Umowa uaktywniająca, choć reguluje zasady zatrudnienia niani do opieki nad dziećmi, nie jest wliczana do stażu pracy. Jest to specyficzny rodzaj umowy cywilnoprawnej, który ma swoje odzwierciedlenie w przyszłych świadczeniach emerytalnych, ale nie wpływa na uprawnienia pracownicze takie jak dodatek stażowy czy wymiar urlopu wypoczynkowego.
Rozważając zatrudnienie niani, rodzice często stają przed dylematem dotyczącym formy prawnej takiej współpracy. Jednym z rozwiązań jest tzw. umowa uaktywniająca. Warto jednak dokładnie zrozumieć jej charakter, konsekwencje oraz zakres praw i obowiązków zarówno dla pracodawcy, jak i pracownika.
Czym jest umowa uaktywniająca?
Umowa uaktywniająca to umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia. Jest ona zawierana pomiędzy rodzicami (lub samotnym rodzicem) a nianią, która sprawuje opiekę nad dzieckiem w wieku od ukończenia 20. tygodnia życia do końca roku szkolnego, w którym dziecko kończy 3 lata, a w szczególnych sytuacjach do 4 lat. Kluczowe jest, że nianią może być wyłącznie osoba pełnoletnia, która osobiście sprawuje opiekę nad dzieckiem.
Podstawy prawne umowy uaktywniającej znajdują się w Kodeksie cywilnym oraz w ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. Przepisy te jasno określają, że umowa ta nie jest umową o pracę.
Strony umowy uaktywniającej
Umowę uaktywniającą podpisują rodzice (lub jeden rodzic, jeśli samotnie wychowuje dziecko) oraz niania. Obaj rodzice muszą podpisać umowę, jeśli wspólnie wychowują dziecko. Nianią może być osoba spokrewniona lub niespokrewniona z rodzicami dziecka, pod warunkiem ukończenia 18. roku życia.
Rodzice, którzy zatrudniają nianię na podstawie umowy uaktywniającej, muszą pracować na podstawie umowy o pracę, umowy cywilnoprawnej, prowadzić działalność gospodarczą lub rolniczą. Nie mogą w tym czasie przebywać na urlopie macierzyńskim, ojcowskim ani wychowawczym.
Umowa uaktywniająca a składki na ubezpieczenia społeczne
W przypadku umowy uaktywniającej odprowadzane są składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne niani. Są to składki emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz zdrowotne. Niania może dobrowolnie przystąpić do ubezpieczenia chorobowego.
Od umowy uaktywniającej nie są potrącane składki na Fundusz Pracy (FP), Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) ani Fundusz Emerytur Pomostowych. Budżet państwa może sfinansować część składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne niani, pod warunkiem że jej wynagrodzenie nie przekracza 50% minimalnego wynagrodzenia. Od nadwyżki ponad tę kwotę składki pokrywają rodzice.
Przychód uzyskany z umowy uaktywniającej zaliczany jest do przychodów z innych źródeł, a podstawą opodatkowania dla niani jest dochód (przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu).
Formalności związane z umową uaktywniającą
Rodzice zatrudniający nianię na umowie uaktywniającej muszą dopełnić kilku formalności. Po znalezieniu odpowiedniej kandydatki i podpisaniu umowy, rodzic ma 7 dni na zgłoszenie niani do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) jako płatnika składek i osoby ubezpieczonej. W ciągu 7 dni od daty rozpoczęcia pracy przez nianię, należy zgłosić ją jako osobę ubezpieczoną w ZUS, wypełniając odpowiednie formularze.
Po zatrudnieniu niani, rodzice są zobowiązani do rozliczania składek do ZUS. Pierwszą składkę należy rozliczyć do 15. dnia miesiąca następującego po zatrudnieniu.
Niania jest zobowiązana do samodzielnego złożenia zeznania podatkowego do urzędu skarbowego, uwzględniając w nim przychód uzyskany z umowy uaktywniającej oraz koszty jego uzyskania.
Czy umowa uaktywniająca wlicza się do stażu pracy?
Okres pracy na podstawie umowy uaktywniającej nie wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, takie jak wymiar urlopu wypoczynkowego, dodatek stażowy czy nagroda jubileuszowa. Zgodnie z Kodeksem pracy, do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się okresy zatrudnienia oraz inne okresy, które na mocy przepisów odrębnych podlegają wliczeniu. Umowa uaktywniająca, będąca umową o świadczenie usług, nie znajduje się w tym katalogu.
Przykład 1:
Anna pracowała jako niania na podstawie umowy uaktywniającej przez 5 lat. Gdy zmieniła zawód i podjęła pracę w firmie oferującej dodatek stażowy, okazało się, że jej poprzednie doświadczenie nie zostało wliczone do stażu pracy.
Przykład 2:
Julia przez ostatnie lata przed przejściem na emeryturę pracowała jako niania na podstawie umowy uaktywniającej. Liczyła, że te lata zostaną uwzględnione przy obliczaniu nagrody jubileuszowej oraz jednorazowej odprawy związanej z przejściem na emeryturę, jednak okazało się, że nie jest to możliwe.
Ważne! Okres pracy na podstawie umowy uaktywniającej wlicza się do stażu ubezpieczeniowego, co jest istotne z perspektywy nabywania prawa do emerytury lub renty.
Umowa uaktywniająca a emerytura
Mimo że umowa uaktywniająca nie wlicza się do stażu pracy, ma ona kluczowy wpływ na przyszłą emeryturę niani. Dzięki regularnemu odprowadzaniu składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne i rentowe), nianie gromadzą punkty emerytalne, które bezpośrednio wpływają na wysokość ich przyszłych świadczeń.
Nawet osoby, które już pobierają emeryturę, mogą pracować na podstawie umowy uaktywniającej. Pozostają one objęte obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi, co pozwala na zbieranie dodatkowych punktów i potencjalne zwiększenie wysokości świadczenia po jego przeliczeniu.
Systematyczne odprowadzanie składek w trakcie trwania umowy uaktywniającej przyczynia się do budowania stabilnej przyszłości finansowej niani.
15 MARCA 2026: 9 Zmian dla Emerytów i Rencistów – Nowe Kwoty, Terminy Wypłat i Decyzja ZUS
Kluczowe korzyści z umowy uaktywniającej dla niani:
- Prawo do emerytury i renty dzięki odprowadzaniu składek.
- Gromadzenie punktów emerytalnych, co zwiększa przyszłe świadczenia.
- Możliwość korzystania ze świadczeń chorobowych i macierzyńskich.
- Częściowe finansowanie składek przez państwo (do 50% minimalnego wynagrodzenia).
Korzyści dla rodziców:
- Legalizacja zatrudnienia niani, ochrona praw niani.
- Możliwość ubiegania się o dofinansowanie składek ZUS.
- Niższe koszty zatrudnienia, szczególnie przy niższych wynagrodzeniach niani.
- Elastyczność w dostosowywaniu godzin pracy niani.
Choć umowa uaktywniająca nie jest umową o pracę i nie wlicza się do stażu pracy, stanowi ona ważne narzędzie dla niani w kontekście zabezpieczenia ich przyszłości emerytalnej. Regularne opłacanie składek otwiera drogę do godnych świadczeń po zakończeniu aktywności zawodowej.
tags: #umowa #uaktywniajaca #a #staz #pracy #do