Wynagrodzenia sędziów w Polsce to temat, który budzi wiele emocji i zainteresowania. Ile zarabia sędzia? To pytanie często pojawia się w kontekście wyboru ścieżki zawodowej, zwłaszcza wśród studentów prawa i młodych prawników.
Obecnie wynagrodzenia sędziów w Polsce są precyzyjnie regulowane przez prawo, aby zapewnić wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu. Podstawowym elementem służącym do wyliczenia wynagrodzenia sędziego jest średnia krajowa, którą co roku określa prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Mnożniki są zasadniczym elementem, na podstawie którego wyliczane jest wynagrodzenie sędziego. Różnią się w zależności od stanowiska sędziego oraz stażu pracy.
W przeszłości wynagrodzenia sędziów były uzależnione od decyzji władzy ustawodawczej i wykonawczej, co budziło liczne kontrowersje i zastrzeżenia ze strony środowiska sędziowskiego.
Wynagrodzenia sędziów na różnych szczeblach
Przykładowo, sędzia sądu rejonowego ma mnożnik wynoszący od 2,05 do 2,50, co oznacza, że jego pensja zasadnicza jest odpowiednio wyższa lub niższa, w zależności od liczby lat pracy i stanowiska.
Wynagrodzenie sędziego sądu rejonowego jest ustalane na podstawie mnożników, które wahają się od 2,05 do 2,50.
- Stawka pierwsza (mnożnik 2,05): 12,6 tys.
- Stawka druga (mnożnik 2,17): 13,3 tys.
- Stawka trzecia (mnożnik 2,28): 14 tys.
- Stawka czwarta (mnożnik 2,36): 14,6 tys.
- Stawka piąta (mnożnik 2,50): 15,4 tys.
Wynagrodzenia sędziów Sądu Najwyższego są ustalane przy użyciu mnożnika 4,13. Po 7 latach wynagrodzenie jest określane na poziomie stawki awansowej, która wynosi 115% stawki podstawowej.
Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego - najwyższe uposażenia
Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego zarabiają zdecydowanie najwięcej spośród wszystkich sędziów. Ich wynagrodzenie jest ustalane na podstawie mnożnika 5,0. Tym samym minimalne wynagrodzenie sędziów Trybunału Konstytucyjnego wynosi 30,7 tys.
Uposażenie sędziów Trybunału Konstytucyjnego jest powiązane z przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce. Zgodnie z przepisami pensja sędziego TK wynosi pięciokrotność średniej płacy ogłaszanej przez GUS. Przy przeciętnym wynagrodzeniu na poziomie 8 tys. 748,63 zł daje to ok. 43 tys.
W 2024 r. ta kwota ma wzrosnąć do 35 tys. 028 zł,80 zł bez dodatku stażowego. Sędziowie TK zarabiają obecnie 27 tys. 222 zł 10 gr.
W przyszłości pensje sędziów Trybunału Konstytucyjnego mogą wzrosnąć nawet o 30 proc., przekraczając w przyszłym roku 35 tys. zł.
Kontrowersje i zmiany w wynagrodzeniach sędziów
Warto jednak zaznaczyć, że w 2023 roku wynagrodzenia sędziów zostały zamrożone. Ich podstawą było średnie wynagrodzenie z 2020 roku. Natomiast w ustawie okołobudżetowej wskazano 5444,42 zł do wyznaczenia wynagrodzenia.
Trybunał Konstytucyjny rozpoznał sprawę połączonych wniosków Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Krajowej Rady Sądownictwa dotyczących zasad ustalania podstawy wynagrodzenia sędziowskiego w 2023 roku. Wskazano, że art. 8 oraz art. 9 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 jest niezgodny z art. 178 ust. 2 Konstytucji RP. Podobnie, art. 7 tej samej ustawy jest niezgodny z art. 195 ust. 2 Konstytucji RP.
Sprawa dotyczyła art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (ustawy okołobudżetowej na 2023 r.). We wskazanych przepisach wprowadzono odstępstwo od zasad kształtowania podstawy wynagrodzeń sędziowskich. Zrezygnowano z uregulowanego w prawie o ustroju sądów powszechnych, ustawie o Sądzie Najwyższym oraz ustawie o statusie Sędziów Trybunału Konstytucyjnego odwołania się do przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale roku poprzedniego i ustalono, że w 2023 r. podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziów sądów powszechnych, sędziów Sądu Najwyższego oraz Trybunału Konstytucyjnego stanowi kwota w wysokości 5444,42 zł.
Odstępstwa od ogólnego sposobu obliczania wynagrodzenia sędziów zostały wprowadzone również w 2021 r. i 2022 r. W 2021 r. podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego stanowiło przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale nie 2020 r., lecz 2019 r. W 2022 r. podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego stanowiło przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale nie 2021 lecz 2020 r.
Kwestia wynagrodzenia sędziów oraz jego znaczenie z perspektywy konstytucyjnej zostały szczegółowo omówione przez Trybunał w wyroku z 12 grudnia 2012 r. o sygn. K 1/12. Trybunał w tamtym wyroku sformułował nieprzekraczalne „warunki brzegowe” wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego i zakresowi jego obowiązków. Zasady wynagradzania sędziów muszą spełniać łącznie wszystkie warunki brzegowe, by stwierdzić o ich konstytucyjności. Zgodnie z jednym z warunków, wynagrodzenia sędziów powinny być kształtowane w sposób wykluczający jakąkolwiek uznaniowość. Trybunał uznał, że ten warunek nie został spełniony.
Rozwiązania unormowane w art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy okołobudżetowej na 2023 r., nie tylko nie są spójne z rozwiązaniami zawartymi w prawie o ustroju sądów powszechnych, ustawie o Sądzie Najwyższym oraz ustawie o statusie Sędziów Trybunału Konstytucyjnego, ale także nie są nawet spójne co do poziomu wzrostu oraz charakteru podstawy z analogicznymi przepisami ustawy okołobudżetowej na 2021 r. i ustawy okołobudżetowej na 2022 r. W ustawie okołobudżetowej na 2023 r. zrezygnowano bowiem w ogóle z nawiązania do poziomu przeciętnego wynagrodzenia, a podstawa została ustalona kwotowo. Oznacza to, że ustawodawca w tej materii kieruje się daleko posuniętą uznaniowością.
W przypadku sędziów TK wynagrodzenie ma wzrosnąć z 27,2 tys. zł brutto do 30,8 tys. zł brutto, a od nowego roku do 35 tys. zł brutto. Kwoty te nie uwzględniają dodatku stażowego dla sędziów.
Kary więzienia dla sędziów i wyrzucanie ich z zawodu? Debata nad projektem ustawy prezydenta
Dodatkowe świadczenia dla sędziów
Oprócz podstawowego wynagrodzenia sędziowie mogą również otrzymywać dodatki, które zależą m.in. od stażu pracy.
- Gratyfikacja jubileuszowa - Gratyfikacja jubileuszowa to nagroda wypłacana sędziom co pięć lat. Pierwsza nagroda jest przyznawana po 20 latach pracy i wynosi 100% miesięcznego wynagrodzenia.
- Dodatkowy urlop wypoczynkowy - Sędziowie mają prawo do dodatkowych dni urlopu wypoczynkowego.
- Dodatki funkcyjne - Sędziowie pełniący dodatkowe funkcje mogą liczyć na dodatki funkcyjne.
W odróżnieniu od prawników pracujących w kancelariach, wynagrodzenia sędziów są ściśle regulowane przez prawo i zależą od ustalonych mnożników. Z kolei wynagrodzenie prawników, którzy prowadzą swoją własną kancelarię, zależy m.in. od liczby klientów.
tags: #wynagrodzenie #sedziego #trybunalu #konstytucyjnego