W niniejszym artykule przyjrzymy się zagadnieniu urlopu macierzyńskiego w kontekście ubezpieczenia grupowego w Polsce. Omówimy kwestie związane z ustalaniem podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, ochroną zatrudnienia podczas urlopów rodzicielskich oraz możliwością potrącania składek na ubezpieczenie grupowe z zasiłku macierzyńskiego.
Podstawa Wymiaru Składek na Ubezpieczenia Społeczne i Zdrowotne
Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, z wyłączeniem wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków z ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 i ust. 2, art. 20 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, z wyłączeniem wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków z ubezpieczeń społecznych.
Jednocześnie należy zauważyć, iż z art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, iż pobieranie zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego lub przebywanie na urlopie wychowawczym stanowi odrębny tytuł do objęcia obowiązkiem ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.
Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego stanowi kwota tego zasiłku, za wyjątkiem przychodów ze stosunku pracy należnych za wcześniejszy okres świadczenia pracy a wypłaconych w okresie pobierania zasiłku.
Natomiast zgodnie z art. 18 ust. 5b i ust. 14 tejże ustawy, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla osoby przebywającej na urlopie wychowawczym stanowi kwota 60% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 9 ust. Ponadto podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób korzystających z urlopu wychowawczego niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu stanowi stosownie do art. 81 ust.
W konsekwencji, inne świadczenia, takie jak wartość pakietu sportowego oraz grupowego ubezpieczenia zdrowotnego opłacanego przez pracodawcę za okres pobierania zasiłku macierzyńskiego w związku z przebywaniem na urlopie macierzyńskim czy rodzicielskim lub za okres przebywania na urlopie wychowawczym (a więc w okresach faktycznego nieświadczenia pracy) nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne z tytułu stosunku pracy w sytuacji gdy prawo do tych świadczeń nie przysługuje za okres świadczenia pracy tylko z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub przebywania na urlopie wychowawczym, a więc odrębnego od stosunku pracy tytułu do ubezpieczeń.
Ochrona Zatrudnienia podczas Urlopu Macierzyńskiego i Rodzicielskiego
Pracownikowi w czasie korzystania z urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego przysługuje bardzo mocna ochrona zatrudnienia. Pracodawca nie może w tym czasie wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę (art. 177 § 1 K.p.), chyba że zachodzą przesłanki uzasadniające dyscyplinarne zwolnienie pracownika. W przypadku zwolnienia dyscyplinarnego pracownika chronionego z tytułu rodzicielstwa, pracodawca - o ile funkcjonuje u niego zakładowa organizacja związkowa - musi uzyskać zgodę tej organizacji na dyscyplinarkę.
Co ważne, w czasie ciąży oraz w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o urlop macierzyński czy rodzicielski, pracodawca nie może prowadzić przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę (oraz, ze wspomnianymi już wyjątkami, zwolnić pracownika). Ciężar dowodu wystąpienia okoliczności uzasadniających uchylenie ochrony, tj. upadłości, likwidacji pracodawcy lub zaistnienia przesłanek do dyscyplinarnego zwolnienia, leży po stronie pracodawcy.
Szczególna ochrona zatrudnienia na urlopach z tytułu rodzicielstwa przysługuje od dnia złożenia wniosku o udzielenie danego urlopu - jednak nie wcześniej niż w ustawowym terminie przewidzianym na jego złożenie. Jeżeli chodzi o urlop rodzicielski, to wniosek o udzielenie tego urlopu powinien być złożony nie później niż na 21 dni przed planowanym jego rozpoczęciem (art. 1821d K.p.). W takim też terminie najwcześniej uaktywni się szczególna ochrona zatrudnienia związana z tym urlopem. W przypadku urlopu macierzyńskiego ochrona trwa od dnia porodu (a także wcześniej, tj. już w okresie ciąży).
Generalnie pracownikom korzystającym z urlopów z tytułu rodzicielstwa przysługuje ochrona przed wypowiedzeniem całkowitym i zmieniającym. Ochrona ta ulega całkowitemu wyłączeniu tylko w przypadku upadłości lub likwidacji zakładu pracy. Jednak w odniesieniu do wypowiedzenia zmieniającego jest uchylona również w sytuacji wprowadzania mniej korzystnych warunków zatrudnienia, poprzez zmianę układu zbiorowego pracy lub regulaminu wynagradzania.
Wypowiedzenie zmieniające jest również możliwe na podstawie ustawy o zwolnieniach grupowych. Tryb przeprowadzania zwolnień grupowych, w tym rozwiązywania lub zmiany warunków stosunków pracy z pracownikami szczególnie chronionymi, określa ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, zwana ustawą o zwolnieniach grupowych. W art. 5 ust. 1 stanowi ona, że przy wypowiadaniu stosunków pracy w ramach tego rodzaju zwolnień nie stosuje się m.in. przepisów odrębnych dotyczących szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy, z zastrzeżeniem m.in. ust. 5 tego artykułu.
Ustawa o zwolnieniach grupowych w art. 5 ust. 5 wymienia grupy pracowników, którym - w okresie objęcia szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy - pracodawca może jedynie wypowiedzieć dotychczasowe warunki pracy i płacy. Dotyczy to m.in.: pracownic w ciąży oraz w okresie urlopu macierzyńskiego, pracowników od dnia złożenia wniosku o udzielenie urlopu macierzyńskiego albo jego części, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego (jego części), uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego (jego części). Jeżeli wypowiedzenie zmieniające spowoduje obniżenie wynagrodzenia, pracownikom tym przysługuje dodatek wyrównawczy do końca okresu, w czasie którego korzystaliby ze szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy.
W razie przejścia zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę staje się on stroną w dotychczasowych stosunkach pracy, przejmując prawa i obowiązki ciążące na poprzednim pracodawcy. Dotyczy to również obowiązku przestrzegania szczególnej ochrony zatrudnienia określonych grup pracowników, m.in. korzystających z urlopów z tytułu rodzicielstwa. Nowy pracodawca przejmuje w takiej sytuacji nie tylko pracowników chronionych, ale również wymóg przestrzegania przysługującej im ochrony, tak jak to czynił poprzedni pracodawca. W żadnym przypadku nie można przyjąć, że faktyczne zaprzestanie pracy u poprzedniego pracodawcy (w wyniku przejęcia przez nowy podmiot lub osobę) kończy szczególną ochronę powstałą w tym poprzednim zakładzie.
Potrącanie Składek na Ubezpieczenie Grupowe z Zasiłku Macierzyńskiego
Pracodawca może dokonać potrącenia składki na ubezpieczenie grupowe z przysługującego pracownicy zasiłku macierzyńskiego, o ile dysponuje jej pisemną zgodą na takie potrącenie. W przypadku dokonywania potrąceń z zasiłków nie stosuje się reguł przewidzianych w ustawie - Kodeks pracy obowiązujących w przypadku potrąceń z wynagrodzenia za pracę.
Zasady dokonywania potrąceń z zasiłków, kolejność dokonywania potrąceń oraz granice potrąceń ustalać należy natomiast w oparciu o przepisy art. 139 i nast. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Rodzaje należności podlegających potrąceniu bez zgody pracownika, po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, wymienione zostały w art. 139 ust. 1 u.e.r. i należą do nich m.in. świadczenia wypłacane w kwocie zaliczkowej, sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności alimentacyjnych, a także innych niż alimentacyjne oraz sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności alimentacyjnych.
Przepis ten nie przewiduje natomiast możliwości dokonywania potrąceń składki na ubezpieczenie grupowe. Nie oznacza to jednak, że takie potrącenie jest niedopuszczalne - na zasadach dobrowolności ze strony pracownika.
Należy jednak zwrócić uwagę, że minimalna kwota do wypłaty w przypadku urlopu rodzicielskiego (60% podstawy) może nie pozwalać na dokonanie potrącenia składki grupowego ubezpieczenia pracowniczego. W takiej sytuacji nie ma możliwości wpłaty składki w kasie zakładu, a nie potrącenie powoduje rozwiązanie umowy ubezpieczenia grupowego.
Odcinek 57. Czy przysługuje mi coś z grupowego ubezpieczenia kiedy zachoruję?
Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując wniosek przedsiębiorcy o wydanie pisemnej interpretacji przepisów, uznał za prawidłowe stanowisko przedstawione we wniosku. Decyzja ta wiąże Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyłącznie w sprawie przedsiębiorcy, na którego wniosek została wydana.
Wnioskodawca zadał pytanie, czy prawidłowe jest naliczanie składek na ubezpieczenia społeczne i składki na ubezpieczenie zdrowotne od ww. pobierania świadczeń z tytułu wynagrodzenia chorobowego, zasiłku chorobowego. Wnioskodawca uznał również, że składki od pakietu sportowego oraz od pakietu w pełnej wysokości nie stanowią podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres absencji, za którą pracownik nabywa prawo do zasiłku macierzyńskiego, zasiłku rodzicielskiego czy za okres urlopu wychowawczego.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję, w której rozpoznał wniosek w zakresie wskazanym jako pierwszy w pytaniu Wnioskodawcy, tj. zagadnienia dotyczące ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.
Pracownica, której umowa o pracę wygasa po dniu porodu, jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym, co uprawnia ją do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu tego ubezpieczenia. Zasiłki wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie dokumentacji przekazanej przez pracodawcę.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego za urlop macierzyński i dodatkowy urlop macierzyński wynosi 100% podstawy, natomiast za urlop rodzicielski 60%. Aby otrzymać zasiłek za te okresy, pracownica musi złożyć wniosek do płatnika przed rozpoczęciem korzystania z zasiłku.
Pracownica ma prawo do zasiłku macierzyńskiego w wysokości 80% podstawy, jeżeli w ciągu 14 dni po porodzie zgłosi wniosek o dodatkowy urlop macierzyński oraz urlop rodzicielski w pełnym wymiarze.
Jeżeli umowa o pracę ulegnie rozwiązaniu po dniu porodu, oznacza to, że w dniu porodu ubezpieczona matka dziecka podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu, co uprawnia do otrzymania zasiłku macierzyńskiego po ustaniu tego ubezpieczenia. Osobom uprawnionym do zasiłków za okres po ustaniu ubezpieczenia, prawo do zasiłków ustala oraz zasiłki te wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych, do którego pracodawca powinien przekazać niezbędną dokumentację.
Zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru, natomiast za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu rodzicielskiego w wysokości 60% podstawy wymiaru zasiłku. Do wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres przewidziany przepisami Kodeksu pracy jako okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego niezbędne jest złożenie do płatnika zasiłku wniosku o ich wypłatę, przed rozpoczęciem korzystania z zasiłku za te okresy.
Jeżeli pracownica - matka dziecka, złoży nie później niż 14 dni po porodzie, wniosek o udzielenie jej, bezpośrednio po urlopie macierzyńskim dodatkowego urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze, a bezpośrednio po tym urlopie urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze zasiłek macierzyński przysługiwał będzie w wysokości 80% podstawy wymiaru za cały okres.
tags: #urlop #macierzynski #a #ubezpieczenie #grupowe