Urlop wychowawczy to czas, który możesz wykorzystać na odpoczynek, rozwój lub dodatkową opiekę nad dzieckiem. Jest to specjalne uprawnienie pracownicze, które umożliwia rodzicom sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem bez utraty zatrudnienia. Jesteś młodym rodzicem i szukasz informacji na temat urlopu wychowawczego? Zebraliśmy najważniejsze fakty, które pomogą Ci świadomie podjąć decyzję.
Po przeczytaniu naszego tekstu będziesz wiedzieć: ile trwa urlop wychowawczy, czy urlop wychowawczy jest płatny, czy można podjąć pracę na urlopie wychowawczym oraz komu przysługuje urlop wychowawczy.
Komu przysługuje urlop wychowawczy?
Urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi zatrudnionemu co najmniej 6 miesięcy na umowę o pracę (niekoniecznie w tej samej firmie). Podstawą do jego otrzymania jest minimum 6-miesięczny okres zatrudnienia w pełnym lub częściowym wymiarze godzin na etacie. Urlop wychowawczy przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Nie przysługuje on zatrudnionym na umowę o zlecenie lub dzieło, bezrobotnym i ubezpieczonym w KRUS. Jeśli chcesz wziąć urlop wychowawczy musisz mieć przepracowane minimum 6 miesięcy na umowie o pracę. Wstajesz. Biegniesz oddać dziecko do przedszkola. Biegniesz do pracy. Wracasz z pracy. Odbierasz dziecko z przedszkola. Czytasz na dobranoc. Wstajesz. I tak codziennie. Jesteś zmęczony łączeniem pracy i opieki nad dzieckiem. Chciałbyś poświęcić więcej czasu na wychowanie dziecka i obserwować codziennie jego rozwój. Możesz skorzystać z urlopu wychowawczego.
Ile trwa urlop wychowawczy?
Łączny wymiar urlopu wychowawczego wynosi maksymalnie 36 miesięcy, czyli 3 lata. Można go wykorzystać do momentu ukończenia przez dziecko 6. roku życia. W przypadku urlopu wychowawczego na opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, okres ten można wydłużyć do 18. roku życia dziecka. Urlop wychowawczy jest udzielany na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia lub w przypadku urlopu wychowawczego na opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem do 18. roku życia.
Każdy z rodziców ma wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu wychowawczego. Pozostały miesiąc jest wyłącznym, niezbywalnym prawem drugiego rodzica. Rodzice mogą korzystać z urlopu jednocześnie lub zamiennie, jednak maksymalny wymiar urlopu wychowawczego jest wspólny i nie może przekroczyć 36 miesięcy. W sytuacji, gdy oboje z rodziców jednocześnie korzystają z urlopu wychowawczego, jego wymiar wynosi 18 miesięcy (mama - 18, tata - 18). Urlop wychowawczy może być udzielony w nie więcej niż 5 częściach. Kodeks pracy nie określa minimalnego lub maksymalnego czasu jego trwania. Jeśli początkowo zdecydowałaś się na krótszy okres trwania urlopu wychowawczego, możesz wnioskować o jego przedłużenie.
Istnieją jednak wyjątkowe sytuacje wskazane w Kodeksie pracy, w których jeden rodzic lub opiekun może wykorzystać całość urlopu wychowawczego: kiedy drugi rodzic dziecka nie żyje, kiedy drugiemu rodzicowi dziecka nie przysługuje władza rodzicielska, w przypadku, gdy drugi rodzic dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo taka władza uległa ograniczeniu lub zawieszeniu, lub dziecko posiada tylko jednego opiekuna prawnego.
Czy urlop wychowawczy jest płatny?
Urlop wychowawczy jest urlopem bezpłatnym. Nie przysługuje Ci wynagrodzenie, inaczej niż przy urlopie macierzyńskim czy rodzicielskim. Jednak rodzinom o niskim statusie materialnym, czyli takim, których dochód na jedną osobę nie przekracza 674 zł (lub 774 zł w przypadku dziecka niepełnosprawnego), przysługuje dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. To tak zwany zasiłek wychowawczy. Wynosi on 400 zł miesięcznie. Osoby wychowujące jedno dziecko mogą otrzymywać go przez 24 miesiące, a przy dwójce dzieci przez 36 miesięcy. Opiekunowie dziecka z niepełnosprawnością będą dostawać zasiłek przez 72 miesiące.
Czy można podjąć pracę na urlopie wychowawczym?
Tak, pracownik przebywający na urlopie wychowawczym ma prawo podjąć pracę zarobkową u obecnego lub innego pracodawcy, jeżeli nie przeszkadza mu to w sprawowaniu osobistej opieki nad dzieckiem. Pracownik może też złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy maksymalnie o połowę, w okresie, w którym korzystałby z urlopu wychowawczego. Pracodawca jest zobowiązany uwzględnić taki wniosek. Ponadto podczas urlopu Twoje dziecko może chodzić do żłobka albo przedszkola - to Twoja sprawa, jak wykorzystasz ten czas i jak planujesz zająć się swoją pociechą.
Urlop wychowawczy a staż pracy i inne świadczenia
Okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia, wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. To oznacza, że czas, który spędziłeś z dzieckiem na urlopie wychowawczym, liczy się do emerytury i jest tzw. okresem składkowym. Pracodawca ma obowiązek odprowadzać składki emerytalne. Nie stracisz też praw do urlopu wypoczynkowego. Za okres urlopu wychowawczego pracownik nie nabywa prawa do urlopu wypoczynkowego, ponieważ urlop wypoczynkowy "otrzymuje się" za każdy przepracowany miesiąc. Po powrocie do pracy pracownik zaczyna ponownie nabywać prawo do urlopu wypoczynkowego na ogólnych zasadach. Należy jednak pamiętać, że pracownik, który wraca z urlopu wychowawczego w trakcie roku, ma prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze proporcjonalnym do pozostałego do końca roku okresu zatrudnienia.
Polskie prawo pracy – wyjaśnienie: Jak chronić swoje prawa w pracy (aktualizacja 2025)
Wniosek o urlop wychowawczy
Wniosek o urlop wychowawczy w postaci papierowej lub elektronicznej należy złożyć przez pracownika w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Do dokumentu musisz dołączyć akt urodzenia dziecka. Uwaga: Każdy z rodziców lub opiekunów musi przedstawić pracodawcy oddzielny dokument - pierwszy to wniosek o urlop wychowawczy, a drugi - oświadczenie, że z takiego przywileju rodzicielskiego rezygnuje na rzecz małżonka/partnera. Pracodawca nie ma prawa odmówić udzielenia urlopu wychowawczego, jeśli pracownik spełnia wszystkie wymogi formalne.
Po zakończeniu urlopu wychowawczego pracownik ma prawo wrócić do pracy na dotychczasowym stanowisku lub stanowisku równorzędnym, na warunkach nie mniej korzystnych. Dodatkowo w tym okresie masz różne przywileje i chronią Cię prawa pracownicze. W trakcie trwania urlopu możesz złożyć wypowiedzenie, a pracodawca nie może Cię zwolnić z pracy - wyjątkiem jest zwolnienie dyscyplinarne.
tags: #urlop #wychowawczy #ile #sie #nalezy