Stypendium socjalne stanowi istotne wsparcie finansowe dla studentów znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Podstawowym kryterium do ubiegania się o to świadczenie jest dochód miesięczny netto na osobę w rodzinie studenta. Za podstawę do obliczenia tego dochodu przyjmuje się dochód studenta oraz członków rodziny studenta z roku podatkowego poprzedzającego rok akademicki, na który świadczenie ma być przyznane.
Miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Do członków rodziny studenta, na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zalicza się dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek. Jest to katalog wyczerpujący, w związku z tym nawet w wyjątkowych przypadkach nie można uwzględniać innych osób przy badaniu sytuacji materialnej studenta.
Samodzielność finansowa studenta
Student, który nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych, może ubiegać się o stypendium socjalne bez wykazywania dochodów osiąganych przez te osoby oraz będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek, jeżeli spełnia jeden z następujących warunków: ukończył 26. rok życia, pozostaje w związku małżeńskim, ma na utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek, osiągnął pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej, posiada stałe źródło dochodów i jego przeciętny miesięczny dochód w poprzednim roku podatkowym oraz w roku bieżącym w miesiącach poprzedzających miesiąc złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2, jest wyższy lub równy 40% minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego od dnia 1 stycznia roku poprzedzającego rok akademicki, na który przyznawane jest stypendium socjalne, na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Dochód ten musi być większy lub równy 1696,80 PLN/m-c (netto).
Student, o którym mowa, składa oświadczenie, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych. W pozostałych przypadkach, tj. gdy student nie jest samodzielny finansowo według powyższej definicji, jego sytuacja materialna jest ustalana z uwzględnieniem dochodów jego rodziców i rodzeństwa. Źródłem stałego dochodu studenta może być wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, a także między innymi renta po zmarłym rodzicu, renta inwalidzka, alimenty, cyklicznie zawierane umowy zlecenia, umowy o dzieło. Stałe źródło dochodu oznacza nieprzerwane źródło dochodu w roku, czyli dla ostatniego roku podatkowego przez 12 miesięcy w roku. W szczególnych przypadkach komisja stypendialna może uznać źródło dochodu jako stałe, np. w sytuacji rozpoczęcia pracy przez studenta później niż w styczniu, pod warunkiem, że przy liczeniu miesięcznego dochodu studenta dochód z ostatniego roku podatkowego będzie traktowany jako dochód z 12 miesięcy. Obowiązek udowodnienia posiadania stałego źródła dochodu spoczywa na studencie.
Student studiów stacjonarnych znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości również z tytułu zamieszkania z niepracującym małżonkiem lub dzieckiem studenta w domu studenckim lub w obiekcie innym niż dom studencki.
W szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości według szczegółowych kryteriów określonych w regulaminie świadczeń dla studentów. Uzasadnioną przyczyną podwyższenia kwoty tego stypendium mogą być np. zwiększone koszty utrzymania rodziny wynikające z odbywania studiów poza miejscem stałego zamieszkania, z choroby lub niepełnosprawności członka rodziny albo innych trudnych okoliczności życiowych.
Dokumentacja potrzebna do wniosku o stypendium socjalne
Wniosek o stypendium socjalne musi być kompletny i poparty odpowiednią dokumentacją. Najczęściej wymagane dokumenty obejmują:
- zaświadczenia o dochodach z urzędu skarbowego lub od pracodawców,
- oświadczenia o liczbie osób w rodzinie oraz ich statusie zawodowym,
- potwierdzenia otrzymywania świadczeń (np. 500+, zasiłek rodzinny),
- umowy cywilnoprawne lub zaświadczenia o działalności gospodarczej (dla studentów utrzymujących się samodzielnie),
- rachunki potwierdzające koszty życia - np. czynsz, opłaty za prąd, gaz, dojazdy,
- inne dokumenty potwierdzające trudną sytuację życiową - np. choroba, niepełnosprawność, wypadek.
Szczegółowy wykaz dokumentów, które - zależnie od przypadku i źródeł dochodów - można przedstawiać, zawiera tekst Informacje dla osób ubiegających się o przyznanie pomocy socjalnej. W przypadku wniosku o miejsce w Domu Studenckim na rok akad. Wniosek niekompletny oraz nie pozwalający na ustalenie sytuacji materialnej nie może być rozpatrzony pozytywnie. Wniosek o przyznanie stypendium socjalnego składany jest wyłącznie w postaci elektronicznej, z wykorzystaniem modułu wnioskowania USOSweb.
Do elektronicznego formularza Wniosku o stypendium socjalne w wysokości zwiększonej z tytułu zamieszkania w siedzibie uczelni poza miejscem stałego zamieszkania (dotyczy wyłącznie studentów zamiejscowych na studiach stacjonarnych) należy dołączyć - w formie plików PDF - skany umów o zakwaterowanie/wynajem. Dokument wielostronicowy musi zawierać się w jednym pliku. Do Wniosku o przyznanie stypendium socjalnego załącza się jedynie dokumenty (pliki PDF) dotyczące zamieszkania (umowy najmu, zaświadczenia).
Dochód utracony lub uzyskany
Dochód rodziny może być pomniejszony o dochód utracony lub powiększony o dochód uzyskany. Fakt ten należy dodatkowo udokumentować zaświadczeniem o wysokości utraconego lub uzyskanego miesięcznego dochodu netto.
Za utratę dochodu uznaje się następujące okoliczności:
- uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego,
- utratę zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,
- utratę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
- utratę zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej,
- wykreślenie z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonania w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
- utratę zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
- utratę zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucyjnej alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych,
- utratę świadczenia rodzicielskiego,
- utratę zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,
- utratę stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust.1 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. - Prawo o szkolnictwie wyższym.
Wówczas do wniosku należy dołączyć:
- dokument potwierdzający utratę dochodu np.: świadectwo pracy lub inny dokument potwierdzający datę utraty dochodu,
- zaświadczenie z Urzędu Pracy potwierdzające fakt pozostawania bez pracy z prawem lub bez prawa do zasiłku w przypadku bezrobotnych członków rodziny osoby studiującej lub osoby studiującej o ile osoby te są wliczane do składu rodziny studenta/doktoranta (zasiłek dla bezrobotnych należy podać w wys. netto za pełny przepracowany miesiąc),
- zaświadczenie pracodawcy o terminie urlopu wychowawczego osoby studiującej lub członka rodziny osoby studiującej i okresie na jaki został on udzielony.
- zaświadczenie z ZUS lub KRUS o utracie zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego itp.
- zaświadczenie z Opieki Społecznej o utracie świadczenia rodzicielskiego.
Za dochód uzyskany uważa się następujące okoliczności:
- zakończenie urlopu wychowawczego,
- uzyskanie prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,
- uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
- uzyskanie zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej,
- rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonania po okresie zawieszenia w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników lub art. 36a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
- uzyskaniem zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
- uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego,
- uzyskaniem zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,
- uzyskaniem stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust.1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r.
Stypendium socjalne a zasiłek chorobowy
Kwestia zbiegu stypendium socjalnego i zasiłku chorobowego jest złożona i zależy od wielu czynników, w tym od konkretnej sytuacji studenta oraz przepisów obowiązujących na uczelni. Zasiłek chorobowy jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, przysługującym osobom ubezpieczonym, które z powodu choroby nie mogą wykonywać pracy zarobkowej.
Student, który posiada status ubezpieczonego w ZUS (np. z tytułu umowy o pracę, umowy zlecenia) i jest niezdolny do pracy z powodu choroby, może ubiegać się o zasiłek chorobowy. Jednocześnie, jeśli student spełnia kryteria dochodowe, może otrzymywać stypendium socjalne. Ważne jest, aby dochody z zasiłku chorobowego zostały prawidłowo uwzględnione przy obliczaniu dochodu rodziny na potrzeby stypendium socjalnego.
W przypadku gdy student otrzymuje zasiłek chorobowy, dochód z tego tytułu powinien zostać wliczony do dochodu rodziny studenta. Sposób rozliczania zasiłku chorobowego zależy od okresu, za który został wypłacony. Zgodnie z przepisami, zasiłek chorobowy powinien być przypisany do poszczególnych miesięcy, za które został wypłacony. Na przykład, jeśli zasiłek chorobowy za okres od 27 listopada do 18 grudnia został wypłacony w styczniu, powinien on zostać uwzględniony w dochodzie rodziny za listopad i grudzień.
W przypadku gdy student studiuje jednocześnie na kilku kierunkach studiów, może otrzymywać stypendium socjalne wyłącznie na jednym, wskazanym przez studenta kierunku studiów. Student może otrzymać dane świadczenie (np. stypendium socjalne) na jednym kierunku, a inne świadczenie (np. stypendium rektora) na innym.
USOS odc. 4. Wypełnienie doświadczenia o dochodach i złożenie wniosków o stypendia
Stypendium socjalne po 26. roku życia
Zasadniczo stypendium socjalne przysługuje studentom, którzy nie ukończyli 26 lat. Po przekroczeniu tego wieku sytuacja się komplikuje - wsparcie w tej formie może nie być już dostępne. Są jednak wyjątki. W niektórych przypadkach - np. studia doktoranckie, kontynuacja nauki po przerwie, studia podyplomowe - uczelnie umożliwiają dalsze ubieganie się o wsparcie. Warto pamiętać, że niektóre uczelnie prowadzą własne programy pomocy materialnej niezależnie od wieku, stypendium socjalne może zostać zastąpione przez zapomogę lub inne formy pomocy. Student powyżej 26 lat może też skorzystać z funduszy unijnych lub projektów grantowych.
Uczelnie publiczne często wprowadzają własne programy wsparcia dla studentów po 26. roku życia, które mogą obejmować dofinansowanie zakwaterowania w akademiku, zwroty kosztów materiałów edukacyjnych, bezzwrotne zapomogi w trudnych sytuacjach życiowych, czy programy stypendialne z projektów unijnych (np. POWER, Erasmus+). Aby skorzystać z tych opcji, student powinien śledzić komunikaty na stronie uczelni oraz skontaktować się bezpośrednio z działem pomocy materialnej.
Podstawa prawna
Podstawą prawną przyznawania stypendiów socjalnych dla studentów są przede wszystkim:
- Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, z późn. zm.)
Każda uczelnia posiada również własny regulamin świadczeń dla studentów, który doprecyzowuje zasady przyznawania stypendiów.
tags: #zasilek #chorobowy #stypendium #socjalne