Zasiłek macierzyński jest jednym ze świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia chorobowego osobom podlegającym temu ubezpieczeniu obowiązkowo lub na zasadzie dobrowolności. Tak jak w przypadku pozostałych świadczeń chorobowych jest on z założenia przyznawany na wniosek ubezpieczonego, choć za okres urlopu macierzyńskiego przysługuje pracownicy z mocy prawa.
Według najnowszych regulacji, które weszły w życie w kwietniu 2023 roku, aby otrzymać zasiłek macierzyński w wysokości 81,5% matka dziecka musi w terminie do 21 dni po porodzie złożyć wniosek o wypłacenie jej zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego w pełnym wymiarze, z wyłączeniem okresu, o którym mowa w art. 1821a §4 Kodeksu pracy. Zgodnie z obecnymi regulacjami pracownica nie musi z góry deklarować terminów wykorzystania urlopu rodzicielskiego, a powyższy wniosek o wypłatę ma charakter „deklaracji” korzystania z zasiłku macierzyńskiego za pełen okres urlopów macierzyńskiego i rodzicielskiego. Wniosek o urlop rodzicielski można złożyć w terminie późniejszym, ale nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Zmiana ta miała na celu wprowadzenie większej elastyczności dla obojga rodziców, którzy mogą wykorzystać urlop rodzicielski w terminie późniejszym, tj. do 6 roku życia dziecka.
Nic nie stoi na przeszkodzie, aby pracownica zaraz po porodzie zadeklarowała, że chce wykorzystać oba rodzaje urlopów (tj. macierzyński oraz rodzicielski) jeden po drugim, w pełnym wymiarze (co w praktyce jest dość częste). W takim przypadku, poza złożeniem tzw. długiego wniosku o udzielenie w/w urlopów - jeśli pracownica chce otrzymywać zasiłek w wysokości 81,5% - za oba okresy powinna złożyć wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego w tej wysokości.
Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego
Co w praktyce oznacza podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego? Zgodnie z art. 36 ust 1 ustawy zasiłkowej podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu będącemu pracownikiem stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.
Przykład wyliczenia podstawy zasiłku
Młoda mama została zatrudniona w firmie Uniwersal 1 stycznia 2022 roku i otrzymywała wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 4500,00 zł brutto. Z dniem 1 czerwca 2022 roku otrzymała podwyżkę wynagrodzenia w wysokości 500,00 zł brutto. W kwietniu 2023 roku pracownica przedstawiła pracodawcy zwolnienie lekarskie „ciążowe” (pierwsze zwolnienie w okresie zatrudnienia), obowiązujące od 10 kwietnia 2023 roku. Przebywała na zwolnieniu lekarskim aż do urodzenia dziecka, i z dniem jego narodzin 1 lipca 2023 r. rozpoczęła urlop macierzyński. W powyższej sytuacji podstawa zasiłku będzie liczona z 12 miesięcy poprzedzających zachorowanie, czyli z wynagrodzenia za okres kwiecień 2022 roku - marzec 2023 roku. Młoda mama musi mieć świadomość, że zasiłek nie stanowi 81,5% wynagrodzenia aktualnego, ale 81,5% podstawy określonej na zasadach opisanych powyżej.
W powyższym przykładzie młoda mama nie miała innych nieobecności chorobowych przed pójściem na zwolnienie ciążowe. Gdyby jednak np. w każdym z miesięcy kalendarzowych poprzedzających L4 „ciążowe” otrzymywała inne zwolnienia lekarskie, wówczas podstawę zasiłku macierzyńskiego należałoby wyliczyć z okresu 12 miesięcy poprzedzających pierwsze wystawione zwolnienie lekarskie.
Zasady wyliczania podstawy zasiłku bywają skomplikowane, w zależności od tego, jakie składniki wynagrodzenia otrzymywała młoda mama przed porodem.
Jeżeli zasiłek macierzyński przysługuje za część miesiąca, kwota podwyższenia jest ustalana w stosunku do pomniejszonej proporcjonalnie kwoty świadczenia rodzicielskiego.
Dokumenty niezbędne do uzyskania zasiłku macierzyńskiego
Do wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego - gdy urlop macierzyński zaczyna się od dnia porodu - wystarczy odpis skrócony aktu urodzenia dziecka.
Zakres i data złożonych dokumentów decyduje także o wysokości zasiłku macierzyńskiego - rodzic ma na ten aspekt bezpośredni wpływ! Jeżeli zawnioskuje o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za cały okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego w terminie 21 dni po porodzie, będzie przysługiwał mu zasiłek w wysokości 81,5% podstawy wymiaru zasiłku.
Ważne terminy i wnioski
- Maksymalnie do 6 tygodni wypłaty zasiłku macierzyńskiego może przypadać przed przewidywaną datą porodu.
- Jeżeli matka dziecka nie zadecyduje inaczej, za cały okres urlopu macierzyńskiego będzie jej przysługiwał zasiłek w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku.
- Aby otrzymać zasiłek macierzyński w wysokości 81,5%, matka dziecka musi w terminie do 21 dni po porodzie złożyć wniosek o wypłacenie zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu w pełnym wymiarze.
Wymagane dokumenty
- Odpis skrócony aktu urodzenia dziecka lub jego kopię potwierdzoną przez wnioskodawcę, ZUS lub płatnika składek.
Uzupełniający urlop macierzyński
Ustawa z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw wprowadza do Kodeksu pracy nowe uprawnienie dla pracowników - rodziców dzieci przedwcześnie urodzonych oraz dzieci urodzonych w terminie, ale wymagających długotrwałej hospitalizacji - uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. Nowe uprawnienie rekompensuje pracownikom - rodzicom dzieci przedwcześnie urodzonych oraz pracownikom - rodzicom dzieci urodzonych w terminie, ale wymagającym hospitalizacji brak możliwości przerwania urlopu macierzyńskiego do upływu 8 tygodni po porodzie.
Celem wprowadzenia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego jest zrekompensowanie pracownikom - rodzicom dzieci przedwcześnie urodzonych oraz długotrwale hospitalizowanych braku możliwości przerwania urlopu macierzyńskiego do upływu 8 tygodni po porodzie. W związku z tym, że pracownica najczęściej spędzała urlop macierzyński w szpitalu, przy inkubatorze opiekując się chorym noworodkiem, ciężko jej było w pełni nawiązać relację emocjonalną z dzieckiem i doświadczyć radości z macierzyństwa. Dzięki wprowadzeniu uzupełniającego urlopu macierzyńskiego pracownicy - rodzice zyskają więcej czasu na spędzenie go z dzieckiem w domu, nawiązanie z nim emocjonalnej więzi. Urlop ułatwi także dalsze leczenie dziecka czy rehabilitację.
Jest to dodatkowy czas dla pracowników - rodziców dziecka przedwcześnie urodzonego, który wykorzystają bez konieczności brania urlopu wypoczynkowego czy innego zwolnienia z pracy.
Kto może skorzystać z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego?
- Pracownicy - rodzice dzieci urodzonych przedwcześnie.
- Pracownicy - rodzice dzieci urodzonych w terminie, ale wymagających hospitalizacji.
- Pracownicy - rodzice dzieci urodzonych po ukończeniu 37 tygodnia ciąży, których dziecko będzie wymagało hospitalizacji od 5 - go dnia od dnia porodu do upływu 8-go tygodnia po porodzie. Wówczas uzupełniający urlop macierzyński będzie przysługiwał w wymiarze tygodnia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu w okresie od 5 dnia po porodzie do upływu 8 tygodnia po porodzie pod warunkiem, że pobyt dziecka w szpitalu będzie wynosił przynajmniej 2 kolejne dni, przy czym pierwszy z tych dni będzie przypadał w okresie od 5. do 28. dnia po porodzie.
Uzupełniający urlop macierzyński nie jest obowiązkowy, jest fakultatywny.
Uzupełniający urlop macierzyński na wcześniaka – komu się należy?
Terminy składania wniosków
Termin 21 dni przed zakończeniem urlopu macierzyńskiego na złożenie wniosku dotyczy sytuacji, gdy dziecko urodziło się po dniu wejścia w życie ustawy. Natomiast w przypadku pracowników - rodziców, którzy w dniu wejścia w życie ustawy będą na urlopie macierzyńskim lub będą uprawnieni do urlopu macierzyńskiego, obowiązują przepisy przejściowe. Zgodnie z nimi, wniosek o uzupełniający urlop macierzyński można złożyć najpóźniej w ostatnim dniu urlopu macierzyńskiego.
Dokumentacja uzupełniającego urlopu macierzyńskiego
Rodzice gromadzą dokumentację niezbędną do złożenia wniosku o uzupełniający urlop macierzyński. Niezbędne jest zaświadczenie wydane przez szpital, w którym przebywało dziecko. Zaświadczenie zawiera informacje o okresie pobytu dziecka w szpitalu, tygodniu ciąży, w którym urodziło się dziecko oraz jego masie urodzeniowej.
Zasady dotyczące ochrony pracownika przed zwolnieniem będą takie same jak podczas korzystania z urlopu macierzyńskiego. Pracownik - rodzic ma prawo do powrotu do pracy na dotychczas zajmowane stanowisko.
tags: #wniosek #o #zasilek #macierzynski #za #okres