Wątroba jest kluczowym narządem w naszym organizmie, pełniącym funkcje metaboliczne, detoksykacyjne oraz produkujące żółć. Jej prawidłowe funkcjonowanie jest niezbędne dla utrzymania ogólnego stanu zdrowia. Niestety, wiele czynników, w tym leki, może prowadzić do uszkodzenia tego narządu. Polekowe uszkodzenie wątroby to stan, w którym wątroba ulega uszkodzeniu w wyniku stosowania leków, preparatów naturalnej i chińskiej medycyny, innych preparatów ziołowych lub suplementów diety, które mogą powodować toksyczne reakcje.
Wątroba jest narządem, w którym zachodzi metabolizm prawie wszystkich leków. Ponad 1100 leków, w tym preparatów ziołowych, może wywierać działanie toksyczne na wątrobę (hepatotoksyczne). Większość leków hepatotoksycznych powoduje uszkodzenie wątroby w ciągu pierwszych 6 miesięcy stosowania, ale uszkodzenie może też wystąpić po odstawieniu leku. Działanie toksyczne może nastąpić po przyjęciu zbyt dużej dawki leku (zatrucie), jako działanie niepożądane albo jako reakcja alergiczna - wówczas nawet bardzo mała dawka może wywołać ciężkie objawy.
Objawy polekowego uszkodzenia wątroby przypominają ostrą lub przewlekłą niewydolność wątroby. Ostre polekowe uszkodzenie wątroby może wystąpić już w pierwszej dobie, po kilku dniach lub po kilku miesiącach przyjmowania leku. Nie ma charakterystycznych objawów, a jedyną jego oznaką może być zwiększona aktywność enzymów wątrobowych (ALT, AST) we krwi. Czasem, jeśli dochodzi do zastoju żółci, czyli cholestazy, u pacjentów może pojawić się żółtaczka, odbarwienie stolca i świąd.
Rozpoznanie toksycznego, polekowego uszkodzenia wątroby jest często bardzo trudne. Podczas rozmowy z chorym lekarz stara się zebrać dokładne informacje dotyczące dotychczasowego leczenia lub ekspozycji na inne toksyny. Ważna jest także informacja o ewentualnych reakcjach alergicznych na znane preparaty farmakologiczne. Należy wykluczyć zakażenie wirusowe, zwłaszcza wirusami zapalenia wątroby typu A, B i C, nadużywanie alkoholu, ewentualnie znaną z przeszłości chorobę wątroby, jak np. autoimmunologiczne zapalenie wątroby.
Pomocne w ocenie stanu zdrowia chorego są badania biochemiczne (takie jak tzw. próby wątrobowe ALT, AST, bilirubina, fosfataza alkaliczna) i hematologiczne (m.in. parametry krzepnięcia krwi, takie jak INR). Lekarz może także skierować pacjenta na badania obrazowe, jak USG wątroby lub tomografię komputerową. W rzadkich przypadkach konieczna może być biopsja wątroby.
Leczenie toksycznego, polekowego uszkodzenia wątroby zawsze rozpoczyna się od natychmiastowego zakończenia terapii lekami odpowiedzialnymi za wystąpienie objawów chorobowych. Czasem podaje się N-acetylocysteinę jako swoistą odtrutkę w zatruciu paracetamolem oraz w ostrej niewydolności wątroby spowodowanej innymi lekami. U osób, u których występują objawy cholestazy (zastoju żółci) i świąd skóry, stosowane są takie preparaty, jak kwas ursodeoksycholowy, cholestyramina lub kolestypol, a w leczeniu świądu - leki przeciwhistaminowe i antagoniści opioidów. Niektórzy chorzy z nasilonymi objawami hepatotoksyczności wymagają zastosowania plazmaferezy.
Przyczyny i Czynniki Ryzyka Uszkodzenia Wątroby
Choroby wątroby mogą przybierać różne formy, z których niektóre są wynikiem niezdrowego stylu życia, a inne mają podłoże infekcyjne, autoimmunologiczne lub nowotworowe. Nadużywanie alkoholu - długotrwałe i nadmierne picie alkoholu jest jedną z głównych przyczyn uszkodzenia wątroby. Może prowadzić do stłuszczenia, zapalenia, a w późniejszych stadiach do marskości wątroby. Otyłość - otłuszczenie wątroby jest często diagnozowane u osób z nadwagą i otyłością. Nadmiar tkanki tłuszczowej w organizmie, zwłaszcza w okolicy brzucha, sprzyja gromadzeniu się tłuszczu w komórkach wątroby. Wirusy - wirusowe zapalenia wątroby typu B i C stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia wątroby. Przewlekłe zakażenie tymi wirusami prowadzi do przewlekłego zapalenia wątroby, które może skutkować marskością wątroby, a także zwiększa ryzyko rozwoju raka wątrobowokomórkowego. Leki - niektóre leki, zwłaszcza te stosowane w leczeniu chorób przewlekłych (np. serca), mogą mieć negatywny wpływ na wątrobę. Złe nawyki żywieniowe - dieta bogata w tłuszcze nasycone, uboga w błonnik i witaminy, sprzyja rozwojowi stłuszczenia wątroby. Takie nawyki żywieniowe mogą prowadzić do przeciążenia wątroby, utrudniając jej prawidłowe funkcjonowanie. Czynniki genetyczne - niektóre, stosunkowo rzadsze choroby wątroby mają podłoże genetyczne. Przykładem mogą być takie schorzenia, jak hemochromatoza (zaburzenie metabolizmu żelaza) czy choroba Wilsona (zaburzenie metabolizmu miedzi). Prowadzą one do gromadzenia się nadmiernych ilości metali w organizmie, co z kolei uszkadza wątrobę.
Wątroba pełni w organizmie funkcję detoksykacyjną. Gdy hepatocytów jest zbyt mało lub utrudniony jest przepływ krwi przez wątrobę, w krwi wzrasta stężenie toksyn i zbędnych metabolitów. Z powodu ostrych i przewlekłych chorób wątroby, raka oraz marskości wątroby cierpią miliony ludzi na świecie.
Objawy Chorób Wątroby
Wiele schorzeń wątroby rozwija się bezobjawowo, a u części osób konkretne symptomy nie uwidaczniają się nawet na zaawansowanym etapie choroby. Rozpoznanie problemów z wątrobą utrudnia też fakt, że nawet jeśli objawy występują, są na tyle niespecyficzne, że mogą świadczyć również o innych chorobach. Z jednej strony mogą być zatem bagatelizowane przez pacjentów, z drugiej zaś nawet po zgłoszeniu się do specjalisty dotarcie do ich przyczyny może wymagać dogłębnej diagnostyki lekarskiej.
Wątroba sama w sobie nie ma zakończeń nerwowych, więc nie odczuwamy bólu w jej wnętrzu. Ból może wystąpić w wyniku powiększenia lub rozciągania torebki wątrobowej. Ból związany z wątrobą często odczuwany jest w prawym górnym brzegu brzucha, może przybierać formę uczucia ciężkości lub tępego bólu. Dolegliwości bólowe, które pojawiają się z prawej strony brzucha pod żebrami, są oznaką rozciągnięcia lub podrażnienia błony surowiczej, lub wiążą się z uciskiem, który wywołuje powiększona wątroba. Często jednak wiążemy ból brzucha w tej okolicy z innymi dolegliwościami, przez co za późno trafiamy do lekarza i za późno podejmujemy leczenie.
W przebiegu chorób wątroby można zaobserwować u siebie m.in.:
- Ból brzucha - ponieważ wątroba nie boli, ewentualne dolegliwości bólowe możemy odczuwać pod wpływem ucisku wątroby na sąsiednie organy. Częstym objawem chorób wątroby są bóle w dole brzucha, jak również skurcze w tej okolicy i wrażenie pełności i obrzęku.
- Zmiana koloru moczu - pierwszym symptomem, który powinien nas zaniepokoić, jest zmiana zabarwienia moczu ze słomkowego, półprzejrzystego na ciemny, a nawet krwisty. Taka sytuacja ma miejsce, gdy we krwi jest nadmiar bilirubiny, co wskazuje na nieprawidłową pracę wątroby.
- Obrzęki - o chorobie wątroby informuje nas uczucie obrzęku na twarzy, dłoniach, nogach i wokół kostek. Taki stan pojawia się szczególnie rano po przebudzeniu, ale może również doskwierać w ciągu dnia, uniemożliwiając tym samym normalne funkcjonowanie. Zwiększone ciśnienie w żyle wrotnej, które występuje przy nieprawidłowym funkcjonowaniu wątroby, może powodować gromadzenie się płynu w jamie brzusznej i w nogach. To przyczynia się do obrzęku nóg.
- Pogorszenie samopoczucia - charakterystycznym objawem schorzeń wątroby są chroniczne zmęczenie oraz wyraźne pogorszenie samopoczucia. Kiedy te objawy utrzymują się przez dłuższy czas pomimo nie występowania wyraźnych, innych przyczyn powinny nas zaniepokoić i skłonić do wizyty u lekarza. Mogą być bowiem jednym z objawów chorej wątroby.
Choroby wątroby przejawiają się również zmianami skórnymi:
- Zaburzenia barwnikowe skóry, przebarwienia.
- Nadwrażliwość skóry na dotyk i skłonność do powstawania siniaków i zasinień.
- Zażółcenie skóry (a także białkówki oka) - żółtaczka.
- Świąd skóry - objaw ten pojawia się na skutek nagromadzenia kwasów żółciowych w organizmie, które wpływają na receptory skórne, powodując intensywne swędzenie.
- Kępki żółte - to miękkie, podskórne złogi cholesterolu, o żółtym lub pomarańczowym zabarwieniu.
- Pajączki naczyniowe - najczęściej zlokalizowane na szyi, ramionach i klatce piersiowej.
- Rumień dłoni.
- Objaw głowy Meduzy - charakterystyczne poszerzenie żył zlokalizowane dookoła pępka.
- Utrata owłosienia - szczególnie w okolicach intymnych zarówno u kobiet, jak i mężczyzn.
- Skóra przypominająca swą strukturą banknot (skóra banknotowa) - szorstka, pomarszczona.
Inne objawy ogólne obejmują utratę apetytu, nudności, spadek masy ciała, ginekomastię, hipogonadyzm, wodobrzusze, powiększenie śledziony, krwistą biegunkę, wzdęcia, krwawienie z przełyku lub żołądka.
Specyficzne Objawy Niektórych Chorób Wątroby
W przypadku niektórych stanów chorobowych, szczególnie tych ostrych, dotyczących wątroby i dróg żółciowych, wyróżnia się pewne grupy charakterystycznych objawów. Warto tu zauważyć, że silniejsze bóle brzucha (kolka wątrobowa), gorączka czy dreszcze zwykle występują w przypadku schorzeń pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych. Stany zapalne w obrębie wątroby lub jej stłuszczenie są głównie bezobjawowymi przypadłościami, chociaż czasem pojawiają się też dodatkowe symptomy.
- Ostre zapalenie dróg żółciowych - pojawia się triada Charcota: żółtaczka, kolka żółciowa (wątrobowa) i gorączka z towarzyszącymi dreszczami; u chorego może też pojawić się wstrząs i splątanie.
- Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego - pojawia się silny ból brzucha w prawym podżebrzu, wymioty, gorączka, dreszcze, objawy utrzymują się ponad sześć godzin.
- Ostre wirusowe zapalenie wątroby - u osób z ostrym WZW stwierdza się łatwą męczliwość, a także bóle stawów i mięśni, po których ustąpieniu pojawia się żółtaczka.
- Przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B i C - przy tym schorzeniu obserwuje się niewiele objawów, dosyć typowe jest szybkie męczenie się, obniżenie nastroju, a także uczucie bólu lub gniecenia w okolicy prawego żebra; dosyć rzadko przewlekłemu WZW może towarzyszyć żółtaczka.
- Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby - chorobie może towarzyszyć poczucie dyskomfortu w okolicy prawego żebra, a stłuszczenie wątroby można stwierdzić w badaniu USG; w przypadku niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby zdarzają się też objawy ogólne, w tym osłabienie i zmęczenie, a także wyczuwalne palpacyjnie powiększenie wątroby lub śledziony.
- Rak wątrobowokomórkowy (HCC) - bóle brzucha, uczucie pełności w obrębie nadbrzusza, gorączka, żółtaczka, obrzęki nóg, brak apetytu, krwawienia z przewodu pokarmowego i stopniowe wyniszczenie.
- Marskość wątroby - to choroba o złożonym obrazie klinicznym, gdyż rozwija się bezobjawowo, ale z czasem stopniowo pojawiają się u pacjentów różne dolegliwości, w tym osłabienie, zmęczenie, chudnięcie, wodobrzusze, objawy skórne, zmiany w owłosieniu ciała i okolic łonowych, a także objawy ze strony układu pokarmowego.
Hepatolodzy: Jakie są objawy marskości wątroby?
Diagnostyka i Leczenie
Jeżeli zauważymy u siebie objawy wskazujące na chorą wątrobę, powinniśmy udać się do lekarza. Oczywiście ze względu na to, że często objawy są bardzo ogólne, konieczne będzie wykluczenie innych schorzeń, a proces diagnostyczny często nie jest prosty. Składa się na niego wywiad lekarski, badanie palpacyjne, a także badania laboratoryjne i obrazowe.
Ocenę stanu wątroby ułatwiają badania laboratoryjne. Podstawą są próby wątrobowe (ALT, AST, ALP, GGTP, bilirubina), ale przydatne w praktyce klinicznej okazują się też stężenie albumin i wskaźnik INR. W przypadku podejrzenia WZW można wykonać badania na przeciwciała HBs czy anty-HCV. W celu potwierdzenia lub wykluczenia zmian w miąższu wątrobowym wykonuje się USG wątroby. Również w przypadku niespecyficznych objawów ze strony układu pokarmowego lub innych symptomów (np. skórnych) specjalista może zlecić USG jamy brzusznej. W rzadkich przypadkach konieczna może być biopsja wątroby.
W razie wystąpienia któregokolwiek objawu wskazującego na choroby wątroby należy bez zbędnej zwłoki udać się do lekarza. Specjalista zleci dokładne badania i wprowadzi odpowiednie leczenie. W przebiegu leczenia chorób wątroby stosuje się różne terapie farmakologiczne, równocześnie równoważy zaburzenia metaboliczne, uwzględnia się powikłania choroby, a także wdraża odpowiednią dietę. Ważne może się okazać leczenie objawowe i odpowynek. Jeżeli zajdzie taka konieczność, przeprowadza się też przeszczep wątroby.
W 80% przypadków odstawienie leku, który był przyczyną polekowego uszkodzenia wątroby, prowadzi do pełnego wyleczenia w ciągu 6 miesięcy. Rokowanie zarówno co do wyleczenia, jak i przeżycia jest dobre, jeśli nie wystąpią objawy ostrej niewydolności wątroby. W razie wystąpienia ostrej niewydolności wątroby, jeżeli nie wykona się przeszczepienia wątroby, choroba może zakończyć się śmiercią.
| Rodzaj badania | Opis |
|---|---|
| Badania biochemiczne (próby wątrobowe) | ALT, AST, bilirubina, fosfataza alkaliczna, GGTP |
| Badania hematologiczne | Parametry krzepnięcia krwi (INR), liczba białych krwinek, płytki krwi |
| Badania obrazowe | USG wątroby, tomografia komputerowa jamy brzusznej |
| Badania serologiczne | Przeciwciała HBs, anty-HCV (w przypadku podejrzenia WZW) |
| Biopsja wątroby | Pobranie próbki tkanki wątroby do badania mikroskopowego (w rzadkich przypadkach) |
Konieczna jest okresowa kontrola lekarska w poradni lekarza rodzinnego. Należy przyjmować leki zgodnie z zaleceniami lekarza. Podczas stosowania leków o znanej hepatotoksyczności, czyli toksycznym wpływie na wątrobę, lekarz zaleci okresowe monitorowanie ALT i fosfatazy zasadowej oraz stężenia bilirubiny i zleci przerwanie leczenia w razie wystąpienia nieprawidłowości. Należy przestrzegać zaleconego dawkowania, unikać czynników zwiększających ryzyko uszkodzenia wątroby (np. spożywania alkoholu podczas terapii) i nie stosować ponownie leków, które już wiązały się z występowaniem uszkodzenia wątroby.
tags: #watroba #jak #rozpoczyna #sie #problem #chorobowy