Organizacje pozarządowe, w tym fundacje i stowarzyszenia, odgrywają kluczową rolę w życiu społecznym, często wypełniając lukę w działaniach państwowych. Aby efektywnie realizować swoje cele, organizacje te mogą zatrudniać pracowników, działając jako pracodawcy na takich samych zasadach jak inne podmioty. Proces ten, choć wiąże się z obowiązkami, pozwala na profesjonalizację działań i stabilny rozwój.
Pracodawcą w rozumieniu prawa pracy może być jednostka organizacyjna, nawet jeśli nie posiada osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, pod warunkiem że zatrudniają one pracowników. Oznacza to, że fundacje i stowarzyszenia, działające na podstawie statutu w celu realizacji określonej misji, mogą być pracodawcami. W organizacjach pozarządowych często spotyka się pracę projektową i realizację grantów, co wymaga zaangażowania wykwalifikowanych specjalistów.
Konstytucja zawiera gwarancję wypłaty minimalnego wynagrodzenia oraz postulat zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Podstawowym, ustawowym źródłem prawa pracy jest Kodeks Pracy. Przepisy w szczególnych dziedzinach znajdują się w innych ustawach, np. ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zawiera normy czasu pracy osób z orzeczoną niepełnosprawnością. Oddzielnie uchwalono też ustawę o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Źródłami prawa pracy są ponadto rozporządzenia, np. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. W Polsce obowiązuje także kilkadziesiąt konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy.
Kodeks pracy zakazuje dyskryminacji m.in. ze względu na płeć czy niepełnosprawność. Odmienne traktowanie może natomiast wynikać z cech osobistych, np. młodociani, kobiety w okresie ciąży czy osoby o różnych kwalifikacjach. Przejawem dyskryminacji może być zwłaszcza odmowa przyjęcia do pracy.
W przypadku zatrudniania pracowników, organizacje pozarządowe, podobnie jak inne podmioty, muszą przestrzegać przepisów Kodeksu pracy oraz innych aktów wykonawczych i ustaw regulujących prawa i obowiązki pracodawców i pracowników. Do podstawowych obowiązków pracodawcy należy m.in. terminowe wypłacanie wynagrodzenia, zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, przeciwdziałanie mobbingowi oraz udostępnianie pracownikom przepisów dotyczących pracy.
Rodzaje umów i zatrudnienie
Organizacje pozarządowe mogą zatrudniać pracowników na umowę o pracę lub na umowy cywilnoprawne, takie jak umowa zlecenie czy umowa o dzieło. Umowa o pracę gwarantuje pracownikowi pełną ochronę prawną wynikającą z Kodeksu pracy, w tym prawo do urlopu, odpoczynku, równego traktowania oraz prywatności. Obowiązki pracownika obejmują sumienne i staranne wykonywanie powierzonych zadań, przestrzeganie regulaminów, zasad BHP oraz dbanie o powierzone mienie.
Dane GUS wskazują, że około 15% organizacji non-profit w Polsce zatrudnia pracowników etatowych, co stanowi znaczący odsetek na polskim rynku pracy. Warto jednak pamiętać, że umowy cywilnoprawne bywają w trzecim sektorze nadużywane, co jest niekorzystne dla pracowników, ponieważ pozbawia ich wielu świadczeń socjalnych i nie gwarantuje bezpieczeństwa finansowego.
Podstawowym obowiązkiem pracownika jest sumienne i staranne wykonywanie pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem i w miejscu oraz czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Pracodawca z kolei zobowiązuje się do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Kluczowe dla określenia stosunku pracy jest właśnie spełnienie tych przesłanek, a nie sama nazwa podpisanej umowy.
Wynagrodzenie i świadczenia
Pracownikom zatrudnionym na umowę o pracę przysługuje wynagrodzenie nie niższe niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Na chwilę obecną (wrzesień 2025 r.) wynosi ono 4666 zł brutto, a od 1 stycznia 2026 r. ma wzrosnąć do kwoty 4806 zł brutto. Zarobki w organizacjach pozarządowych są z reguły niższe niż w sektorze komercyjnym, jednak mogą być zróżnicowane ze względu na staż pracy, zajmowane stanowisko czy lokalizację. Specjaliści i kadra zarządzająca mogą liczyć na wyższe wynagrodzenie.
Warto wiedzieć, że w NGO nie ma odgórnych wytycznych dotyczących wysokości wynagrodzenia czy możliwości przyznawania premii - jest to indywidualna decyzja każdej organizacji. Ponieważ jednak organizacje nie działają dla zysku, z reguły wynagrodzenia nie są wysokie, a awanse, podwyżki i premie są raczej rzadkością.
Obowiązki pracodawcy wobec pracownika
Pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikowi przeszkolenie w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) przed dopuszczeniem go do pracy. Badania wstępne i okresowe, a także szkolenia BHP, wykonywane są na koszt pracodawcy. Pracodawca ma również prawo żądać od przyszłego pracownika określonych danych osobowych, takich jak imię i nazwisko, data urodzenia, dane kontaktowe, wykształcenie, kwalifikacje oraz przebieg dotychczasowego zatrudnienia.
Pracodawca jest zobowiązany do prowadzenia dokumentacji pracowniczej i akt osobowych. Dokumentacja ta powinna być przechowywana w sposób gwarantujący zachowanie jej poufności, integralności, kompletności i dostępności w warunkach niegrożących uszkodzeniem lub zniszczeniem. Za nieprowadzenie lub prowadzenie w niewłaściwy sposób dokumentów pracowniczych grozi kara grzywny.
Zatrudnianie osób niepełnosprawnych
Kodeks pracy zakazuje dyskryminacji m.in. ze względu na niepełnosprawność. Pracodawca ma obowiązek dostosować miejsce pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej. W przypadku zatrudniania co najmniej 6% osób niepełnosprawnych, pracodawcy zatrudniający co najmniej 25 pracowników są zwolnieni z obowiązkowych składek na PFRON. Dodatkowo, podmioty państwowe i samorządowe mają obowiązek umieścić w ogłoszeniach o pracę informację, czy osiągnęli współczynnik zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych na poziomie co najmniej 6%.
Dane dotyczące zatrudniania osób z niepełnosprawnościami wskazują, że organizacje pozarządowe częściej niż inne podmioty gospodarki zatrudniają takie osoby.
Zalety i wady pracy w NGO
Praca w organizacji pozarządowej może oferować szereg korzyści, takich jak możliwość angażowania się w projekty społeczne, elastyczny czas pracy czy współpracę z innymi organizacjami. Doceniana jest również możliwość pracy w niepełnym wymiarze czasu.
Jednakże, praca w NGO wiąże się również z wyzwaniami. Do największych bolączek pracowników należą: nadmiar obowiązków wynikający z ograniczeń zasobów ludzkich, ryzyko wypalenia zawodowego (tzw. wypalenie aktywistyczne) oraz poczucie niedocenienia pracy przez otoczenie. Często brakuje również jasno określonej ścieżki awansu i możliwości podwyżek.
3 rzeczy, które chciałbym wiedzieć PRZED rozpoczęciem pracy w organizacji non-profit
Zasoby i finansowanie organizacji pozarządowych
Organizacja pozarządowa to zasoby, lecz również relacje. Zasoby to sprzęt, lokal, środki finansowe oraz zasoby ludzkie. Te ostatnie to zarówno pracownicy, jak i współpracownicy oraz wolontariusze. Posiadanie wolontariuszy pozwala organizacji rozszerzać swoje działania i podnosi jej prestiż.
Każde NGO przyjmuje własny model finansowania, który może składać się z różnych źródeł przychodów, takich jak składki członkowskie, dotacje samorządowe, darowizny od osób prywatnych, a także odpłatne usługi, np. prowadzenie szkoleń. Przychody z dodatkowej działalności są przeznaczane na działalność statutową.
Wyzwania związane z zatrudnianiem pracowników w NGO
Zarządzanie kadrami w organizacji pozarządowej może stanowić wyzwanie. NGO często działają w warunkach ograniczonych zasobów finansowych, a formalności związane z zatrudnianiem pracowników mogą być skomplikowane. Konieczne jest prowadzenie dokładnej dokumentacji zgodnie z przepisami prawa pracy.
NGO jako organizacja pożytku publicznego musi również zwracać szczególną uwagę na to, aby wysokość wynagrodzeń w działalności odpłatnej nie przekształciła jej w działalność gospodarczą. W przypadku zatrudniania pracowników, kluczowe jest zapewnienie możliwości rozwoju zawodowego i osobistego, a także tworzenie środowiska pracy, w którym pracownicy czują się słuchani i wspierani.
Podsumowanie
Zatrudnianie kompetentnych i zaangażowanych pracowników jest kluczowe dla skutecznego funkcjonowania każdej organizacji, w tym fundacji i stowarzyszeń. Proces rekrutacji w sektorze pozarządowym wiąże się z wyzwaniami unikalnymi dla tej branży, w tym z ograniczeniami budżetowymi, specyficznymi wymaganiami dotyczącymi umiejętności oraz potrzebą dopasowania kandydatów do misji organizacji. Jasne określenie wymagań stanowiska, wykorzystanie odpowiednich kanałów rekrutacyjnych, proces rekrutacyjny oparty na wartościach, a także rozwój i szkolenie pracowników, to kluczowe elementy skutecznego zatrudnienia w NGO.
tags: #zatrudnianie #pracownikow #fundacji #stowarzszenia #artura #kwapinskiego