Pracodawca ma ustawowy obowiązek zapewnić swoim pracownikom profilaktyczną opiekę zdrowotną. Obejmuje ona wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie. Pracownik z kolei jest zobowiązany do poddawania się tym badaniom i stosowania się do zaleceń lekarskich. Niewykonanie tych obowiązków może prowadzić do poważnych konsekwencji zarówno dla pracodawcy, jak i pracownika.
Rodzaje badań profilaktycznych
Celem badań profilaktycznych jest ustalenie zdolności zdrowotnej pracownika do wykonywania określonej pracy u danego pracodawcy. Na profilaktyczną opiekę lekarską, obowiązkowo zapewnianą przez pracodawcę, składają się badania:
- wstępne - wykonywane przed rozpoczęciem pracy;
- okresowe - wykonywane w terminach wskazanych przez lekarza medycyny pracy;
- kontrolne - wykonywane przed dopuszczeniem do pracy pracownika, który z powodu choroby przebywał na zwolnieniu lekarskim powyżej 30 dni;
- końcowe - wykonywane u pracowników zatrudnionych w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających po zaprzestaniu pracy w kontakcie z tymi czynnikami lub po rozwiązaniu stosunku pracy.
Badania wstępne przeprowadzane są przed rozpoczęciem pracy, a także w przypadku zmiany stanowiska pracy, jeśli nowe warunki pracy wiążą się z narażeniem na czynniki szkodliwe lub uciążliwe dla zdrowia. Wstępnym badaniom lekarskim nie podlegają osoby przyjmowane ponownie do pracy u tego samego pracodawcy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy w ciągu 30 dni po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniego stosunku pracy z tym pracodawcą. Wyjątek stanowią stanowiska pracy inne niż administracyjno-biurowe, gdzie okres ten może być dłuższy.
Kontrolne badania lekarskie są wymagane, gdy pracownik wraca do pracy po dłuższej nieobecności spowodowanej chorobą. Zgodnie z art. 229 par. 2 ustawy Kodeks pracy, w przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą, pracownik podlega kontrolnym badaniom lekarskim. Kontrolne badania lekarskie przeprowadzane są na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę. Pracownik zachowuje za ten czas prawo do wynagrodzenia.
Badania okresowe powinny być wykonywane w godzinach pracy, chyba że nie jest to możliwe ze względu na harmonogram czasu pracy. Nieprawidłowym zachowaniem jest również zwalnianie pracowników na badania z jednoczesnym zobowiązaniem odpracowania czasu poświęconego na ich wykonanie.
Obowiązki pracodawcy związane z badaniami lekarskimi
Pracodawca jest zobowiązany skierować pracownika na badania wstępne, okresowe i kontrolne. Musi zapewnić pracownikom, na swój koszt, profilaktyczną opiekę lekarską. Koszty badań profilaktycznych (wstępnych, okresowych, kontrolnych) ponosi w całości pracodawca. Dotyczy to również sytuacji, kiedy na badania wstępne kierowany jest kandydat do pracy, z którym ostatecznie nie zawarto umowy o pracę.
Pracodawca wystawia skierowanie na badania lekarskie w dwóch egzemplarzach. Jeden egzemplarz pracownik otrzymuje, a drugi przekazuje placówce medycznej. W skierowaniu na badania lekarskie pracodawca jest zobowiązany określić warunki pracy pracownika, a także inne przewidziane prawem okoliczności. Błędy w skierowaniach na badania lekarskie, np. niewskazanie wszystkich czynników ryzyka, mogą prowadzić do nieprawidłowej oceny zdolności pracownika do pracy i są oceniane równoznacznie z dopuszczeniem pracownika do pracy bez odpowiednich badań.
Pracodawca ma prawo wyboru jednostki służby medycyny pracy, która będzie sprawowała w jego zakładzie pracy opiekę zdrowotną nad pracującymi. Pracodawca jest obowiązany zawrzeć pisemną umowę z placówką medycyny pracy, która powinna być zawarta na okres nie krótszy niż rok.
Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu. Zgodnie z art. 283 par. 1 Kodeksu pracy, za niedopuszczenie pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego grozi kara grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.
Prawa i obowiązki pracownika
Pracownik jest bezwzględnie zobowiązany poddać się badaniom kontrolnym i stosować się do wskazań lekarskich, co stanowi jeden z podstawowych obowiązków pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 211 pkt 5 Kodeksu pracy). Odmowa poddania się badaniom kontrolnym może wiązać się z karą porządkową, a w ostateczności z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 par. 1 pkt 1 Kodeksu pracy).
Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas poddawania się badaniom kontrolnym, które powinny być przeprowadzane w miarę możliwości w godzinach pracy.
Badania profilaktyczne kończą się orzeczeniem lekarskim stwierdzającym brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku albo istnienie przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu. Osobie badanej przysługuje odwołanie od orzeczenia. Wnosi się je na piśmie, wraz z uzasadnieniem, w terminie 7 dni od dnia otrzymania orzeczenia, za pośrednictwem lekarza, który je wydał. Badania w trybie odwołania przeprowadza się w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku.
W przypadku braku aktualnego orzeczenia lekarskiego, które wskazuje na brak przeciwwskazań do wykonywania zawodu, osoba ta nie powinna zostać dopuszczona do pracy. Brak aktualnego orzeczenia od lekarza oznacza brak zdolności do wykonywania pracy, a co za tym idzie - brak prawa do wynagrodzenia.
Konsekwencje braku aktualnych badań lekarskich
Niedopełnienie obowiązków w zakresie badań lekarskich może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych dla obu stron stosunku pracy.
Konsekwencje dla pracodawcy:
- Kara grzywny od 1000 zł do 30 000 zł (art. 283 par. 1 Kodeksu pracy) za dopuszczenie pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego.
- Możliwość uznania dopuszczenia pracownika do pracy bez badań kontrolnych za zewnętrzną przyczynę wypadku przy pracy, co może skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą.
Konsekwencje dla pracownika:
- Kara porządkowa (upomnienie, nagana, kara pieniężna) za nieprzestrzeganie zasad BHP, w tym odmowę poddania się badaniom lekarskim (art. 108 Kodeksu pracy).
- Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych (art. 52 par. 1 pkt 1 Kodeksu pracy).
- Brak prawa do wynagrodzenia w przypadku dopuszczenia do pracy bez ważnych badań lekarskich.
Warto również pamiętać, że w okresie stanu zagrożenia epidemicznego i stanu epidemii obowiązywały szczególne przepisy dotyczące badań lekarskich. Orzeczenia lekarskie, których ważność upłynęła po 7 marca 2020 r., zachowywały ważność przez określony czas po odwołaniu tych stanów.
Nowe regulacje w sprawie badań lekarskich pracowników
Pracodawca musi pamiętać o tym, że skierowanie na badania profilaktyczne powinno zawierać dokładne informacje o warunkach pracy. W przypadku nieprawidłowego przygotowania skierowania, które nie odpowiada okolicznościom faktycznym, może to być oceniane jako dopuszczenie pracownika do pracy bez odpowiednich badań, co stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika.
tags: #badania #do #pracy #pracodawca #nie #dal