Urlop macierzyński to ważny okres w życiu każdej świeżo upieczonej mamy, zapewniający czas na regenerację po porodzie i opiekę nad nowo narodzonym dzieckiem. Jest to świadczenie uregulowane prawnie, co oznacza, że pracodawca nie może odmówić go swojej pracownicy. Aby jednak skorzystać z tego przywileju, należy spełnić określone warunki i dopełnić niezbędnych formalności. Okres urlopu macierzyńskiego jest płatny, a pracownica otrzymuje w tym czasie stosowne wynagrodzenie w formie zasiłku macierzyńskiego.
Celem urlopu macierzyńskiego jest wspieranie pełnej regeneracji po porodzie oraz umożliwienie sprawowania opieki nad niemowlęciem, które w pierwszych miesiącach życia potrzebuje szczególnej troski.
Co to jest urlop macierzyński?
Urlop macierzyński to płatny okres po urodzeniu dziecka, kiedy świeżo upieczonej mamie przysługuje wolne od pracy. Podstawowy wymiar urlopu jest zależny od liczby dzieci urodzonych w czasie jednego porodu:
- 20 tygodni - przy urodzeniu 1 dziecka
- 31 tygodni - przy urodzeniu 2 dzieci
- 33 tygodnie - przy urodzeniu 3 dzieci
- 35 tygodni - przy urodzeniu 4 dzieci
- 37 tygodni - przy urodzeniu 5 dzieci i więcej
Warto mieć na uwadze, że pracownica powinna wykorzystać obowiązkowo 14 tygodni tego urlopu. Po upływie tego czasu pozostałe 6 tygodni może oddać ojcu dziecka. Pracownica może również wykorzystać 6 tygodni urlopu macierzyńskiego przed porodem, choć zazwyczaj do dnia porodu kobiety pozostają na zwolnieniu lekarskim.
Urlop rodzicielski - kontynuacja opieki
Po zakończeniu urlopu macierzyńskiego kobieta może złożyć wniosek o przyznanie urlopu rodzicielskiego. Wymiar tego urlopu również jest zależny od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie:
- jedno dziecko - pracownicy przysługuje 41 tygodni
- dwójka lub więcej dzieci - pracownicy przysługuje 43 tygodnie
W związku z nowelizacją kodeksu pracy urlop rodzicielski został wydłużony o 9 tygodni. Należy jednak pamiętać, że jest to odrębne prawo jednego z rodziców i nie można go przenieść na drugiego z opiekunów. Okres korzystania z tego urlopu również jest płatny.
Kto płaci za urlop macierzyński i rodzicielski?
W czasie korzystania z urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego pracownicy nie przysługuje standardowe wynagrodzenie. Za ten okres przysługuje zasiłek macierzyński. Świadczenie to przysługuje każdej osobie zgłoszonej do ubezpieczenia chorobowego w dniu narodzin dziecka. Oznacza to, że może być wypłacane zarówno osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, jak i zleceniobiorcom czy przedsiębiorcom, pod warunkiem, że są objęci dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.
Odpowiedź na pytanie, kto płaci za zasiłek macierzyński, zależy od liczby pracowników zatrudnianych przez pracodawcę. Jeśli na dzień 30 listopada dany pracodawca zgłaszał nie więcej niż 20 pracowników, płatnikiem zasiłków jest ZUS. W przypadku zakładów pracy zatrudniających ponad 20 osób, to pracodawca wypłaca tego rodzaju świadczenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma 30 dni na wypłacenie zasiłku, licząc od momentu złożenia pełnej dokumentacji. Pracodawca powinien wypłacać świadczenia w dniu ustalonym jako dzień wypłaty wynagrodzenia.
Ile wynosi zasiłek macierzyński i jak się go ustala?
Podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc porodu, pomniejszone o kwotę składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracownika (czyli 13,71%).
Wysokość zasiłku macierzyńskiego zależy od terminu złożenia przez pracownika wniosku o urlop rodzicielski:
- Maksymalnie 21 dni po porodzie: za cały okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego zasiłek będzie wypłacany w wysokości 81,5% podstawy wymiaru.
- 22. dzień lub późniejszy termin: zasiłek za pierwsze 26 tygodni przysługuje w wysokości 100% podstawy, a za drugą połowę urlopu - w wysokości 70%. Za okres 9 tygodni urlopu rodzicielskiego przysługujący jednemu z rodziców zasiłek zawsze płatny jest w wysokości 70%.
Jeśli miesięczna kwota zasiłku macierzyńskiego pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych jest niższa niż kwota świadczenia rodzicielskiego, kwotę zasiłku podwyższa się do wysokości świadczenia rodzicielskiego. Kwota ta jest określana jako podwyższenie zasiłku macierzyńskiego.
Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego dla pracownika stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Jeśli pracownik pracował krócej niż 12 miesięcy, wówczas bierze się pod uwagę wszystkie pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia. Jeżeli w okresie 12 miesięcy (pełnych kalendarzowych miesięcy zatrudnienia) pracownica nie uzyskiwała wynagrodzenia z powodu usprawiedliwionych nieobecności (np. zwolnienie lekarskie), do obliczenia podstawy wymiaru nie bierze się pod uwagę wynagrodzenia za miesiące, w których przepracowała mniej niż połowę obowiązującego czasu pracy. Przyjmuje się do obliczenia podstawy wymiaru zasiłku wynagrodzenie uzupełnione - za okres, w którym pracownica przepracowała przynajmniej połowę obowiązującego czasu pracy.
Odnosząc się do kwestii umowy-zlecenia, również będą one brane pod uwagę przy wyliczeniu kwoty zasiłku macierzyńskiego. Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego stanowi średnia podstawa składki na ubezpieczenie chorobowe z dwunastu pełnych miesięcy przed porodem. Natomiast gdy umowa-zlecenie wykonywana jest krócej niż rok, średnia uwzględnia tylko pełne miesiące, w których umowa rzeczywiście była realizowana. W przypadku posiadania dwóch tytułów ubezpieczenia (umowy o pracę i umowy-zlecenia) zasiłek macierzyński będzie przysługiwał odrębnie z każdego z tych tytułów.
Jak uzyskać urlop macierzyński?
Urlop macierzyński co do zasady przyznawany jest z mocy prawa, jednak dobrą praktyką jest złożenie pracodawcy stosownego wniosku. Konieczne jest natomiast złożenie wniosku o udzielenie urlopu rodzicielskiego, ponieważ jego wykorzystanie jest dobrowolną decyzją pracownika.
W obu wnioskach należy wskazać imię i nazwisko urodzonego dziecka, terminy korzystania z urlopów, a przy urlopie rodzicielskim - informację, czy drugi rodzic będzie chciał z niego skorzystać. Jeżeli pracownica chciałaby skorzystać z urlopu macierzyńskiego przed porodem, musi pamiętać, że urlop ten powinien wynosić od 2 do 6 tygodni. Konieczne jest przekazanie pracodawcy wniosku o udzielenie macierzyńskiego przed porodem.
Do wniosku o urlop macierzyński należy dołączyć akt urodzenia dziecka oraz oświadczenie o braku zamiaru korzystania z urlopu rodzicielskiego albo z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego przez drugiego z rodziców dziecka na wskazany we wniosku okres.
Urlop macierzyński, rodzicielski, wychowawczy, ciąża - ochrona stosunku pracy
Ochrona pracownika na urlopie macierzyńskim
Osoba korzystająca z urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego jest chroniona przed wypowiedzeniem umowy. Pracodawca nie może jej zwolnić do czasu zakończenia tych urlopów. Dodatkowo, jeśli pracownica na 21 dni przed planowanym powrotem do pracy złoży wniosek o obniżenie wymiaru etatu, objęta zostanie dodatkową ochroną zatrudnienia przez 12 kolejnych miesięcy.
Powyższa ochrona nie dotyczy osób, których umowa o pracę została przedłużona do dnia porodu lub ulega zakończeniu w trakcie urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego. W takich sytuacjach wypłatę świadczeń za pozostały okres przejmuje ZUS.
Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży oraz w okresie urlopu macierzyńskiego, a także od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu macierzyńskiego albo jego części, do dnia zakończenia tego urlopu może nastąpić tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.
W przypadku przebywania pracownicy w szpitalu lub zakładzie leczniczym, pracownica może przerwać korzystanie z urlopu macierzyńskiego na okres pobytu w szpitalu lub zakładzie leczniczym, po wykorzystaniu 8 tygodni tego urlopu po porodzie. Części urlopu macierzyńskiego udziela się na wniosek pracownika - ojca wychowującego dziecko albo pracownika - innego członka najbliższej rodziny.
Podjęcie pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego jest dopuszczalne zarówno u swojego pracodawcy, jak i w innej firmie. Zawarcie umowy zlecenia czy o dzieło podczas urlopów związanych z macierzyństwem jest dopuszczalne i nie ma wpływu na wysokość świadczenia, nie spowoduje również zaprzestania jego wypłaty. Otrzymywane z tytułu umowy wynagrodzenie nie podwyższy jednak kwoty zasiłku.
tags: #zasilek #macierzynski #umowa #o #prace #infor