Więzi rodzinne, mimo potencjalnych konfliktów w przedsiębiorstwie, stanowią fundament wielu firm, które odgrywają znaczącą rolę w światowej i krajowej gospodarce. Firmom rodzinnym przyglądają się ekonomiści i socjologowie, badając czynniki ich sukcesu, wpływ "rodzinności" na zarządzanie, innowacyjność i stabilność. W niniejszym artykule, opierając się na dostępnych danych i raportach, przedstawiamy, dlaczego firmy rodzinne są istotnym elementem polskiej gospodarki.
Czym są firmy rodzinne?
Istnieje wiele definicji firm rodzinnych, jednak wszystkie podkreślają znaczenie więzi i zależności rodzinnych w ich strukturze. Kryteria mogą być różne: od posiadania przez jedną rodzinę co najmniej 50% udziałów, przez zaangażowanie wielu członków rodziny w prowadzenie działalności, aż po subiektywne określanie się mianem firmy rodzinnej przez samo przedsiębiorstwo.
W Polsce wiele małych i średnich przedsiębiorstw to właśnie firmy rodzinne. Wśród nich można znaleźć zarówno lokalne piekarnie, jak i duże koncerny o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym, takie jak Ziaja czy Black Red White. Największą polską firmą rodzinną jest Grupa AB, działająca w branży dystrybucji IT i elektroniki użytkowej.
Dlaczego firmy rodzinne napędzają gospodarkę?
Firmy rodzinne stanowią znaczną część polskiego biznesu
Ponad 60% przedsiębiorstw w Polsce deklaruje się jako firmy rodzinne. Szacuje się, że generują one od 20% do 40% polskiego PKB. Chociaż w Europie Zachodniej udział firm rodzinnych w gospodarkach jest większy, polskie przedsiębiorstwa familijne są stosunkowo młode, z większością powstałą w latach 90. XX wieku. Przewiduje się, że w nadchodzących dekadach ich znaczenie będzie rosło.
Firmy rodzinne zatrudniają w Polsce ponad 3 miliony osób, co czyni je ważnym graczem na rynku pracy i pełni funkcje społeczne. Szczególnie w mniejszych miejscowościach, gdzie często są głównymi pracodawcami, wspierają lokalne społeczności poprzez organizowanie lub sponsorowanie wydarzeń kulturalnych i sportowych.
Stabilność i przewidywalność
Jedną z najstarszych firm na świecie, założoną w 718 roku, jest Houshi Ryokan - firma rodzinna, która do dziś jest zarządzana przez tę samą rodzinę. Choć firmy rodzinne mogą być narażone na konflikty, często lepiej radzą sobie z ich rozwiązywaniem i osiąganiem kompromisów. Raport "Barometr Firm Rodzinnych" wskazuje, że 85% firm rodzinnych planuje przekazanie zarządzania potomkom, co czyni je przewidywalnymi dla kontrahentów. Sukcesorzy zazwyczaj są dobrze przygotowani do przejęcia obowiązków, znając klientów, dostawców, partnerów biznesowych, branżę i pracowników.
Innowacyjność
Wbrew pozorom, firmy rodzinne mogą być bardziej innowacyjne. Badania wskazują, że im większy stopień "rodzinności" firmy, tym większe nakłady na innowacje. Choć może mniej pomysłów trafia do komercjalizacji, proces badawczy i ocena sukcesu innowacyjnego produktu mogą być bardziej rygorystyczne niż w firmach nierodzinnych. Często to właśnie sukcesorzy, wykształceni w duchu nowoczesnych trendów, inicjują wdrażanie innowacji, tworzenie działów B+R czy współpracę z firmami konsultingowymi, aby zwiększyć swoją przewagę konkurencyjną.
Pozytywne postrzeganie przez pracowników
Chociaż w firmach rodzinnych może występować zjawisko "szklanego sufitu" dla osób spoza rodziny, raporty wskazują na wysokie zadowolenie pracowników. 55% pracowników firm rodzinnych uważa stabilność zatrudnienia za wyższą niż w innych firmach. Doceniają również płaską strukturę organizacyjną, większą dostępność do osób decyzyjnych i szybsze procesy decyzyjne, co przekłada się na sprawniejsze wdrażanie nowych rozwiązań. Pracownicy firm rodzinnych często wykazują większe zaangażowanie, a firmy rzadziej prowadzą procesy rekrutacji.
Otwartość na doradztwo i modernizację
Wiele firm rodzinnych, powstałych w latach 90., przechodzi obecnie przez proces międzypokoleniowego transferu władzy. Nowi właściciele dostrzegają potrzebę modernizacji, przykładają większą wagę do szkoleń pracowników i zapraszają zewnętrzne firmy do audytów, które mają na celu identyfikację mocnych i słabych stron oraz propozycję rozwiązań zwiększających efektywność. Badania rynku są zamawiane w celu wyznaczenia kierunków rozwoju, co pozwala na zdobywanie nowych rynków.
Perspektywy rozwoju i wyzwania sukcesji
Firmy rodzinne, mimo swojej specyfiki i metod zarządzania, stanowią motor polskiej gospodarki. Ich stabilny rozwój i coraz większy wkład w krajową i światową ekonomię są niezagrożone. Kluczowe dla ich przetrwania jest jednak skuteczne przeprowadzenie procesu sukcesji.
Skuteczna sukcesja w firmie rodzinnej
Proces sukcesji, czyli przekazanie władzy i własności młodszemu pokoleniu, jest złożony i czasochłonny. Statystyki pokazują, że jedynie około 30% firm rodzinnych skutecznie przechodzi przez ten proces z jednego pokolenia na drugie, a w przypadku przejścia do trzeciego pokolenia wskaźnik ten spada do 10%. Główne przyczyny to brak odpowiedniego planowania i jasnej koncepcji przekazania firmy.
W Polsce wdrożono Ustawę o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej, która uregulowała kwestie prawne i formalne przejmowania firmy po śmierci przedsiębiorcy. Kluczowe jest ustanowienie zarządcy sukcesyjnego, co pozwala na zachowanie ciągłości umów, zezwoleń i pozwoleń. Jednak pomimo tych rozwiązań, wiele firm nadal odkłada proces sukcesji.
Wsparcie w procesie sukcesji oferowane jest w ramach projektów finansowanych ze środków europejskich, obejmujących doradztwo prawne, finansowe, organizacyjne i psychologiczne. Programy te pokrywają do 90% kosztów, zachęcając firmy do skorzystania z wiedzy ekspertów.
Formy wsparcia w procesie sukcesji
Projekty sukcesji dla firm rodzinnych mają na celu opracowanie indywidualnych strategii, obejmujących diagnozę potrzeb, doradztwo w zakresie formy prawnej przekazania firmy, analizę ekonomiczno-finansową, wsparcie organizacyjno-zarządcze oraz rozwiązywanie potencjalnych problemów komunikacyjnych i konfliktów. Etap wdrożenia strategii i monitorowania jej realizacji jest kluczowy dla jej powodzenia.
Udział w projekcie wymaga aktywnej współpracy ze strony firmy, w tym udzielania informacji, udostępniania dokumentów i umożliwienia wywiadów z personelem. Organizator zapewnia wykwalifikowanych doradców i monitoring postępów.
W Polsce trwają prace nad wprowadzeniem Ustawy o fundacji rodzinnej, która ma ułatwić budowanie struktur organizacyjnych zapewniających kontynuację biznesu i ochronę majątku w perspektywie dłuższej niż jedno pokolenie. Do czasu jej wejścia w życie, skorzystanie z dostępnych programów doradczych wydaje się najlepszym rozwiązaniem.
Klimat sprzyjający rodzinie jest coraz ważniejszy w nowoczesnych firmach. Projekty takie jak "Rodzina i praca - to się opłaca!" promują mechanizmy godzenia ról zawodowych i rodzinnych, oferując wsparcie zarówno pracodawcom, jak i pracownikom. Elastyczny czas pracy, możliwość pracy zdalnej czy tworzenie przyjaznych warunków pracy to tylko niektóre z rozwiązań wspierających równowagę między życiem zawodowym a prywatnym.
tags: #statystyka #zatrudnienie #w #firmie #rodzinnej