określony
Polska jako członek UE zobowiązana jest do przestrzegania prawa wspólnotowego w zakresie kształtowania stosunku pracy. Standardy Unii Europejskiej dotyczące zawierania umów o pracę na czas określony zostały określone w dyrektywie Rady 99/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącej porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony.
Zgodnie z przepisami art. 251 Kodeksu pracy, zawarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony jest równoznaczne w skutkach prawnych z zawarciem umowy o pracę na czas nieokreślony, jeżeli poprzednio strony dwukrotnie zawarły umowę o pracę na czas określony na następujące po sobie okresy, o ile przerwa między rozwiązaniem poprzedniej a nawiązaniem kolejnej umowy o pracę nie przekroczyła 1 miesiąca. Ponadto, od dnia 22 sierpnia 2009 r. obowiązują przepisy ustawy z dnia 1 lipca 2009 r. o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców, które mają zastosowanie tylko do przedsiębiorców w rozumieniu art. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Zgodnie z przepisami art. 13 tej ustawy, okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony, a także łączny okres zatrudnienia na podstawie kolejnych umów na czas określony między tymi samymi stronami stosunku pracy, nie może przekraczać 24 miesięcy. Za kolejną umowę na czas określony uważa się umowę zawartą przed upływem 3 miesięcy od rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniej umowy zawartej na czas określony.
Jakie są limity zatrudnienia przy umowach o pracę na czas określony?
Ewentualna zmiana przepisów Kodeksu pracy w zakresie zawierania umów o pracę na czas określony będzie uzależniona od wyniku dyskusji na forum Zespołu Prawa Pracy i Układów Zbiorowych Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych, a także od oceny funkcjonowania przepisów ustawy o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców, co jest przedmiotem prac zespołu monitorującego wykonanie przepisów tej ustawy.
tags: #badanie #aktywnosci #ekonomicznej #ludnosci #umowy #na