Związki zawodowe w Jastrzębskiej Spółce Węglowej (JSW) wystosowały do zarządu i rady nadzorczej spółki żądanie wypłacenia jednorazowych premii i rekompensat w związku z wejściem w życie "ustawy deputatowej" dla emerytów górniczych. Związki wnioskują o wypłatę 25 tys. zł premii każdemu pracownikowi JSW SA, a także 10 tys. zł byłym pracownikom spółki, którzy nie zostali objęci ustawą. Dodatkowo, dla osób uprawnionych zgodnie z Zakładowym Układem Zbiorowym Pracy, związki domagają się dalszej realizacji prawa do węgla deputatowego.
Uzasadnieniem dla tych żądań jest przekonanie związkowców, że wejście w życie ustawy o rekompensatach dla emerytów oznacza dla spółki "brak dalszej potrzeby utrzymywania rezerw przeznaczonych na przegrane sprawy sądowe z emerytami". Premie, zdaniem związków, stanowiłyby rekompensatę za wyrzeczenia załogi poniesione w ostatnich trzech latach, w których znacznie ograniczono jej zarobki. Kwoty te miałyby stanowić jedynie część środków zgromadzonych jako rezerwa na poczet przegranych spraw i jednocześnie poprawić budżety domowe pracowników.
Zarząd JSW ocenia żądania związków jako absurdalne i niemożliwe do wykonania. Spółka poinformowała, że ewentualne rozwiązanie rezerwy z tytułu deputatu węglowego dla emerytów i rencistów nie spowoduje wpływu środków pieniężnych na rachunek JSW SA.
Podstawy prawne i praktyka wypłaty deputatu węglowego
Ekwiwalenty pieniężne za deputat węglowy wynikają z układów zbiorowych pracy. Przy ustalaniu uprawnień do bezpłatnego węgla dla emerytów (rencistów i ich rodzin) stosuje się postanowienia określone w § 9 i 10 porozumienia płacowego z dnia 20 grudnia 2004 r. Zgodnie z tymi przepisami, emeryci, którzy nabyli uprawnienia przed 1992 r., mają prawo do 2,5 tony węgla rocznie.
Koszty poniesione przez spółki węglowe z tytułu realizacji uprawnień do bezpłatnego węgla w latach 2003-2005 były znaczące. Na przykład, w 2005 roku koszty te wyniosły 105 280 tys. zł.
Zasady obliczania wysokości ekwiwalentu za deputat węglowy należny byłym pracownikom zakładów górniczych Katowickiego Holdingu Węglowego SA regulują § 7 i § 8 załącznika do porozumienia. Ceny węgla deputatowego w ciągu ubiegłych pięciu lat (2001-2005) kształtowały się na różnym poziomie, wahając się od około 311 zł/t do ponad 339 zł/t.
W niektórych kopalniach, jak KWK "Kazimierz-Juliusz" sp. z o.o., podstawą obliczania ekwiwalentu była uchwała zarządu Katowickiego Holdingu Węglowego SA z 2000 roku, która określała cenę węgla deputatowego. Cena ta ulegała zmianom w kolejnych latach.
Osoby uprawnione do otrzymywania bezpłatnego węgla, zgodnie z postanowieniami załącznika nr 11 do zakładowego układu zbiorowego pracy z dnia 31 października 2001 r., realizowały swoje uprawnienia w różny sposób. W przypadku KWK "Budryk" SA, deputat węglowy dla byłych pracowników (emerytów i rencistów) realizowany jest wyłącznie w naturze. Ekwiwalent pieniężny nie był wypłacany, a podstawą prawną wydawania deputatu jest załącznik nr II/1 do zakładowego układu zbiorowego pracy z dnia 27 lipca 1994 r.
Koszty poniesione przez JSW S.A. z tytułu realizacji deputatu węglowego w latach 2001-2005 również były znaczne, osiągając w 2005 roku kwotę 33 169 tys. zł.
Ekwiwalenty pieniężne z tytułu deputatów węglowych dla emerytów i rencistów wypłacane przez ZUS w latach 2001-2005 stanowiły istotne obciążenie dla budżetu państwa, osiągając w 2005 roku kwotę 33 434 tys. zł.
Prawo do deputatu węglowego oraz wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla byłych pracowników Polskich Kolei Państwowych regulują przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych PKP. Zgodnie z tą ustawą, przeciętna średnioroczna cena detaliczna 1000 kg węgla kamiennego stanowi podstawę do wyliczenia ekwiwalentu.
W przypadku pracowników PKP Cargo, przysługuje deputat w ilości 3,6 tony węgla. Związkowcy z Cargo walczyli o podniesienie kwoty za tonę węgla zapisanej w Zakładowym Układzie Zbiorowym Pracy.
Deputat węglowy przysługuje również pracownikom KGHM Polska Miedź. Pracownicy powierzchniowi otrzymują ekwiwalent sześciu ton węgla, a pracownicy dołowi - ośmiu ton. Wartość ekwiwalentu oparta jest o średnioroczną cenę węgla kamiennego podawaną przez GUS.
Niektórzy emeryci i renciści, którzy pracowali kiedyś w kopalniach, przedsiębiorstwach robót górniczych i na kolei, również mają prawo do ekwiwalentu za deputat węglowy. Ekwiwalent ten jest zazwyczaj niższy niż dla obecnych pracowników, ale może stanowić atrakcyjny dodatek do emerytury lub renty.
Część ekwiwalentów emerytom i rencistom wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Niektórzy emerytowani górnicy otrzymali z budżetu państwa jednorazowe rekompensaty z tytułu utraty prawa do deputatu węglowego.
Istnieją jednak kopalnie, które nadal wypłacają ekwiwalenty węglowe swoim byłym pracownikom. Przykładem jest Kopalnia Soli "Wieliczka" S.A., która przypomina uprawnionym emerytom i rencistom o możliwości złożenia wniosku o wypłatę ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy należny w 2024 roku.
Spory sądowe dotyczące deputatu węglowego w JSW
W związku z odstąpieniem w 2015 roku od wypłaty deputatu węglowego dla emerytów i rencistów, JSW prowadzi szereg sporów sądowych z byłymi pracownikami z tytułu dożywotniego prawa do wypłaty deputatu węglowego. Do dnia sporządzenia sprawozdania finansowego za I kwartał 2017 r. do JSW S.A. wpłynęło prawie 900 powództw o zapłatę ekwiwalentu za bezpłatny węgiel w naturze za 2015 rok.
Emeryci i renciści dochodzą swoich roszczeń, opierając się o zapisy skutecznie wypowiedzianych przez JSW S.A. Zakładowych Układów Zbiorowych Pracy. JSW wnosi o oddalenie roszczeń, wskazując na brak podstaw prawnych.
Średnia wartość dochodzonych przez poszczególnych powodów kwot to około 2 000,00 zł za dany rok. Wartość wniesionych pozwów sądowych wynosiła łącznie około 1,8 mln zł.
Część spraw była rozpatrywana przez sądy II instancji na skutek wniesionych przez emerytów i rencistów apelacji. Jednakże wszystkie wydane przez Sądy Okręgowe wyroki były wyrokami oddalającymi apelacje powodów i utrzymującymi w mocy wyroki Sądów Rejonowych.
W przypadku rozstrzygnięć na niekorzyść JSW, spółka będzie zobowiązana do wypłaty tego świadczenia w rocznych, zmiennych kwotach. Na podstawie wyceny aktuarialnej, na dzień 31 grudnia 2016 roku JSW dokonała aktualizacji rezerwy na spory sądowe dotyczące deputatu węglowego dla emerytów i rencistów.
Prawo do rekompensaty uzyskali emeryci i renciści, którzy mieli ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy i pobierali deputat węglowy. W przypadku JSW uprawnionymi są osoby, które otrzymywały deputat węglowy do końca 2014 roku. Osoby, które przeszły na emeryturę lub rentę po tym terminie, nie są uprawnione do otrzymania rekompensaty.
Uprawnieni mają 21 dni na złożenie wniosku o rekompensatę, który można składać od 24 października 2017 roku do 18 listopada 2017 roku w wyznaczonych punktach w kopalniach (zakładach). Wzór wniosku wraz z oświadczeniem dostępny jest na stronie internetowej Spółki.
Wniosek można również wysłać pocztą (przesyłką poleconą), decyduje data nadania korespondencji. W przypadku wysyłki pocztą, wymagane jest poświadczenie podpisu przez notariusza lub przez gminę. Wniosek może zostać złożony przez osobę upoważnioną (pełnomocnika) na podstawie upoważnienia/pełnomocnictwa poświadczonego notarialnie lub przez gminę.
Złożenie kompletnego wniosku przyspiesza jego weryfikację. W przypadku braków we wniosku, wnioskodawca zostanie pisemnie wezwany do ich uzupełnienia w terminie 7 dni. W przypadku stwierdzenia braku podstaw do wypłaty świadczenia, osoba nieuprawniona otrzyma informację pisemną z uzasadnieniem i może złożyć odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 14 dni.
Rekompensata z tytułu utraconego prawa do bezpłatnego węgla zostanie wypłacona jednorazowo przekazem pocztowym, przelewem na rachunek bankowy lub rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej. Pieniądze w wysokości 10 tysięcy złotych zostaną wypłacone do końca 2017 roku.
VAT, PIT, PCC – jakie PODATKI trzeba płacić inwestując w METALE?
Koszty deputatu węglowego w poszczególnych latach
Poniższa tabela przedstawia koszty poniesione przez różne podmioty z tytułu realizacji prawa do bezpłatnego węgla w latach 2001-2005.
| Podmiot | 2001 r. (tys. zł) | 2002 r. (tys. zł) | 2003 r. (tys. zł) | 2004 r. (tys. zł) | 2005 r. (tys. zł) |
|---|---|---|---|---|---|
| Koszty poniesione przez kompanię z tytułu realizacji uprawnień do bezpłatnego węgla | 88 980 | 103 000 | 105 280 | - | - |
| Koszty poniesione przez JSW S.A. | 10 003 | 27 509 | 27 489 | 29 902 | 33 169 |
| Ekwiwalenty pieniężne z tytułu deputatów węglowych dla emerytów i rencistów wypłacane przez ZUS | 13 377 | 29 470 | 31 032 | 32 093 | 33 434 |
| Koszty poniesione przez KWK "Budryk" SA z tytułu realizacji należnego deputatu węglowego | 149 | 343 | 402 | 465 | 561 |
tags: #zakladowy #uklad #zbiorowy #a #deputat #weglowy