Dodatkowe wynagrodzenie roczne, potocznie nazywane "trzynastką", jest świadczeniem przysługującym pracownikom jednostek sfery budżetowej. Zasady jego nabywania i obliczania mogą być skomplikowane, zwłaszcza w kontekście urlopów związanych z rodzicielstwem. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej, jak urlop macierzyński i rodzicielski wpływają na prawo do trzynastki.
Podstawowe zasady nabywania prawa do trzynastki
Podstawową zasadą jest to, że dodatkowe wynagrodzenie roczne przysługuje za czas efektywnej pracy. Aby nabyć prawo do trzynastki w pełnej wysokości, pracownik musi przepracować u pracodawcy cały rok kalendarzowy. Jeśli przepracuje tylko jego część, trzynastka powinna być proporcjonalnie obniżona, pod warunkiem, że przepracowany okres wynosi co najmniej 6 miesięcy.
Jednakże, ustawodawca przewidział szereg wyjątków, w których, mimo nieświadczenia pracy, pracownik nabywa prawo do trzynastki. Do tych wyjątków zalicza się między innymi korzystanie z urlopu macierzyńskiego, na warunkach urlopu macierzyńskiego, ojcowskiego, rodzicielskiego i wychowawczego. Oznacza to, że jeśli pracownik przepracował jakąkolwiek część roku kalendarzowego, nawet krócej niż 6 miesięcy, a w pozostałym okresie korzystał z jednego ze wskazanych urlopów, to i tak nabędzie prawo do trzynastki za ten rok kalendarzowy.
Urlop macierzyński, rodzicielski a efektywna praca
Kluczowe w kontekście trzynastki jest rozróżnienie między pozostawaniem w stosunku pracy a faktycznym świadczeniem pracy. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 9 lipca 2012 r. (sygn. akt P 59/11) orzekł, że okresy korzystania z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego czy wychowawczego, choć są okresami usprawiedliwionej nieobecności w pracy, nie pozbawiają pracownika prawa do trzynastki. Są one traktowane jako przerwy w pracy, a nie jako okresy nieświadczenia pracy w rozumieniu przepisów dotyczących nabywania prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego.
Jednocześnie należy pamiętać, że okres pobierania zasiłku macierzyńskiego lub innych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego nie wchodzi do podstawy wymiaru trzynastki. Oznacza to, że choć pracownik nabywa prawo do świadczenia, jego wysokość jest obliczana na podstawie faktycznie przepracowanych miesięcy i wynagrodzenia uzyskanego w tym okresie.
Obliczanie trzynastki w przypadku urlopów rodzicielskich
Podstawa wymiaru trzynastki jest ustalana na podstawie wynagrodzenia pracownika, które jest uwzględniane przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. W przypadku pracownika, który korzystał z urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego, do podstawy wymiaru trzynastki wlicza się jedynie wynagrodzenie za okres efektywnej pracy w danym roku kalendarzowym.
Przykład:
Pracownica korzystała od stycznia do maja 2023 r. z urlopu macierzyńskiego. Od czerwca wróciła do pracy. Jej wynagrodzenie zasadnicze wynosiło 3500 zł, dodatek stażowy 350 zł, a dodatek funkcyjny 300 zł. Okres pobierania zasiłku macierzyńskiego nie wchodzi do podstawy trzynastki. Podstawa wymiaru trzynastki będzie obliczona na podstawie wynagrodzenia z okresu od czerwca do grudnia, czyli:
- Suma składników wynagrodzenia: 3500 zł + 350 zł + 300 zł = 4150 zł
- Podstawa do naliczenia trzynastki: 4150 zł x 7 miesięcy = 29 050 zł
- Kwota trzynastki: 29 050 zł x 8,5% = 2469,25 zł
Wyjątki i ważne uwagi
Należy podkreślić, że warunek przepracowania co najmniej 6 miesięcy nie jest wymagany w przypadku korzystania m.in. z urlopu wychowawczego, macierzyńskiego czy rodzicielskiego. Prawo do trzynastki ustala się na podstawie wszystkich okresów zatrudnienia w danym roku kalendarzowym, a okresy te są zaliczane do okresu pracy.
Warto zaznaczyć, że trzynastka jest wypłacana raz w roku, zazwyczaj do końca marca, za poprzedni rok kalendarzowy. Odrębne zasady nabywania prawa mogą dotyczyć nauczycieli szkół publicznych.
URLOP RODZICIELSKI, WNIOSEK O URLOP RODZICIELSKI, PRAWO DO URLOPU RODZICIELSKIEGO- FILM NIEAKTUALNY
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1690).
- Kodeks pracy.
- Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2003 r., III PZP 7/03.
- Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt P 59/11.
tags: #urlop #macierzynski #i #rodzicielski #a #trzynastka