W niniejszym opracowaniu przedstawiono świadczenia pieniężne związane z macierzyństwem, obowiązujące w 2004 roku w Polsce, oraz omówiono zmiany, które weszły w życie od 1 września 2005 roku na mocy nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zmiany te miały na celu zrównoważenie pomocy dla rodzin pełnych i niepełnych, wprowadzając nowe rozwiązania, takie jak specjalny dodatek dla rodzin wielodzietnych i ograniczając dostęp do dodatku dla osób samotnie wychowujących dziecko.
Dla osób wychowujących dzieci przewidziano wiele świadczeń pieniężnych, których zasady przyznawania i wypłaty są ściśle określone. Niektóre z tych świadczeń, na przykład zasiłek macierzyński i opiekuńczy, są uzależnione od podlegania ubezpieczeniu chorobowemu. Inne, jak zasiłek rodzinny i jego dodatki, przysługują rodzinom w trudnej sytuacji materialnej, niezależnie od podlegania ubezpieczeniom społecznym.
Urlop i zasiłek macierzyński
Pracownicy, która urodziła dziecko, pracodawca ma obowiązek udzielić, na jej wniosek, urlopu macierzyńskiego w wymiarze określonym w Kodeksie pracy. Urlop ten wynosi:
- 16 tygodni (112 dni) - przy pierwszym porodzie,
- 18 tygodni (126 dni) - przy każdym następnym porodzie,
- 26 tygodni (182 dni) - w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie.
Pracownica może wystąpić o udzielenie urlopu macierzyńskiego jeszcze przed porodem. Pracodawca ma obowiązek udzielenia jej tego urlopu na 2 tygodnie przed przewidywaną datą porodu, którą określa stosowne zaświadczenie lekarskie.
Przepisy Kodeksu pracy dotyczące urlopu macierzyńskiego
Szczegółowe regulacje dotyczące urlopu macierzyńskiego zawarte są w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Artykuły takie jak 180, 1801, 181, 1821, 1822, 1823, 183, 184 oraz 1868 regulują wymiar urlopu, jego skrócenie, modyfikację, a także urlop dla ojca dziecka i urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego.
Ważne jest, że prawo do urlopu macierzyńskiego jest niezależne od rodzaju zawartej umowy o pracę, stażu pracy oraz wymiaru czasu pracy. Istotny jest fakt urodzenia dziecka w trakcie pozostawania w stosunku pracy.
Do urlopu macierzyńskiego uprawnia zakończona porodem ciąża trwająca nie mniej niż 22 ukończone tygodnie. Ciąża krótsza niż 22 tygodnie jest traktowana jako poronienie, w takiej sytuacji pracownicy przysługuje zasiłek chorobowy.
Wymiar urlopu macierzyńskiego
Wymiar urlopu macierzyńskiego, zgodnie z art. 180 § 1 Kodeksu pracy, zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie oraz od tego, czy jest to pierwszy poród, czy kolejny. Na przykład, przy pierwszym porodzie urlop wynosi 16 tygodni, przy kolejnym 18 tygodni, a przy urodzeniu więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie - 26 tygodni.
Wyjątkowo, urlop macierzyński przy pierwszym porodzie może wynosić 20 tygodni, jeśli pracownica wychowuje dziecko przysposobione lub przyjęła dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza.
Pracownica ma prawo rozpocząć korzystanie z urlopu macierzyńskiego na co najmniej 2 tygodnie przed przewidywaną datą porodu. Decyzja w tej sprawie należy do pracownicy. Jeśli wykorzysta ona część urlopu przed porodem, po porodzie przysługuje jej urlop w wymiarze pomniejszonym o wykorzystany czas.
Skrócenie lub modyfikacja wymiaru urlopu macierzyńskiego
Urlop macierzyński może ulec skróceniu lub modyfikacji w określonych sytuacjach:
- W przypadku urodzenia martwego dziecka lub jego zgonu w pierwszych 8 tygodniach życia, urlop macierzyński po porodzie wynosi 8 tygodni.
- W przypadku zgonu dziecka po upływie 8 tygodni życia, pracownica ma prawo do urlopu macierzyńskiego przez 7 dni od dnia zgonu.
- W przypadku rezygnacji przez pracownicę z wychowywania dziecka i oddania go innej osobie lub do domu dziecka, urlop macierzyński jest skracany, ale nie może być krótszy niż 8 tygodni.
- Jeśli dziecko wymaga opieki szpitalnej po wykorzystaniu 8 tygodni urlopu macierzyńskiego po porodzie, pozostała część urlopu powinna być wykorzystana po powrocie dziecka ze szpitala.
- Pracownica może zrezygnować z części urlopu macierzyńskiego (po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni) na rzecz ojca dziecka.
Urlop macierzyński dla ojca dziecka
Rodzice pozostający w zatrudnieniu mają możliwość podziału urlopu macierzyńskiego. Jest to możliwe, gdy pracownica-matka wykorzystała po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu i zrzeka się jego dalszej części na rzecz ojca dziecka, pod warunkiem, że ojciec-pracownik wykorzysta pozostałą część. Ojciec, który nie jest zatrudniony, nie może skorzystać z tego uprawnienia.
Aby skorzystać z tego prawa, pracownica składa pisemny wniosek o rezygnację z urlopu, a ojciec dziecka składa wniosek do swojego pracodawcy o udzielenie mu urlopu. Wniosek ojca musi zawierać termin rozpoczęcia urlopu, który przypada bezpośrednio po terminie rezygnacji matki.
Wymiar urlopu macierzyńskiego przysługujący ojcu stanowi różnicę między ustawowym wymiarem urlopu a wymiarem wykorzystanym przez matkę. Urlop przysługujący ojcu po wykorzystaniu przez matkę co najmniej 14 tygodni urlopu może wynosić do 4 tygodni (przy pierwszym dziecku), do 6 tygodni (przy kolejnym dziecku) lub do 14 tygodni (przy urodzeniu więcej niż jednego dziecka).
Wyjaśnienie zasiłków macierzyńskich i rodzicielskich | Kiedy złożyć wniosek | Czego się spodziewać | Zasiłek standardowy a zasiłek rozszerzony
Zasiłek macierzyński
W okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego ojcu dziecka przysługuje zasiłek macierzyński. Zasiłek ten jest świadczeniem z ubezpieczenia chorobowego.
Zasiłek macierzyński przysługuje kobiecie zatrudnionej na umowę o pracę lub zlecenia, która w okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu lub w trakcie urlopu wychowawczego urodziła dziecko. Należy się on również, gdy kobieta przyjęła dziecko do lat 1 na wychowanie i wystąpiła o jego przysposobienie lub wychowanie w ramach rodziny zastępczej.
Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego obliczana jest na zasadach podobnych do zasiłku chorobowego, czyli na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za 12 miesięcy poprzedzających miesiąc urodzenia dziecka.
Zasiłek macierzyński przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru. W przypadku zleceniobiorcy zasiłek macierzyński przysługuje w wymiarze urlopu macierzyńskiego.
Jeśli dziecko urodziło się martwe lub zmarło w ciągu pierwszych 6 tygodni życia, zasiłek macierzyński przysługuje przez 8 tygodni po porodzie, nie krócej niż przez 7 dni od dnia zgonu.
Kobieta, która została zwolniona podczas ciąży z powodu upadłości lub likwidacji firmy, a nie zapewniono jej innego stanowiska pracy, ma prawo do zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego do dnia porodu, a po porodzie do zasiłku macierzyńskiego skróconego o 2 tygodnie.
Zasiłek macierzyński stanowi podstawę wymiaru składek emerytalnych i rentowych.
Zmiany w przepisach od 2005 roku
Nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych, która weszła w życie od 1 września 2005 roku, wprowadziła istotne zmiany dotyczące świadczeń dla rodzin. Ograniczono liczbę rodziców uprawnionych do dodatku dla osób samotnie wychowujących dziecko - otrzymywać go mogą jedynie ci, którzy nie mają zasądzonych alimentów. Wprowadzono również specjalny dodatek dla rodzin wielodzietnych.
Zmiany te miały na celu lepsze dopasowanie pomocy państwa do aktualnych potrzeb rodzin, z uwzględnieniem zróżnicowanych sytuacji materialnych i rodzinnych.
| Okoliczność | Wymiar urlopu (do 2005 r.) | Wymiar urlopu (po 2005 r.) |
|---|---|---|
| Pierwszy poród | 16 tygodni | 16 tygodni |
| Następny poród | 18 tygodni | 18 tygodni |
| Urodzenie więcej niż jednego dziecka | 26 tygodni | 26 tygodni |
Ważne jest, aby pamiętać, że przepisy prawa pracy i świadczeń socjalnych podlegają ciągłym zmianom. Niniejsze opracowanie odzwierciedla stan prawny z 2004 roku oraz planowane zmiany w 2005 roku.
tags: #urlop #macierzynski #w #roku #2004