Ustalenie podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego, choć szeroko objaśniane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wciąż sprawia pracodawcom trudności. Do najczęstszych dylematów należą kwestie związane z wykorzystanym urlopem (zarówno wychowawczym, jak i wypoczynkowym) i dodatkami do wynagrodzenia. Co w takim razie wchodzi do podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego, a w konsekwencji wpływa na wysokość zasiłku macierzyńskiego?
Wysokość zasiłku macierzyńskiego zależy od podstawy jego wymiaru
Ustala się ją według zasad obowiązujących przy wyznaczaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego. Oznacza to, że w tym przypadku podstawą będzie wynagrodzenie pracownicy za okres pełnych 12 miesięcy kalendarzowych, przepracowanych przed miesiącem urodzenia dziecka. Wynagrodzenie stanowiące omawianą podstawę to nic innego, jak przychód stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenia społeczne.
Jeśli przed urlopem macierzyńskim pracownica była niezdolna do pracy z powodu choroby, to do podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego przyjmuje się kwotę wynagrodzenia, którą przyjęto do obliczenia zasiłku chorobowego, w związku z tym wysokość zasiłku macierzyńskiego nie będzie różnić się znacząco od okresu przebywania na zasiłku chorobowym.
A co w sytuacji, gdy w okresie 12 miesięcy (pełnych kalendarzowych miesięcy zatrudnienia) pracownica nie osiągnęła wynagrodzenia wskutek usprawiedliwionych nieobecności lub z powodu urodzenia dziecka jeszcze przed upływem pierwszego miesiąca zatrudnienia? Nie bierze się wówczas pod uwagę wynagrodzenia za miesiące, w których przepracowała mniej niż połowę obowiązującego ją czasu pracy, a przyjmuje się do obliczenia podstawy wymiaru zasiłku wynagrodzenie uzupełnione - za okres, w którym przepracowała przynajmniej połowę obowiązującego ją czasu pracy.
Przez “uzupełnione wynagrodzenie” rozumiemy wysokość przychodu za dany miesiąc, w którym pracownik przepracowałby pełny wymiar czasu pracy. Zasady uzupełnienia opisane zostały w odrębnym artykule.
Czego nie uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku macierzyńskiego?
Aby obliczyć wysokość zasiłku macierzyńskiego, należy ustalić podstawę jego wymiaru. Przy jej wyznaczaniu należy pamiętać o uwzględnieniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy. Później zostaje już tylko lista elementów, których uwzględnić nie można:
- ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy,
- wynagrodzenia za czas choroby wypłacanego na podstawie art. 92 k.p. i zasiłków z ubezpieczenia społecznego,
- składników wynagrodzenia określonych w art. 41 ust. 1 ustawy zasiłkowej.
Poród w okresie urlopu wychowawczego a wysokość zasiłku macierzyńskiego
Warto pamiętać, że dla celów zasiłkowych urlop wychowawczy jest traktowany na równi z pracą. Dlatego też, gdy poród następuje podczas urlopu wychowawczego pracownicy, ustalenie podstawy jest zależne od okresu przebywania na tym urlopie jeszcze przed porodem. Kluczowe jest, czy okres ten był dłuższy, czy krótszy od 12 miesięcy.
Jeżeli urlop trwa przez cały okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym nastąpił poród, to podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego stanowi wynagrodzenie, jakie pracownica uzyskałaby, gdyby przepracowała cały miesiąc, w którym nabyła prawo do zasiłku. Przykład:
Pracownica przebywa na urlopie wychowawczym udzielonym na okres od 2 lipca 2022 r. do 1 czerwca 2024 r. W dniu 10 listopada 2023 r. urodziła dziecko i nabyła prawo do zasiłku macierzyńskiego. Podstawę wymiaru tego zasiłku przy założeniu, że w umowie o pracę określono wynagrodzenie stałe (miesięczne) w wysokości 5000 zł, stanowi kwota 4314,50 zł, tj. 5000 zł - 685,50 zł (składki na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez pracownicę).
Jeżeli urlop jest krótszy niż okres 12 miesięcy, to podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego stanowi wynagrodzenie za 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym pracownica urodziła dziecko (wyłączając ewentualne miesiące, w których przepracowała mniej niż połowę czasu i stosując wtedy wspomniane już uzupełnienie wynagrodzenia).
Kto może otrzymać zasiłek macierzyński?
Każda świeżo upieczona mama ma prawo do zasiłku macierzyńskiego. Oczywiście, żeby otrzymać takie świadczenie, musisz spełnić kilka warunków i złożyć odpowiednie dokumenty. Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego:
- urodziła dziecko,
- przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 14. roku życia i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia,
- przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, dziecko w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia.
W ściśle określonych sytuacjach zasiłek macierzyński może również pobierać ojciec dziecka (jeśli jest ubezpieczony w ZUS-ie):
- gdy matka dziecka zrezygnuje z prawa do pobierania zasiłku po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 14 tygodni po porodzie,
- gdy matka dziecka zrezygnuje z prawa do pobierania zasiłku po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 8 tygodni po porodzie i legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji,
- gdy matka dziecka zrezygnuje z prawa do pobierania zasiłku po wykorzystaniu przez nią tego zasiłku za okres co najmniej 8 tygodni po porodzie, ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem,
- gdy matka dziecka umrze,
- gdy matka porzuci dziecko.
Zasiłek macierzyński jest świadczeniem wypłacanym od dnia urodzenia dziecka. Przysługuje nie tylko zatrudnionym na umowę o pracę, ale także samozatrudnionym i zleceniobiorcom.
Zasiłek macierzyński na umowie o pracę
Zasiłek macierzyński na umowie o pracę jest dostępny dla mam, które spełniają określone kryteria. Aby ubiegać się o zasiłek, konieczne jest by przyszła mama była zgłoszona do ubezpieczenia chorobowego przez minimum 1 dzień. Nie ma tu okresu wyczekiwania, jak w przypadku zwykłej choroby. Istotnym warunkiem jest także złożenie wniosku o zasiłek w terminie, czyli w ciągu 21 dni od daty urodzenia dziecka. Wysokość zasiłku macierzyńskiego jest uzależniona od średniej miesięcznej pensji brutto z ostatnich 12 miesięcy pracy.
Przykład:
Marta w ostatnich 12 miesiącach otrzymała dwie podwyżki. Przez pierwsze 2 miesiące zarabiała 5 000 zł. Przez kolejne 6 miesięcy co miesiąc otrzymywała 5 500 zł. W ostatnich 4 miesiącach jej zarobki wzrosły do 6 000 zł. Podstawę do wyliczenia zasiłku stanowić będzie suma wynagrodzeń miesięcznych podzielona przez 12, czyli w tym przypadku 5 583,33 zł. Od tej kwoty należy jeszcze odjąć 13,71% i podstawa do wyliczenia wyniesie 4 817,86 zł.
Zasiłek macierzyński na działalności gospodarczej
Przyszłe mamy, które prowadzą działalność gospodarczą, mogą po urodzeniu dziecka skorzystać z zasiłku macierzyńskiego i wypłacać go przez 52 tygodnie. Warunkiem koniecznym do tego, aby ubiegać się o zasiłek macierzyński, jest opłacanie składek chorobowych. Przy działalności gospodarczej są one dobrowolne.
Ważne - jeśli rozpoczynasz działalność gospodarczą i korzystasz z ulgi na start, nie będziesz miała możliwość zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. W konsekwencji nie będzie Ci przysługiwał zasiłek macierzyński.
Przykład:
Katarzyna w 2025 r. opłacała duży ZUS, którego podstawa za cały rok wynosiła 5 203,80 zł. Taka też podstawa będzie przyjęta do wyliczenia ZUS. W przypadku gdyby Katarzyna zdecydowała się na opłacanie ZUS od wyższej podstawy, na przykład 10 000 zł po pierwszym półroczu, to średnia podstawa z 12 miesięcy wyniesie (6 x 5 203,80 zł + 6 x 10 000 zł) / 12 = 7 601,90 zł. Na końcu trzeba jeszcze odjąć 13,71% i to będzie stanowić punkt wyjściowy do wyliczenia wysokości zasiłku.
Przykład:
Ania prowadzi działalność gospodarczą. Niedawno dowiedziała się, że jest w ciąży. Ania opłacała w 2025 r. duży ZUS, gdzie podstawa wynosiła 5 203,80 zł. W styczniu urodziła, a więc podstawa z ostatnich 12 miesięcy jest stała tj. 5 203,80 zł. Odejmujemy od tej kwoty 13,71% i podstawa do wyliczenia zasiłku wyniesie 4 490,36 zł, a dzienna 149,68 zł. Jeśli Ania zdecyduje się na stałe wypłaty, to ZUS za każdy dzień wypłaci 81,5%, a więc 121,98 zł.
Zasiłek macierzyński. Czy warto podnieść składki ZUS?
Formy wypłacania zasiłku macierzyńskiego
Zasiłek macierzyński na działalności może być wypłacany w dwóch formach. W 81,5% wysokości przez cały rok lub 100% zasiłku przez pierwsze 20 tygodni, a następnie 70% przez kolejne 32 tygodnie.
Urlop macierzyński i rodzicielski
Urlop macierzyński stanowi istotny okres w życiu każdej przyszłej mamy, zapewniając czas na zadbanie o nowonarodzone dziecko. W Polsce przyjęto, że jego standardowy wymiar wynosi rok, dzieląc go na dwie składowe: urlop macierzyński i rodzicielski. W ciągu pierwszego roku życia dziecka istnieje możliwość wykorzystania łącznie 52 tygodni urlopów, z których część może być również przeznaczona dla ojca.
Wymiar urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego w Polsce ulega zmianie w zależności od liczby urodzonych dzieci w jednym porodzie. Przyjęte kryteria uwzględniają różne okresy trwania urlopów w przypadku narodzin jednego, dwóch, trzech, czterech oraz pięciu lub więcej dzieci. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, im większa liczba dzieci urodzonych w jednym porodzie, tym dłuższy przysługuje urlop macierzyński oraz rodzicielski.
| Liczba dzieci w jednym porodzie | Okres urlopu macierzyńskiego |
|---|---|
| Jedno dziecko | 20 tygodni |
| Dwoje dzieci | 31 tygodni |
| Trojka dzieci | 33 tygodnie |
| Czwórka dzieci | 35 tygodni |
| Piątka lub więcej dzieci | 37 tygodni |
Urlop rodzicielski przysługuje w zależności od liczby urodzonych dzieci w jednym porodzie. Obowiązuje on w wymiarze 32 tygodnie po urodzeniu jednego dziecka w jednym porodzie oraz 34 tygodnie po urodzeniu dwojga lub więcej dzieci w jednym porodzie. Istnieje możliwość wydłużenia urlopu, łącząc go z zatrudnieniem na część etatu, o ile wymiar pracy nie przekracza połowy etatu.
Zmiany Kodeksu Pracy, które weszły w życie 26 kwietnia 2023 r., wprowadzają dodatkowy 9-tygodniowy urlop rodzicielski. Dodatkowe 9 tygodni to indywidualny urlop rodzicielski, którego nie można przenieść na drugiego rodzica. Za ten okres przysługuje 70% zasiłek.
Urlop ojcowski
Urlop ojcowski to istotne wsparcie dla ojców, którzy chcą aktywnie uczestniczyć w opiece nad dzieckiem. Przysługuje on zarówno ojcom pracującym na umowie o pracę, jak i prowadzącym działalność gospodarczą. Okres trwania urlopu ojcowskiego wynosi 14 dni i może być wykorzystany do momentu zakończenia 12. miesiąca życia dziecka.
Pytania i odpowiedzi dotyczące zasiłku macierzyńskiego
Za jaki okres wypłacany jest zasiłek macierzyński?
Zasiłek macierzyński wypłacany jest z tytułu urodzenia lub przyjęcia na wychowanie dzieci. Okresy wypłaty zasiłku macierzyńskiego dzielimy na urlop macierzyński i rodzicielski.
Urlop macierzyński - ile trwa?
Okres urlopu macierzyńskiego zależny jest od liczby urodzonych dzieci i wynosi od 20 do 37 tygodni.
Urlop rodzicielski - ile trwa?
Okres urlopu rodzicielskiego, podobnie jak urlopu macierzyńskiego, uzależniony jest od liczby urodzonych dzieci i wynosi od 32 do 34 tygodni.
Zasiłek macierzyński - ile płatny?
Zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego to 100% podstawy wymiaru zasiłku. W przypadku urlopu rodzicielskiego, przy złożeniu wniosku w terminie, przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 80% podstawy wymiaru zasiłku. W przypadku złożenia wniosku po upływie tego terminu, zasiłek będzie wynosił 60% podstawy wymiaru.
Czy L4 w ciąży wlicza się do macierzyńskiego?
L4 w ciąży wlicza się do urlopu macierzyńskiego, co oznacza, że czas niezdolności do pracy z powodu ciąży i porodu jest uwzględniany w okresie zabezpieczenia socjalnego dla matki, przedłużając tym samym czas korzystania z urlopu macierzyńskiego.
tags: #zasilek #macierzynski #grafika