Wychowywanie dzieci to ciężka i długa praca. Świeżo upieczonym mamom przysługuje urlop macierzyński (i inne świadczenia). Żebyś mogła z niego skorzystać, musisz załatwić trochę formalności - skompletować, wypełnić i złożyć do pracodawcy odpowiednie dokumenty.
Urlop macierzyński to płatny okres po urodzeniu dziecka, kiedy świeżo upieczonej mamie przysługuje wolne od pracy. Podstawowy wymiar urlopu jest zależny, od tego ile dzieci urodziło się w czasie jednego porodu. Urlop może trwać:
- 20 tygodni - przy urodzeniu 1 dziecka,
- 31 tygodni - przy urodzeniu 2 dzieci,
- 33 tygodnie - przy urodzeniu 3 dzieci,
- 35 tygodni - przy urodzeniu 4 dzieci,
- 37 tygodni - przy urodzeniu 5 dzieci i więcej.
Warto mieć na uwadze, że pracownica powinna wykorzystać obowiązkowo 14 tygodni tego urlopu, zaś po upływie tego czasu pozostałe 6 tygodni może oddać ojcu dziecka. Celem takiego urlopu jest wspieranie pełnej regeneracji po porodzie, a także możliwość opieki nad niemowlęciem, które w pierwszych miesiącach życia potrzebuje szczególnie dużo troski. Pracownica może wykorzystać 6 tygodni urlopu macierzyńskiego przed porodem. Zwykle jednak do dnia porodu kobiety pozostają na zwolnieniu lekarskim.
Wymiar urlopu macierzyńskiego reguluje art. 180 Kodeksu pracy. W przypadku mnogiej ciąży kobiecie przysługuje dłuższy urlop macierzyński. Długość urlopu jasno określa polskie prawo:
- 20 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie
- 31 tygodni - w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie
- 33 tygodni - w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie
- 35 tygodni - w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie
- 37 tygodni - w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.
Najczęściej urlop macierzyński zaczyna się w dniu porodu, ale prawo przewiduje możliwość wzięcia go wcześniej - do 6 tygodni przed przewidywaną datą przyjścia potomka na świat. Gdy zdecydujesz się na takie rozwiązanie, po porodzie przysługuje Ci pozostały czas urlopu.
Każda matka musi obowiązkowo wykorzystać 14 tygodni urlopu macierzyńskiego (nie może z niego zrezygnować). Pozostałe 6 może oddać ojcu dziecka (jest to tzw. urlop tacierzyński) lub innemu członkowi rodziny, który zajmie się wychowaniem pociechy.
Ale uwaga. Na urlopie macierzyńskim jednocześnie może przebywać tylko jeden rodzic. Gdy matka dziecka chce wykorzystać pełne 20 tygodni, ojciec nie może w tym samym czasie być na urlopie tacierzyńskim.
Matkom, które poroniły lub urodziły martwe dziecko, również przysługuje urlop - i również nazywa się go macierzyńskim. Jego wymiar to 8 tygodni od dnia porodu lub poronienia (lub najpóniej 7 dni po nim).
Urlop macierzyński i rodzicielski
Po zakończeniu urlopu macierzyńskiego kobieta może złożyć wniosek o przyznanie urlopu rodzicielskiego. Wymiar tego urlopu również jest zależny, od tego ile dzieci urodzono przy jednym porodzie. Jeśli było to:
- jedno dziecko to pracownicy przysługuje 41 tygodnie,
- dwójka lub więcej dzieci to pracownicy przysługuje 43 tygodnie.
W związku z nowelizacją kodeksu pracy urlop rodzicielski został wydłużony o 9 tygodni, jednak należy mieć na względzie że jest to odrębne prawo jednego z rodziców i nie można przenieść go na drugiego z opiekunów. Oczywiście okres korzystania z tego urlopu również jest płatny.
Po zakończeniu macierzyńskiego dobrowolnie możesz wziąć urlop rodzicielski (jeśli pracujesz na umowie o pracę lub opłacasz składki zdrowotne do ZUS-u). Przy jednym dziecku trwa on 41 tygodni, przy czym każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni takiego urlopu. Jeśli więc matka wykorzysta 32 tygodnie urlopu, kolejne 9 tygodni przypadnie ojcu lub... przepadnie - to efekt zmian w prawie pracy, które weszły w życie w kwietniu 2023 roku.
Urlop rodzicielski przysługuje obojgu rodzicom i mogą wziąć go w tym samym czasie - wtedy dni wolne, które wykorzystają, sumują się. Gdy chcesz wziąć urlop rodzicielski, oczywiście musisz również złożyć odpowiedni wniosek.
Przykładowy wniosek o urlop macierzyński i rodzicielski:
[Miejscowość, data]
Jan Kowalski
ul. Przykładowa 1
00-000 Warszawa
tel. 123 456 789
Pracodawca
ul. Służbowa 2
00-000 Warszawa
Wniosek o udzielenie urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego
Na podstawie art. 180 Kodeksu pracy wnoszę o udzielenie mi urlopu macierzyńskiego w wymiarze 20 tygodni.
Na podstawie art. 1821a Kodeksu pracy wnoszę również o udzielenie mi bezpośrednio po urlopie macierzyńskim udzielonym na dziecko Macieja Nowaka, urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, tj. 32 tygodni.
Łącznie wnoszę o urlop w wymiarze 52 tygodni - od [data rozpoczęcia] do [data zakończenia].
Jednocześnie oświadczam, że z urlopu rodzicielskiego nie będzie korzystał drugi rodzic dziecka.
..............................
(podpis pracownika)
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. (Kodeks pracy)
Roczny urlop macierzyński - czy istnieje?
Coś takiego nie istnieje. Urlop macierzyński trwa 20 tygodni (lub więcej przy ciąży mnogiej) i koniec. Natomiast łącznie z urlopem rodzicielskim na opiekę nad dzieckiem możesz (lub możecie) mieć 61 tygodni, czyli rok i ponad 2 miesiące.
Po upływie tego czasu rodzicom przysługuje jeszcze urlop wychowawczy. Łącznie może trwać aż 36 miesięcy - czyli 3 lata. Ale jest on bezpłatny, chyba że kwalifikujesz się do zasiłku rodzinnego i zasiłku wychowawczego.
Ile wynosi zasiłek macierzyński?
Podczas urlopu macierzyńskiego nie dostajesz wynagrodzenia. Ale każdej mamie, której pracodawca opłaca składki chorobowe na ZUS, należy się zasiłek macierzyński. Wypłaca go albo zakład ubezpieczeń społecznych, albo pracodawca - w obu przypadkach pieniądze pochodzą ze składek. To, kto wypłaca zasiłek, zależy od wielkości firmy. Jeśli Twoja firma zatrudnia do 21 pracowników, pieniądze dostaniesz bezpośrednio od ZUS-u. Gdy pracowników jest więcej, zasiłek musi płacić Ci pracodawca i rozliczać się Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.
Zasiłek macierzyński przysługuje również osobom, które zdecydowały się na przysposobienie dziecka - adopcję.
Zasiłek macierzyński - wysokość
Przez pierwsze 20 tygodni urlopu macierzyńskiego otrzymasz zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku, czyli średniej rocznej Twojego wynagrodzenia. Chyba że jesteś zatrudniona w danej firmie krócej niż rok. W tej sytuacji kwota, którą dostaniesz, będzie obliczona proporcjonalnie do przepracowanego czasu.
Natomiast gdy złożysz wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze przysługującym matce (52 tygodnie, czyli bez 9 tygodni dla ojca) do 21. dnia po porodzie, przez cały okres trwania urlopu będziesz otrzymywała 80% podstawy wymiaru, obliczanego tak jak zasiłek chorobowy.
Gdy spóźnisz się z wnioskiem, kwota zasiłku macierzyńskiego spadnie do 60%. Co ważne, świadczenie nie przysługuje jedynie zatrudnionym na umowę o pracę. Każdy, kto opłaca składki do ZUS-u, może je otrzymać. I chociaż zasiłek nazywa się macierzyńskim - zamiast matki mogą dostawać go również ojcowie, którzy opiekują się dzieckiem.
Podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego ustala się na zasadach ogólnych, określonych dla zasiłku chorobowego. Zatem stosuje się także ogólne przepisy dotyczące jej ewentualnego korygowania, w przypadku gdy występują okoliczności wskazujące na konieczność przeliczenia zasiłku. Natomiast wysokość zasiłku macierzyńskiego różni się od wysokości zasiłku chorobowego i jest uzależniona od rodzaju urlopu wykorzystywanego po porodzie, przy czym w niektórych przypadkach (np. w razie rezygnacji z pełnego urlopu rodzicielskiego w 1 roku życia dziecka) wysokość określona na początku może ulec zmianie.
Ustawa zasiłkowa wymienia trzy różne wysokości zasiłku macierzyńskiego, które przysługują w zależności od rodzaju urlopu, o który występuje osoba ubezpieczona, a ponadto od okresów korzystania z tych urlopów.
Wysokość macierzyńskiego nie może być różna, a zależy od tego, w jakim terminie zostanie złożony u pracodawcy wniosek o urlop rodzicielski. Jeżeli będzie to:
- maksymalnie 21 dni po porodzie, wówczas za cały okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego zasiłek będzie wypłacany w wysokości 81,5% podstawy wymiaru,
- 22 lub jeszcze późniejszy dzień, to zasiłek wówczas za 26 tygodni przysługuje w wysokości 100% podstawy a za drugą połowę już w tylko wysokości 70%. Za okres 9 tygodni urlopu rodzicielskiego przysługujący jednemu z rodziców zasiłek zawsze płatny jest w wysokości 70%.
Ubezpieczonym rodzicom lub opiekunom dzieci, którzy korzystają z urlopów związanych z rodzicielstwem (m.in. macierzyński, rodzicielski) przysługuje zasiłek macierzyński. Mogą oni zawnioskować o zasiłek i wybrać jego wysokość w zależności od wykorzystywanego urlopu (100% w czasie urlopu macierzyńskiego i 70% w czasie urlopu rodzicielskiego). Mogą również wykorzystać zasiłek w stałej wysokości (81,5% podstawy wymiaru) w przypadku złożenia tzw. długiego wniosku (na pełne wymiary obu urlopów). Są jednak okoliczności, w których płatnik zasiłku (pracodawca lub ZUS) może przeliczyć zasiłek macierzyński i wyrównać jego wypłatę z 81,5% podstawy wymiaru na 100% albo potrącić nadpłaconą kwotę, gdy uprawniony miał wypłacany zasiłek w wysokości 100% podstawy, a deklaruje 81,5%. Przeliczenie zasiłku zazwyczaj następuje na wniosek ubezpieczonego.
Przykład przeliczenia zasiłku macierzyńskiego w związku ze zmianą wymiaru czasu pracy:
Pracownica od 20 listopada 2023 r. do dnia porodu (co nastąpiło 1 lipca 2024 r.) przebywała na zwolnieniu lekarskim z powodu zagrożonej ciąży. Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego przysługującego pracownicy od 1 lipca 2024 r. musi uwzględniać zmiany w wymiarze czasu pracy oraz składniki wynagrodzenia przysługujące za okresy roczne.
Dodatek stażowy, który nie jest wypłacany za okres pobierania zasiłku macierzyńskiego, należy wliczyć do podstawy jego wymiaru. Dla pracowników "niepełnoetatowych" kwota ta jest zmniejszana proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.
W przypadku, gdy podstawa wymiaru zasiłku jest niższa od najniższej obowiązującej, podlega ona podwyższeniu. Po przeliczeniu, uwzględniając kwoty dodatku stażowego wypłacone za miesiące od lutego do października 2023 r., podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego została podwyższona do kwoty 3.710,47 zł. Stawka dzienna zasiłku macierzyńskiego wynosi 100,80 zł (3.710,47 zł : 30 dni = 123,68 zł; 123,68 zł x 81,5% = 100,80 zł).
Ile trwa urlop macierzyński?
Wniosek o zasiłek macierzyński
Gdy zasiłek macierzyński będzie wypłacać Ci pracodawca, wtedy dokumenty musisz złożyć w zakładzie pracy - na ich podstawie pracodawca ustala prawo do zasiłku i przekazuje informacje do ZUS-u. Ma on też obowiązek przechowywać całą dokumentację i w razie kontroli ją przedstawić.
Wniosek o zasiłek macierzyński do złożenia do ZUS-u znajdziesz na stronie instytucji.
Urlop macierzyński co do zasady przyznawany jest z mocy prawa i nie ma potrzeby wnioskowania o jego udzielenie, jednak dobrą praktyką jest to, aby taki dokument pracodawcy przekazać. Konieczne jest jednak złożenie wniosku o udzielenie urlopu rodzicielskiego, bowiem wykorzystanie go jest dobrowolną decyzją pracownika.
W obu tych wnioskach należy wskazać przede wszystkim imię i nazwisko urodzonego dziecka, terminy korzystania z urlopów, a przy urlopie rodzicielskim również informację czy drugi rodzic będzie chciał z niego skorzystać.
Jeżeli pracownica chciałaby skorzystać z urlopu macierzyńskiego przed porodem, to musi pamiętać, że urlop ten powinien wynosić od 2 do 6 tygodni. Rzecz jasna konieczne jest przekazanie pracodawcy wniosku o udzielenie macierzyńskiego przed porodem.
Ochrona pracowników przebywających na urlopie macierzyńskim
Pamiętaj również, że prawa pracownicze chronią świeżo upieczone mamy i kobiety w ciąży. Masz m.in. prawo do dwóch, wliczanych w czas pracy, półgodzinnych przerw na nakarmienie dziecka czy też zwolnienie od pracy w celu opieki nad dzieckiem. Ponadto osoby w ciąży oraz na urlopie macierzyńskim i rodzicielskim są dodatkowo chronione przed zwolnieniem z pracy, a nawet czynieniem przygotowań do takiego zwolnienia.
Osoba korzystająca z urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego jest chroniona przed wypowiedzeniem umowy. Czyli pracodawca nie może zwolnić jej do czasu zakończenia tych urlopów. Dodatkowo w sytuacji, kiedy pracownica na 21 dni przed planowanym powrotem do pracy (zakończeniem urlopu rodzicielskiego) złoży wniosek o obniżenie wymiaru etatu, wówczas objęta zostanie dodatkową ochroną zatrudnienia przez 12 kolejnych miesięcy.
Powyższa ochrona nie dotyczy osób, które miały przedłużoną umowę do dnia porodu oraz których umowa ulega zakończeniu w trakcie urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego. Wtedy wypłatę świadczeń za pozostały okres - bez względu na to kto płaci za macierzyński - przejmuje ZUS.
tags: #urlop #macierzynski #pomniejszona #kwota #wyngrodzenai