Urlop rodzicielski jest okresem wolnym od pracy, który rodzice mogą wykorzystać po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, aby sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem. Urlop rodzicielski jest uregulowany w Kodeksie pracy i przysługuje zarówno matce, jak i ojcu dziecka. Prawo do urlopu rodzicielskiego mają osoby ubezpieczone, które pobierały wcześniej zasiłek macierzyński. Oznacza to, że może z niego skorzystać nie tylko pracownik zatrudniony na etacie, ale także osoba prowadząca działalność gospodarczą, jeśli opłacała składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.
Przedsiębiorcy nie są objęci przepisami Kodeksu pracy, a więc nie mają prawa do urlopów macierzyńskich i rodzicielskich. Mogą jednak - na analogicznych jak pracownicy zasadach - ubiegać się o zasiłek macierzyński. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Ubezpieczenie chorobowe, czyli ubezpieczenie umożliwiające korzystanie ze świadczeń związanych z macierzyństwem, ma dla przedsiębiorcy charakter dobrowolny - wynika to wprost z art. 11 ust. 2 ustawy systemowej. Oznacza to zatem, że przedsiębiorca ma prawo do zasiłku macierzyńskiego - pod warunkiem przystąpienia, na swój wniosek, do ubezpieczenia chorobowego.
W kontekście unormowań ustawy zasiłkowej tytułem ubezpieczenia chorobowego w przypadku przedsiębiorcy jest wniosek zainteresowanego o objęcie tym ubezpieczeniem na zasadach dobrowolności. Osobie zajmującej się prowadzeniem działalności gospodarczej przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego w przypadku, gdy w okresie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego urodziła dziecko, przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 14. roku życia i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia lub przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, dziecko w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia.
Zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego (art. 29a ustawy zasiłkowej).
Urlop rodzicielski dla przedsiębiorcy - obowiązujące przepisy
Rozpatrując kwestię prawa do urlopu rodzicielskiego dla przedsiębiorcy, należy odwołać się do przepisów Ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej jako ustawa systemowa. Ponadto w zakresie omawianej problematyki istotne znaczenie posiadają określone postanowienia: Ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, dalej określanej jako ustawa zasiłkowa; Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku - Kodeks pracy, dalej: kp.
9-tygodniowy urlop rodzicielski dla przedsiębiorcy
Obowiązujące obecnie przepisy art. 182(1a) § 4 kp przewidują, że każdemu z pracowników - rodziców dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9. tygodni urlopu rodzicielskiego z wymiaru urlopu odpowiednio 41 lub 43 tygodnie. Prawa tego nie można przenieść na drugiego z pracowników - rodziców dziecka. W zakresie prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres 9. tygodni dla przedsiębiorcy wskazane regulacje prawne mają odpowiednie zastosowanie do osób prowadzących działalność gospodarczą (pod warunkiem, że przystąpiły do ubezpieczenia chorobowego). Zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego w 9-tygodniowej części, która nie podlega przeniesieniu na drugiego rodzica dziecka - wynosi 70% podstawy wymiaru zasiłku.
Matka dziecka prowadząca działalność gospodarczą, która podlega - oprócz obowiązkowych ubezpieczeń emerytalno-rentowych z tytułu wspomnianej działalności - ubezpieczeniu chorobowemu na zasadzie dobrowolności, w odniesieniu do 9. tygodni urlopu rodzicielskiego dla przedsiębiorcy, czyli tej części, która jest przypisana wyłącznie do jednego przedsiębiorcy-rodzica dziecka, może otrzymać zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego a urlop rodzicielski
Miesięczny zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu rodzicielskiego wynosi 70% podstawy wymiaru zasiłku - stanowi art. 31 ust. 2 ustawy zasiłkowej. W przypadku złożenia wniosku o wypłacenie zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, miesięczny zasiłek macierzyński za cały okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego wynosi 81,5% podstawy wymiaru zasiłku.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego w ogóle, w tym za 9 tygodni rodzicielskiego dla przedsiębiorcy, jest uzależniona od wysokości składek płaconych na ubezpieczenie chorobowe (deklarowana podstawa, od której ustalane są składki) w okresie 12. miesięcy poprzedzających nabycie prawa do zasiłku macierzyńskiego. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu niebędącemu pracownikiem stanowi przeciętny miesięczny przychód za okres 12. miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego. Jeżeli uprawnienia do świadczenia powstały przed upływem tego okresu, zasiłek macierzyński będzie obliczony na podstawie pełnych miesięcy kalendarzowych, za które opłacono składki na ubezpieczenie chorobowe.
Ograniczenia w ustalaniu podstawy na ubezpieczenie chorobowe przedsiębiorcy
Ustalając wysokość zasiłku macierzyńskiego za 9 tygodni rodzicielskiego dla przedsiębiorcy, trzeba pamiętać o ograniczeniach obowiązujących przy obliczaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe osób prowadzących działalność gospodarczą. Minimalna podstawa oskładkowania w odniesieniu do przedsiębiorców to 60% przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia. Istnieje również górny limit podstawy składek na ubezpieczenie chorobowe w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe osób, które ubezpieczeniu chorobowemu podlegają dobrowolnie, nie może przekraczać miesięcznie 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (art. 20 ust. 3 ustawy systemowej). Zgodnie z komunikatem Prezesa ZUS z 28 października 2022 roku, przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe osób, które ubezpieczeniu chorobowemu podlegają dobrowolnie, maksymalna podstawa oskładkowania wynosi 17 337,50 zł (stan na rok 2023).
Założenie działalności gospodarczej w trakcie urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowawczego
Wiele przyszłych mam zastanawia się nad założeniem własnej firmy w trakcie trwania urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowawczego. W zależności od rodzaju działalności gospodarczej, nawet część zleceń może być wykonywana zdalnie w domu, co umożliwia sprawowanie opieki nad dzieckiem. Świeżo upieczona mama w trakcie trwania urlopu macierzyńskiego może założyć i prowadzić własną działalność gospodarczą. Dotyczy to także przebywania na urlopie rodzicielskim i wychowawczym. Ma to również zastosowanie w przypadku, gdy umowa o pracę skończyła się, a mama nadal pobiera zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego lub za okres urlopu rodzicielskiego.
Definicja działalności gospodarczej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, to zorganizowana działalność zarobkowa, która jest wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Zarobkowy charakter działalności oznacza, iż musi ona być wykonywana w celu osiągnięcia zysku (dochodu), choć zysk ten nie musi zostać faktycznie osiągnięty. Wykonywanie działalności gospodarczej we własnym imieniu oznacza z kolei, iż wywołuje ona skutki prawne dla tego, kto ją prowadzi. Przedsiębiorca staje się więc podmiotem praw i obowiązków związanych z prowadzoną działalnością. Wykonywanie działalności gospodarczej w sposób ciągły wiąże się zazwyczaj z jej wykonywaniem w sposób stały, powtarzalny, regularny. Oznacza to, że działalność nie może mieć charakteru jednorazowego lub okazjonalnego.
Założenie firmy w trakcie urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowawczego wiąże się z różną wysokością obowiązkowych składek odprowadzanych do ZUS. Mamy tutaj bowiem do czynienia ze zbiegiem tytułów do ubezpieczeń. Tytułami tymi są umowa o pracę i własna działalność gospodarcza.
Wysokość składek do ZUS
Jeżeli wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę jest równe lub przekracza minimalne wynagrodzenie w danym roku, to z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie trzeba odprowadzać składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe). Pozostają więc do opłacenia jedynie składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jeżeli wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę jest niższe niż minimalne wynagrodzenie w danym roku, to mama-przedsiębiorca ma obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Dodatkowo, musi także opłacać składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Uwaga dla mam!
Nie można zapomnieć o tym, że możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w trakcie przebywania na urlopie macierzyńskim, rodzicielskim lub wychowawczym, nie jest niczym nieograniczona. Jeżeli w trakcie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę mama przebywa na zwolnieniu lekarskim (np. od lekarza prowadzącego ciążę), to co do zasady powinna się powstrzymać od prowadzenia działalności gospodarczej. Powstrzymywanie się oznacza w tym przypadku wykonywanie jedynie niezbędnych czynności służących do prowadzenia własnej firmy. Należy również zwrócić uwagę na to, czy nie zawarto z pracodawcą umowy o zakazie konkurencji w trakcie trwania stosunku pracy i czy założenie własnej firmy nie naruszyłoby postanowień tej umowy, narażając tym samym na konsekwencje prawne.
Spotkanie z prawnikiem - Urlop Macierzyński
Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą nie mają uprawnień w zakresie urlopów związanych z rodzicielstwem jak pracownicy. Mogą jednak korzystać - na zasadach analogicznych jak przy zatrudnieniu - ze świadczeń o charakterze macierzyńskim. Obecne przepisy przewidują, że pracownicy mogą korzystać z urlopów rodzicielskich, przy czym 9 tygodni tego urlopu przysługuje rodzicowi dziecka na wyłączność. Powyższe zasady mają odpowiednie zastosowanie do osób będących przedsiębiorcami, pod warunkiem że przystąpiły do ubezpieczenia chorobowego.
tags: #urlop #rodzicielski #a #zalozenie #dzialalnosci #gospodarczej