Urlop macierzyński to okres szczególnej ochrony dla kobiet po urodzeniu dziecka. Jednak życie bywa nieprzewidywalne, a śmierć pracodawcy może skomplikować sytuację pracownicy korzystającej z tego świadczenia. W niniejszym artykule przyjrzymy się zagadnieniom związanym ze śmiercią pracodawcy a urlopem macierzyńskim, analizując przepisy prawne i praktyczne aspekty tej sytuacji.
Zasiłek macierzyński przysługuje każdej matce zgłoszonej do ubezpieczenia chorobowego, która urodzi dziecko bądź przyjmie na wychowanie dziecko w wieku do 7 lat lub 10 lat, jeżeli wobec tego dziecka został odroczony obowiązek szkolny albo przyjmie na wychowanie dziecko do 14 roku życia i wystąpi o jego przysposobienie.
Ustawodawca rozszerza prawo do zasiłku macierzyńskiego także na kobiety, które urodziły dziecko po ustaniu tytułu do ubezpieczenia z kilku powodów. Wynikają one z art. 30 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Śmierć pracodawcy a prawo do zasiłku macierzyńskiego
Zgodnie z obecnym stanem prawnym, śmierć pracodawcy, podobnie jak ogłoszenie upadłości czy likwidacja pracodawcy, może stanowić podstawę do zachowania prawa do zasiłku macierzyńskiego, nawet po ustaniu ubezpieczenia chorobowego. Jest to istotna zmiana, która ma na celu ochronę kobiet w ciąży, które tracą zatrudnienie z przyczyn od nich niezależnych.
Projekt zmiany ustawy zasiłkowej umożliwi nabycie prawa do zasiłku macierzyńskiego osobom, które z przyczyn od siebie niezależnych utraciły prawo do ubezpieczenia chorobowego i urodziły dziecko po ustaniu tego ubezpieczenia. W uzasadnieniu do ustawy wskazano, że nowelizacja „wypełni obecną lukę prawną i zrówna sytuację kobiet, które niejednokrotnie posiadają długi okres ubezpieczenia a ze względu na ustanie ubezpieczenia z przyczyn losowych (śmierć pracodawcy, ogłoszenie upadłości, likwidacja pracodawcy) pod względem prawa do zasiłku macierzyńskiego z osobami, które urodziły dziecko w czasie ubezpieczenia (nawet bardzo krótkiego)”.
Przykładem takiej sytuacji może być pracownica, która zaszła w ciążę, a następnie jej pracodawca zmarł, co doprowadziło do ustania tytułu do ubezpieczenia. W takim przypadku, jeśli nie ustanowiono zarządu sukcesyjnego, umowa o pracę może wygasnąć, a pracownica traci tytuł do ubezpieczenia. Dzięki ochronie przewidzianej w art. 30 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, pracownica może nadal być uprawniona do zasiłku macierzyńskiego.
Art. 30 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
Obecnie obowiązujący art. 30 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa określa sytuacje, w których zasiłek macierzyński przysługuje po ustaniu ubezpieczenia chorobowego. W ust. 1 pkt 1 wprowadzono brzmienie: „wskutek śmierci, ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy;”.
Artykuł ten stanowi wyłom od ogólnej zasady uzależniającej przyznanie prawa do świadczenia od posiadania tytułu do ubezpieczenia. Wyciąg z przepisów w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1378 z późn. zm.):
Art. 30 [Zasiłek macierzyński po ustaniu ubezpieczenia]
- Zasiłek macierzyński przysługuje również w razie urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczenie to ustało w okresie ciąży:
- wskutek śmierci, ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy;
- z naruszeniem przepisów prawa, stwierdzonym prawomocnym orzeczeniem sądu.
- (uchylony).
- Ubezpieczonej będącej pracownicą, z którą rozwiązano stosunek pracy w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy i której nie zapewniono innego zatrudnienia, przysługuje do dnia porodu zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego.
- Ubezpieczonej będącej pracownicą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę na czas określony, z którą umowa o pracę na podstawie art. 177 § 3 Kodeksu pracy została przedłużona do dnia porodu - przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu ubezpieczenia.
Jeżeli proponowane zmiany wejdą w życie, prawo do zasiłku macierzyńskiego będzie przysługiwało także ciężarnym, które utraciły tytuł do ubezpieczenia na skutek śmierci pracodawcy.
Śmierć pracownicy w czasie urlopu macierzyńskiego
W przypadku zgonu pracownicy w czasie urlopu macierzyńskiego albo ubezpieczonej-matki dziecka w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi tego urlopu, pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko albo pracownikowi-innemu członkowi najbliższej rodziny, przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego przypadającej po dniu zgonu pracownicy albo ubezpieczonej-matki dziecka (art. 180 § 12 K.p.).
Urlopu macierzyńskiego w omawianych okolicznościach udziela się na pisemny wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko albo pracownika-innego członka najbliższej rodziny (art. 180 § 16 K.p.). Wniosek taki powinien zawierać wskazanie daty, od której ma być udzielona część urlopu macierzyńskiego, przypadającej po dniu zgonu pracownicy albo ubezpieczonej-matki dziecka. Do wniosku dołącza się skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (dzieci) lub zagraniczny akt urodzenia dziecka (dzieci), w wymaganych okolicznościach przetłumaczony albo kopie tych dokumentów.
Różne wysokości zasiłku macierzyńskiego
Zasiłek macierzyński jest świadczeniem, którego wysokość (wskaźnik procentowy) zależy od długości korzystania z urlopów macierzyńskiego i rodzicielskiego, a w szczególności od tego, czy osoba uprawniona z góry decyduje się wykorzystać te urlopy w pełnym zakresie. Na ogół występuje zależność: im okres korzystania z omawianych urlopów jest dłuższy, tym wskaźnik procentowy służący ustaleniu kwoty zasiłku jest niższy.
Jak stanowi art. 31 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa:
- Miesięczny zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu rodzicielskiego wynosi:
- 100% podstawy wymiaru zasiłku - za okres do:
- 6 tygodni urlopu rodzicielskiego w przypadku, gdy urlop ten przysługuje w wymiarze 32 tygodni;
- 8 tygodni urlopu rodzicielskiego w przypadku, gdy urlop ten przysługuje w wymiarze 34 tygodni;
- 3 tygodnie urlopu rodzicielskiego w przypadku, gdy urlop ten przysługuje w wymiarze 29 tygodni;
- 60% podstawy wymiaru zasiłku - za okres urlopu rodzicielskiego przypadający po okresach, o których mowa w pkt 1.
- 100% podstawy wymiaru zasiłku - za okres do:
Z kolei miesięczny zasiłek macierzyński w przypadku ubezpieczonej będącej pracownicą, która złożyła wniosek o udzielenie jej bezpośrednio po urlopie macierzyńskim urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, o którym mowa w art. 1791 kp, wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku za cały okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego (art. 31 ust. 2 ustawy zasiłkowej).
Wyrównanie zasiłku macierzyńskiego
W przypadku rezygnacji z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze albo rezygnacji z zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w wymiarze przypadającym po określonych okresach, przysługuje jednorazowe wyrównanie pobranego zasiłku macierzyńskiego do 100% podstawy wymiaru zasiłku, pod warunkiem niepobrania zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w wymiarze większym niż odpowiednio 6, 8 lub 3 tygodnie (art. 31 ust. 4 ustawy zasiłkowej).
Wyrównanie to dotyczy również sytuacji, gdy pracownica nie wykorzystuje urlopu rodzicielskiego z obiektywnej przyczyny, jaką jest śmierć jej dziecka. W takim przypadku, jeśli pracownica otrzymała zasiłek w wysokości 80% podstawy wymiaru, przysługuje jej wyrównanie do 100% podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego.
Zasiłek macierzyński. Czy warto podnieść składki ZUS?
Rozliczenie zasiłku macierzyńskiego w dokumentacji ZUS
W sytuacji opisanej w pytaniu, gdzie pracownica zmarła w trakcie urlopu rodzicielskiego, a zasiłek macierzyński został wypłacony do dnia jej śmierci, należy rozliczyć zasiłek macierzyński w dokumentacji ZUS za faktycznie przepracowane dni w miesiącu śmierci. Oznacza to obliczenie proporcjonalnej części zasiłku za te dni.
Warto podkreślić, że prawo do zasiłku macierzyńskiego po śmierci pracownicy może przejść na inne osoby uprawnione, np. ojca dziecka, jeśli złoży on odpowiedni wniosek. W przypadku braku takich osób, zasiłek nie jest wypłacany dalej.
Kluczowe jest prawidłowe udokumentowanie wszystkich zdarzeń i wypłat w dokumentacji ZUS, aby uniknąć błędów w rozliczeniach.
Tabela: Rozliczenie zasiłku macierzyńskiego za kwiecień 2021 r. (przykład hipotetyczny)
| Opis | Kwota |
|---|---|
| Podstawa wymiaru zasiłku | [Kwota] |
| Wskaźnik procentowy (80%) | [Kwota] |
| Zasiłek miesięczny | [Kwota] |
| Zasiłek za dni od 1 do 23 kwietnia | [Kwota] |
tags: #smierc #pracodawcy #a #urlop #macierzynski