Polskie prawo pracy dopuszcza możliwość zatrudnienia na dwóch etatach, zarówno u jednego, jak i u różnych pracodawców. Jest to zjawisko coraz powszechniejsze, wynikające z chęci zwiększenia dochodów, rozwoju zawodowego lub zdobycia doświadczenia w nowych obszarach. Zanim jednak pracownik zdecyduje się na podjęcie dodatkowego zatrudnienia, powinien zapoznać się z przepisami regulującymi tę kwestię.
Polskie prawo pracy nie zabrania pracownikowi pracy na podstawie dwóch umów o pracę. Od 1 sierpnia 2022 roku przepisy zostały usankcjonowane dzięki wdrożeniu Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1152. Zagwarantowała ona możliwość zatrudnienia u kilku różnych pracodawców. Pracodawca nie może więc uniemożliwić podjęcia dodatkowej pracy u innego pracodawcy ani traktować pracownika niekorzystnie z tego powodu. Pracownik zatrudniony nawet w pełnym wymiarze godzin (jeżeli czas pracy w jego przypadku wynosi 40 godzin tygodniowo) ma prawo podpisać drugą umowę z innym podmiotem. Nie istnieje też obowiązek informowania swojego pracodawcy o podjęciu dodatkowego zatrudnienia - chyba że strony zawarły klauzulę o zakazie konkurencji. Z punktu widzenia prawa każdy stosunek pracy funkcjonuje niezależnie. Pracownikowi przysługuje pełen pakiet niezależnych uprawnień pracowniczych z każdego stosunku pracy oddzielnie - urlop czy wynagrodzenie chorobowe.
Dwie umowy o pracę u różnych pracodawców
Jest to najczęstsza forma podwójnego zatrudnienia - pracownik realizuje obowiązki zawodowe w dwóch różnych firmach. Polskie prawo pracy nie zakazuje podejmowania zatrudnienia u dwóch lub większej liczby różnych podmiotów na podstawie umowy o pracę. Dopuszcza się pracę na dwa pełne etaty u dwóch pracodawców. Najważniejsze, aby wieloetatowe zatrudnienie nie wpływało negatywnie na jakość pracy i obowiązki wiążące stronę stosunku pracy.
Każdy z dwóch pracodawców traktuje daną osobę tak, jakby była zatrudniona wyłącznie u niego. Pracownik musi przejść osobne badania lekarskie, odbyć odrębne szkolenia BHP i otrzymać niezależne informacje o warunkach zatrudnienia. Nie można polegać na dokumentacji sporządzonej przez innego pracodawcę.
Pracownik zgłaszany jest do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z obu tytułów. Składki ZUS odprowadzane są od każdej umowy oddzielnie. W przypadku ubezpieczenia zdrowotnego składka naliczana jest od każdego stosunku pracy. Zwolnienie lekarskie obejmuje zawsze oba miejsca pracy jednocześnie, w których zatrudnionego obowiązuje umowa o pracę. Jednak pracownik na L4 nie może świadczyć pracy u żadnego z dwóch pracodawców.
Przykład: Pan Adam pracuje na podstawie dwóch umów u dwóch pracodawców. Z racji tego, że u jednego z pracodawców pracuje na pełen etat, a jego staż pracy wynosi ponad 10 lat, przysługuje mu 26 dni płatnego urlopu wypoczynkowego u tego pracodawcy. Natomiast w przypadku dodatkowej pracy w innym miejscu jego wymiar pracy wynosi 1/2 etatu, zatem u tego pracodawcy przysługuje mu 13 dni płatnego urlopu.
Dwie umowy o pracę u jednego pracodawcy
Dopuszczalna jest również sytuacja, w której pracownik podpisuje dwie umowy z tym samym pracodawcą. Jednak każda z umów musi obejmować zupełnie inny zakres obowiązków zawodowych. Podpisanie umowy na te same zadania zostałoby uznane za obejście przepisów o godzinach nadliczbowych.
Przykład? Pracownik w ramach jednej umowy pracuje jako specjalista ds. marketingu, a w ramach drugiej prowadzi szkolenia wewnętrzne. Zakresy są rozdzielone - jest to model zgodny z prawem. Gdyby jednak obie umowy dotyczyły identycznych obowiązków, pracodawca mógłby ponieść konsekwencje za niewypłacanie wynagrodzenia za nadgodziny.
Co więcej, można nawet zawrzeć kilka umów o pracę z jednym pracodawcą. Właściwie jedynym warunkiem jest tutaj konieczność przestrzegania norm czasu pracy i odpoczynku. Przepisy kodeksowe chronią pracownika. W tym kontekście ważny jest art. 132 i 133 KP. Pracownik zatrudniony u jednego pracodawcy musi mieć zapewnione minimum wypoczynku, które określają powyższe przepisy Kodeksu pracy: 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku w tygodniu i 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dziennie. Przy dwóch lub większej liczbie umów o pracę z tym samym pracownikiem należy uważać na zachowanie odpowiednich okresów odpoczynku zatrudnionego. W przeciwnym razie, jak ostrzega PIP, można zostać oskarżonym o próbę obejścia przepisów o czasie pracy i dodatkowym wynagrodzeniu za godziny nadliczbowe.
Zgodnie z wyrokiem z 14 lutego 2002 roku, I PKN 876/00: „W razie wykonywania na rzecz pracodawcy kilku rodzajów pracy podporządkowanej należy domniemywać, że strony łączy jeden stosunek pracy”. Choć przepisy wprost nie zabraniają zawierania dwóch umów o pracę z jednym pracownikiem, to trzeba zauważyć, że proponowanie dwóch etatów temu samemu pracownikowi może być uznane za próbę obejścia przepisów o czasie pracy i wynagradzaniu za godziny nadliczbowe. Co więcej, Państwowa Inspekcja Pracy stoi na stanowisku, że osobie zatrudnionej w jednej firmie na dwóch etatach przysługują zdublowane odpoczynki dobowe i tygodniowe. W praktyce więc poprawne rozliczenie czasu pracy dla dwóch umów o pracę wydaje się awykonalne.
Przykład: Pracownik w ramach jednej umowy pracuje jako specjalista ds. marketingu, a w ramach drugiej prowadzi szkolenia wewnętrzne. Zakresy są rozdzielone - jest to model zgodny z prawem. Gdyby jednak obie umowy dotyczyły identycznych obowiązków, pracodawca mógłby ponieść konsekwencje za niewypłacanie wynagrodzenia za nadgodziny.
Jedna umowa o pracę z dwoma stanowiskami pracy jest prawnie dopuszczalna. Konieczne jest wskazanie w umowie o pracę wymiaru czasu pracy dla każdego ze stanowisk. Wynagrodzenia wyodrębnione w umowie należy zsumować w celu obliczenia podstawy składek i przychodu do opodatkowania. Określenie w jednej umowie o pracę dwóch stanowisk nie skutkuje powstaniem dwóch odrębnych stosunków pracy. Drugi stosunek pracy powstaje wyłącznie wtedy, gdy strony zawierają drugą umowę o pracę.
Zakaz konkurencji
Praca u innego pracodawcy a zakaz konkurencji. Przy podpisywaniu umowy u innego pracodawcy należy sprawdzić, czy nie obowiązuje pracownika umowa o zakazie konkurencji. Jeśli tak, niemożliwe będzie podjęcie zatrudnienia u innego podmiotu wykonującego działalność konkurencyjną. Takie działanie może zostać uznane za złamanie zakazu konkurencji. Pierwszy pracodawca może wówczas pociągnąć pracownika do odpowiedzialności odszkodowawczej. Art. 1011. [Zakaz konkurencji w trakcie trwania stosunku pracy] § 1. W zakresie określonym w odrębnej umowie, pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani też świadczyć pracy w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność (zakaz konkurencji).
Zmiany nie uwzględniają jednak uchylenia od zakazu konkurencji. Zatem, jeśli pracownik podpisze umowę lojalnościową, nadal nie będzie mógł rozpocząć pracy w podobnej lub tej samej branży.
Przykład: Pani Ania pracuje w agencji marketingowej i jako specjalistka w swojej branży szuka dodatkowego źródła dochodu. Otrzymała ofertę pracy w innej agencji reklamowej, jednak nie może jej przyjąć, ponieważ w ramach umowy o pracę ze swoim głównym pracodawcą podpisała klauzulę o zakazie działalności konkurencyjnej. Praca w tej samej branży pod dwoma różnymi szyldami jest uznawana za działalność konkurencyjną. Dlatego pani Ania może podjąć dodatkową pracę i mieć drugi etat, jednak powinna poszukać go w innym sektorze.
Obowiązek informowania pracodawcy
Czy pracownik informuje pracodawcę o drugiej umowie o pracę? Nie ma prawnego obowiązku pracownika nakazującego informowanie pracodawcy o podpisaniu drugiej i kolejnej umowy o pracę z innym podmiotem. Zatrudniony może przekazać taką wiadomość, ale absolutnie nie jest do tego zobligowany.
Pracownik nie musi informować pracodawcy o posiadaniu kolejnej umowy. Przekazanie tej informacji wynika wyłącznie z jego woli.
Czas pracy i odpoczynek
Najważniejsza zasada dotyczy czasu pracy - pracownik musi mieć co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej dobie oraz 35 godzin tygodniowo (muszą na nią uważać pracodawcy, którzy zatrudniają jednego pracownika na dwóch etatach). Istnieją też grupy zawodowe objęte szczególnymi ograniczeniami.
Przy dwóch lub większej liczbie umów o pracę z tym samym pracownikiem należy uważać na zachowanie odpowiednich okresów odpoczynku zatrudnionego. W przeciwnym razie, jak ostrzega PIP, można zostać oskarżonym o próbę obejścia przepisów o czasie pracy i dodatkowym wynagrodzeniu za godziny nadliczbowe.
W przypadku pracy u jednego pracodawcy na dwie umowy szczególnej uwagi wymaga czas pracy. Łączne godziny nie mogą naruszać norm odpoczynku dobowego i tygodniowego (zgodnie z art. 133 Kodeksu pracy). Oznacza to, w każdej dobie pracowniczej pracownik może pracować maksymalnie 13 godzin.
Składki ZUS i podatek
Składki na ubezpieczenia społeczne odprowadzane są od każdej umowy. Pracownika zgłasza się do ZUS z obu tytułów, a każdy pracodawca występuje jako płatnik odprowadzający składki ZUS od wynagrodzenia wypłacanego w ramach umowy. W przypadku dwóch umów u różnych pracodawców każdy nalicza składki niezależnie. Przy ustalaniu wysokości przychodu na potrzeby podatkowe każdy pracodawca pobiera zaliczkę od całego przychodu w danym miesiącu kalendarzowym.
Jeżeli pracownik ma więcej niż jeden etat, obowiązkowo odprowadzane są składki od całego przychodu, jaki otrzymuje on w ramach umowy o pracę. Nie dochodzi w takim wypadku do zbiegu tytułów do ubezpieczeń. Z obu tytułów pracownik zgłaszany jest do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego. Przy ustalaniu wysokości przychodu, uzyskanego przez pracownika w danym miesiącu kalendarzowym i który stanowi podstawę wymiaru składek ZUS, wynagrodzenie z dwóch umów o pracę sumuje się.
Również świadczenia z ubezpieczeń społecznych przysługują pracownikowi odrębnie z każdej umowy o pracę. W przypadku dwóch stanowisk w ramach jednej umowy o pracę, rozliczenie składek ZUS i podatku od wynagrodzenia nie różni się od rozliczenia, gdy w umowie określone jest wyłącznie jedno stanowisko. Wynagrodzenia wyodrębnione w umowie należy zsumować w celu obliczenia podstawy składek i przychodu do opodatkowania.
Pracownik nie musi informować urzędu skarbowego o podjęciu dodatkowego zatrudnienia. Jednak przy wyliczeniu swojego podatku pracodawca będzie mógł odliczyć koszty uzyskania przychodu z każdego stosunku pracy oddzielnie. Koszty uzyskania przychodów przysługują pracownikowi w każdym miesiącu z każdego stosunku pracy pod warunkiem, że w danym miesiącu pracownik uzyskał z tego tytułu przychód. Jeżeli podatnik uzyskuje przychody równocześnie z tytułu więcej niż jednego stosunku pracy, koszty te za rok podatkowy nie mogą przekroczyć łącznie 4 500 zł lub w przypadku kosztów podwyższonych 5 400 zł.
Od stycznia 2023 roku kwotę zmniejszającą podatek można podzielić między dwóch lub trzech płatników, składając im stosowne oświadczenia. W przypadku jednej umowy kwota zmniejszająca podatek wyniesie 300 zł; dwóch umów - po 150 zł; trzech umów - po 100 zł. Nowy druk PIT-2 jest dostosowany do zmian, co oznacza, że ulgę podatkową będzie można stosować nawet u trzech pracodawców.
Szczególne grupy zawodowe
Niektóre grupy zawodowe ze względu na charakter świadczonej pracy muszą mierzyć się z pewnymi ograniczeniami w zakresie posiadania dwóch umów o pracę. Takie przepisy dotyczą określonych grup pracowników, np. kierowców, urzędników czy młodocianych. Ustawa o czasie pracy kierowców nakłada na pracodawcę obowiązek prowadzenia ewidencji czasu pracy kierowcy oraz uzyskania od niego oświadczenia na piśmie o wymiarze zatrudnienia albo o niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy oraz o przeciętnej tygodniowej liczbie godzin wykonywanych przewozów drogowych lub innych czynności na innej podstawie niż stosunek pracy albo o ich niewykonywaniu.
Zgodnie z przepisami zawodowi kierowcy nie mogą przekroczyć ustawowego limitu godzin pracy nawet w sytuacji zatrudnienia u dwóch innych pracodawców.
Jaką karę nałożył na mnie urząd skarbowy za pracę na dwóch stanowiskach zdalnych?
Zalety i wady pracy na dwa etaty
Podwójne zatrudnienie na etacie oznacza:
- większe dochody i szybszy rozwój zawodowy;
- budowanie szerszej sieci kontaktów;
- zdobywanie doświadczenia w odmiennych środowiskach;
- szansę na przyspieszenie kariery i poszerzenie uprawnień pracowniczych.
Jednak z perspektywy pracodawcy taka sytuacja wymaga uwagi. Pracownik pracujący na dwóch etatach bywa bardziej narażony na przemęczenie, co przekłada się na spadek efektywności. Jako manager lub właściciel firmy troszczący się o kulturę pracy warto monitorować zaangażowanie takich osób - nie po to, żeby karać, ale żeby reagować na czas. Brak regeneracji wpływa na zdrowie, relacje z zespołem i ogólną wydajność.
tags: #zatrudnienie #na #umowa #o #prace #2