Prowadzenie własnej działalności gospodarczej nie wyklucza prawa do świadczeń macierzyńskich. Choć procedury różnią się od tych stosowanych wobec pracowników etatowych, przedsiębiorcy również mogą ubiegać się o zasiłek macierzyński. Kluczowe jest spełnienie określonych warunków, przede wszystkim objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w ZUS i terminowe opłacanie składek. Zrozumienie zasad przyznawania i wypłaty tego świadczenia jest niezbędne dla zapewnienia stabilności finansowej w okresie opieki nad dzieckiem.
Zasiłek macierzyński to świadczenie pieniężne wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w okresie urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub ojcowskiego. Jego celem jest zabezpieczenie dochodu rodzica w czasie, gdy poświęca on czas na opiekę nad nowo narodzonym dzieckiem. W przypadku pracowników etatowych prawo do zasiłku wynika z samego faktu zatrudnienia i objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym. Sytuacja przedsiębiorców jest odmienna - zasiłek macierzyński przysługuje wyłącznie tym, którzy wcześniej zadbali o dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w ZUS i regularnie opłacali składki.
Warunki uzyskania zasiłku macierzyńskiego dla przedsiębiorcy
Podstawowym warunkiem do uzyskania zasiłku macierzyńskiego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą jest przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Prawo do wypłaty świadczeń nabywa się już po pierwszym dniu opłacenia składki. Należy pamiętać, że ZUS wypłaci zasiłek macierzyński, o ile na koncie przedsiębiorcy nie figurują zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, lub kwota zadłużenia nie przekracza 1% minimalnego wynagrodzenia za pracę. W przypadku istnienia zadłużenia, istnieje możliwość jego spłacenia w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania prawa do zasiłku, co pozwoli na jego otrzymanie za cały ten okres. Niespłacenie zadłużenia w tym terminie skutkuje przedawnieniem prawa do świadczenia.
Przedsiębiorca, który chce otrzymać zasiłek macierzyński, musi złożyć wniosek do właściwego oddziału ZUS. Sam fakt złożenia dokumentów nie gwarantuje otrzymania świadczenia. ZUS ma 30 dni na rozpatrzenie podania i wydanie decyzji. Wypłata zasiłku rozpoczyna się nie później niż w ciągu 30 dni od potwierdzenia przez ZUS uprawnień do zasiłku.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego dla przedsiębiorcy zależy od wysokości zadeklarowanej podstawy składek na ubezpieczenie chorobowe. Im wyższe składki były opłacane w okresie 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających nabycie prawa do zasiłku, tym wyższa będzie wysokość świadczenia. Świadczenie wynosi 100% podstawy wymiaru składek za okres urlopu macierzyńskiego.
Na przykład, jeśli przedsiębiorca w 2025 roku płacił minimalne składki, których podstawa wynosi 5203,80 zł, minimalny zasiłek macierzyński wyniesie około 4490 zł miesięcznie brutto.
Warto zaznaczyć, że przedsiębiorcy oraz zleceniobiorcy, którzy podlegają ubezpieczeniu chorobowemu, mają prawo do pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres równoważny uzupełniającemu urlopowi macierzyńskiemu. Aby skorzystać z tego prawa, należy złożyć wniosek o zasiłek macierzyński najpóźniej w ostatnim dniu pobierania zasiłku za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego lub urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.
Dokumenty niezbędne do uzyskania zasiłku macierzyńskiego
Aby ubiegać się o zasiłek macierzyński, przedsiębiorca musi złożyć w ZUS odpowiednie dokumenty. Niezbędne jest wypełnienie wniosku ZAM oraz formularza ZUS Z-3b, który stanowi oświadczenie płatnika składek zawierające informacje o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłku. Do wniosku należy dołączyć skrócony odpis aktu urodzenia dziecka z potwierdzeniem zgodności z oryginałem.
Formularz Z-3b można wygenerować w systemie, a następnie wydrukować, podpisać i uzupełnić datę wypełnienia. Wniosek powinien zawierać dane osobowe, okres, za który przysługuje świadczenie, oraz numer konta bankowego do wypłaty środków.
Wniosek o zasiłek macierzyński przedsiębiorcy należy złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia narodzin dziecka, po tym terminie prawo do świadczenia przepada. Zaleca się przygotowanie dokumentów do ZUS jeszcze przed porodem, ponieważ maksymalnie 6 tygodni zasiłku macierzyńskiego może przypadać przed przewidywaną datą porodu.
W celu prawidłowego rozliczenia składek, w przypadku gdy zasiłek macierzyński zaczyna obowiązywać w trakcie miesiąca, należy pamiętać o wyliczeniu proporcjonalnie składek społecznych oraz składki na Fundusz Pracy (jeśli dotyczy) za dni, w których przedsiębiorca nie przebywał jeszcze na zasiłku. Jeśli przedsiębiorca otrzyma zasiłek po okresie rozliczeniowym danego miesiąca, zaleca się wykazanie standardowych składek w deklaracji ZUS DRA, a po otrzymaniu zasiłku wysłanie korekty do ZUS z uwzględnieniem świadczenia.
Zmiana schematu opłacania składek w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego
Podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego, przedsiębiorca zwalniany jest z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy. Obowiązkowe pozostaje jedynie ubezpieczenie zdrowotne. Procedury związane z pomniejszaniem składek lub zmianą ich schematu powinny zostać uruchomione dopiero po otrzymaniu decyzji o przyznaniu zasiłku.
Przedsiębiorca powinien dokonać odpowiednich przerejestrowań w ZUS. W przypadku otrzymania zasiłku macierzyńskiego, należy wyrejestrować się z ubezpieczeń społecznych na druku ZUS ZWUA, wskazując dzień porodu jako datę ustania ubezpieczeń. Następnie należy zarejestrować się wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego, składając formularz ZUS ZZA z datą powstania ubezpieczeń jako dzień porodu. Deklaracje ZUS ZWUA i ZUS ZZA należy przekazać do ZUS w ciągu 7 dni od daty zmiany obowiązku ubezpieczeniowego, zachowując odpowiednią kolejność: najpierw wyrejestrowanie, potem zgłoszenie.
Po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za miesiąc, w którym przyznano zasiłek, należy zmienić schemat opłacania składek na kolejne miesiące. Można to zrobić w ustawieniach systemu, wybierając schemat "Tylko zdrowotne" z odpowiednimi wariantami, w zależności od posiadanych ulg (np. preferencyjny ZUS, Mały ZUS Plus).
Ważne jest, aby pamiętać o tym, że deklaracje zgłoszeniowe ZUS ZWUA i ZUS ZZA należy przekazać do ZUS w ciągu 7 dni od daty wygaśnięcia obowiązku ubezpieczeniowego lub jego zmiany. Kolejność ich przekazania jest kluczowa: najpierw wyrejestrowanie (ZUS ZWUA), a następnie zgłoszenie do ubezpieczeń (ZUS ZZA).
Zasiłek macierzyński wyrównany do wysokości świadczenia rodzicielskiego
Przedsiębiorcy, których zasiłek macierzyński został obliczony w kwocie niższej niż 1000 zł netto, mogą liczyć na jego podwyższenie do tej kwoty, co stanowi tzw. świadczenie rodzicielskie. Dotyczy to głównie przedsiębiorców korzystających z preferencyjnego ZUS. W takiej sytuacji, przez pełne miesiące kalendarzowe pobierania zasiłku macierzyńskiego, przedsiębiorca jest zwolniony z opłacania składki zdrowotnej.
Jeśli prawo do zasiłku macierzyńskiego powstało w trakcie miesiąca, zwolnienie z opłacania składki zdrowotnej przysługuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstało prawo do zasiłku. W tym celu należy dokonać odpowiednich zmian w ustawieniach systemu, zaznaczając opcję "Pobieram zasiłek macierzyński" oraz "zwolnienie ze składki zdrowotnej". W części zaawansowane ustawia się odpowiedni kod tytułu ubezpieczenia.
W przypadku, gdy zasiłek macierzyński nie przekracza 1000 zł, przedsiębiorca przez pełny miesiąc jego trwania jest zwolniony z opłacania składki zdrowotnej. W takiej sytuacji ma miejsce zmiana kodu ubezpieczenia na 0580xx. Jeśli przedsiębiorca opłaca pełny ZUS, kod ubezpieczenia pozostaje 0510xx.
Ważne jest, aby przedsiębiorca posiadał wiedzę na temat kwoty, jaką będzie pobierał z tytułu zasiłku macierzyńskiego. W przypadku przechodzenia na zasiłek z preferencyjnego ZUS, jego wysokość co do zasady nie powinna przekroczyć 1000 zł, chyba że przedsiębiorca płacił składki społeczne od własnej, wyższej podstawy.
Czas trwania urlopów związanych z rodzicielstwem
Urlop macierzyński i rodzicielski trwają zazwyczaj 52 tygodnie (odpowiednio 20 tygodni macierzyńskiego i 32 rodzicielskiego). Okres ten może ulec wydłużeniu w zależności od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu.
- Przy dwojgu dzieci: 31 tygodni urlopu macierzyńskiego.
- Przy trojgu dzieci: 33 tygodnie urlopu macierzyńskiego.
- Przy czworgu dzieci: 35 tygodni urlopu macierzyńskiego.
- Przy pięciorgu dzieci: 37 tygodni urlopu macierzyńskiego.
Od 26 kwietnia 2023 r. urlop rodzicielski może trwać do 41 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka i do 43 tygodni przy urodzeniu więcej niż jednego dziecka. Rodzice dzieci z zaświadczeniem "Za życiem" mogą skorzystać z urlopu rodzicielskiego do 65 tygodni (jedno dziecko) lub 67 tygodni (więcej niż jedno dziecko).
Dodatkowo, od 27 listopada 2024 r. wprowadzono dodatkowy urlop macierzyński dla rodziców dzieci urodzonych przedwcześnie lub z niską masą urodzeniową. Długość tego urlopu jest naliczana "tydzień za tydzień" pobytu dziecka w szpitalu i może wynieść do 15 tygodni (urodzenie przed 28. tygodniem ciąży lub masa poniżej 1000 g) lub do 8 tygodni (urodzenie między 28. a 36. tygodniem ciąży i masa powyżej 1000 g, wymagające hospitalizacji do 8. tygodnia życia).
🎥 Zasiłek macierzyński przy prowadzeniu działalności gospodarczej – wszystko, co musisz wiedzieć! 🤱💼
Kiedy złożyć wniosek o urlop macierzyński i rodzicielski?
Przepisy nie określają sztywnego terminu na złożenie wniosku o urlop macierzyński, ponieważ przysługuje on z mocy prawa maksymalnie od dnia porodu. Kodeks pracy wskazuje jednak termin na przekazanie pracodawcy wniosku o urlop rodzicielski - powinno to nastąpić 21 dni od dnia porodu. Pozwala to na ustalenie wysokości zasiłku macierzyńskiego.
Jeśli wniosek zostanie złożony w ciągu 21 dni, przez cały okres urlopów związanych z rodzicielstwem zasiłek będzie wynosił 81,5% podstawy wymiaru. Za 9 tygodni urlopu rodzicielskiego dla drugiego rodzica zasiłek wynosi 70% podstawy wymiaru. Jeśli matka dziecka nie wykorzysta ani jednego dnia zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego w wysokości 81,5% w pierwszym roku życia dziecka (na podstawie długiego wniosku), przysługuje jej jednorazowe wyrównanie zasiłku do 100% podstawy wymiaru, wypłacane na wniosek.
Termin złożenia wniosku o zasiłek macierzyński przez przedsiębiorcę lub zleceniobiorcę wynika z przepisów Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i powinien nastąpić najpóźniej w ostatnim dniu pobierania zasiłku za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego lub urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. Przedsiębiorca lub zleceniobiorca musi skorzystać z zasiłku macierzyńskiego za okres równoważny uzupełniającemu urlopowi macierzyńskiemu bezpośrednio po okresie korzystania z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu.
Podstawa prawna i dodatkowe informacje
Podstawę prawną prawa do zasiłku macierzyńskiego dla osób prowadzących działalność gospodarczą stanowi Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zasady przyznawania zasiłku macierzyńskiego dla przedsiębiorców są takie same jak w przypadku innych form zatrudnienia.
Warto pamiętać, że do ubezpieczenia chorobowego można przystąpić w dowolnym momencie. Prawo do wypłaty świadczeń nabywa się już po pierwszym dniu opłacenia składki.
Matka dziecka po wykorzystaniu zasiłku macierzyńskiego trwającego 14 tygodni może zrezygnować z jego pobierania. Wysokość zasiłku macierzyńskiego zależy od wysokości podstawy wymiaru składek z okresu 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających nabycie prawa do zasiłku.
W przypadku, gdy przedsiębiorca decyduje się na zawieszenie działalności na rzecz opieki nad dzieckiem, przy założeniu, że prowadzenie działalności i opłacanie składek trwało co najmniej 6 miesięcy, składki na ubezpieczenie społeczne będą opłacane za niego z budżetu Państwa.
tags: #wniosek #o #macierzynski #przedsiebiorcy #pue