Każdy może zachorować, tego nie jesteśmy w stanie przewidzieć. Jednak nie każdy otrzyma wynagrodzenie za czas choroby czy zasiłek chorobowy. Mogą wystąpić również okoliczności, w których dojdzie do utraty prawa do wypłaty wynagrodzenia lub zasiłku chorobowego. Jak widać, okoliczności, w których dochodzi do utraty prawa do wynagrodzenia, lub zasiłku chorobowego jest wiele.
Wynagrodzenie chorobowe a zasiłek chorobowy
Wiele osób myli wynagrodzenie chorobowe z zasiłkiem chorobowym, traktując je jako tożsame pojęcia. W rzeczywistości to dwa różne świadczenia, wypłacane na innych zasadach i z różnych źródeł. Wynagrodzenie chorobowe wypłacane jest przez pracodawcę ze środków własnych. Przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę przez pierwsze dni niezdolności do pracy - do 33 dni w roku kalendarzowym, a w przypadku pracowników, którzy ukończyli 50. rok życia, do 14 dni. Jego wysokość wynosi co do zasady 80% podstawy wynagrodzenia, chyba że przepisy szczególne przewidują wypłatę w wysokości 100%. Po upływie tego okresu pracownikowi przysługuje już zasiłek chorobowy z ZUS. Świadczenie to jest finansowane ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i wypłacane (w zależności od sytuacji) bezpośrednio przez ZUS lub za pośrednictwem pracodawcy. Przejście z wynagrodzenia na zasiłek następuje automatycznie, o ile ubezpieczony nadal posiada prawo do świadczenia i odpowiednio udokumentuje dalszą niezdolność do pracy.
Podsumowując, wynagrodzenie chorobowe to świadczenie wypłacane w początkowym okresie choroby, z kolei zasiłek chorobowy to kontynuacja wsparcia, ale już z systemu ubezpieczeń społecznych. Różnią się źródłem finansowania, okresem przysługiwania oraz zakresem podmiotowym.
Kto wypłaca zasiłek chorobowy?
Zasiłek chorobowy może być wypłacany bezpośrednio przez ZUS albo przez pracodawcę działającego jako płatnik zasiłków. To, kto przekazuje świadczenie, zależy od liczby osób zgłoszonych przez danego pracodawcę do ubezpieczenia chorobowego. Jeżeli liczba ta przekracza 20, obowiązek technicznej wypłaty zasiłku spoczywa na pracodawcy. W pozostałych przypadkach, niezależnie od formy zatrudnienia, wypłatę realizuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Warto pamiętać, że niezależnie od tego, kto wypłaca środki, zasiłki chorobowe są zawsze finansowane z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Rola pracodawcy jako płatnika dotyczy jedynie przekazywania należności, a nie ich finansowania z własnych zasobów.
Okres zasiłkowy
Zasiłek chorobowy nie przysługuje bezterminowo - jego długość jest ściśle określona w przepisach. Zasadniczo, świadczenie może być wypłacane przez maksymalnie 182 dni. W obliczu niezdolności do pracy przypadającej na okres ciąży lub związanej z gruźlicą, okres ten wydłuża się do 270 dni. Na długość pobierania zasiłku wpływają nie tylko kwestie medyczne, ale też zachowanie ciągłości ubezpieczenia, terminowe dostarczanie zaświadczeń lekarskich oraz prawidłowe udokumentowanie niezdolności do pracy. Liczenie okresu zasiłkowego obejmuje także przerwy między zwolnieniami, jeśli występują w krótkim czasie i dotyczą tej samej jednostki chorobowej.
ZUS wypłaca zasiłki chorobowe do wyczerpania ustawowego limitu dni, o ile ubezpieczony przez cały czas spełnia warunki do ich otrzymywania. Po wykorzystaniu maksymalnego okresu zasiłkowego możliwe jest ubieganie się o świadczenie rehabilitacyjne, jeśli dalsze leczenie rokuje poprawę i powrót do pracy.
Okres wyczekiwania na zasiłek chorobowy
Prawo do zasiłku nie przysługuje automatycznie - konieczne jest spełnienie warunków określonych w przepisach, w tym odpowiednio długi okres podlegania ubezpieczeniu. Osoby, które mogą ubiegać się o tego typu świadczenie, to m.in.: pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę, osoby wykonujące pracę nakładczą, osoby odbywające zastępczą służbę wojskową, osoby podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników, osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą i współpracujące z nimi osoby, duchowni podlegający ubezpieczeniu chorobowemu.
Ze świadczenia mogą korzystać nie tylko osoby zatrudnione na umowę o pracę, ale także zleceniobiorcy czy osoby prowadzące działalność gospodarczą - pod warunkiem zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego. W określonych przypadkach zasiłek może przysługiwać także po zakończeniu zatrudnienia, o ile została zachowana ciągłość ubezpieczenia lub spełnione zostały inne wymogi ustawowe.
Zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia
Za okres niezdolności do pracy przypadający po ustaniu ubezpieczenia zasiłek chorobowy przysługuje nie dłużej niż przez 91 dni. Twoja niezdolność do pracy została spowodowana nadużyciem alkoholu (fakt ten jest stwierdzony przez lekarza kodem "C" w zaświadczeniu lekarskim lub w odpowiednim postępowaniu, np. przypadającej w czasie usprawiedliwionej nieobecności w pracy (w związku ze śmiercią pracodawcy), za który nie zachowujesz prawa do wynagrodzenia, tj. za okres pierwszych pięciu dni, jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana nadużyciem alkoholu (fakt ten jest stwierdzony przez lekarza kodem ‘’C” w zaświadczeniu lekarskim lub w odpowiednim postępowaniu, np. Lekarz orzecznik ZUS może skrócić okres Twojego zwolnienia lekarskiego poprzez określenie wcześniejszej daty ustania niezdolności do pracy.
Zasiłek chorobowy dla osób po 50. roku życia
Pracownik, który ukończył 50 lat, otrzymuje wynagrodzenie chorobowe przez okres 14 dni w roku kalendarzowym, a od 15. dnia niezdolności do pracy przysługuje mu zasiłek chorobowy. Wynagrodzenie chorobowe za 14 dni niezdolności do pracy przysługuje pracownikom, którzy ukończyli wiek 50 lat nie później niż w roku poprzedzającym chorobę. Jeżeli pracownik ukończył 50 lat w tym samym roku, w którym powstała niezdolność do pracy, to zachowuje prawo do wynagrodzenia chorobowego za pierwsze 33 dni tej niezdolności.
W przypadku pracownika, który ukończył 50. rok życia, za czas niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 14 dni w ciągu roku kalendarzowego pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy. Co ważne, wartość wynagrodzenia za czas choroby pracownika po 50-tce nie może być niższa niż 80% podstawy wymiaru zasiłku, chyba że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy przewidują wyższe wynagrodzenie z tego tytułu, wskazując jednocześnie okoliczności, w których pracownik zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia (wypadek w drodze lub z pracy, choroba przypadająca w trakcie ciąży, poddanie się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddanie się zabiegowi pobrania komórek tkanek i narządów).
Kiedy zasiłek chorobowy przepada?
Zasiłek chorobowy nie przysługuje, jeżeli niezdolność do pracy:
- nie powstała z powodu choroby;
- powstała w wyniku umyślnego przestępstwa lub samookaleczenia;
- powstała wskutek nadużycia alkoholu (stwierdzone kodem "C" na zwolnieniu lekarskim lub w odpowiednim postępowaniu);
- przypadła na okres urlopu bezpłatnego, urlopu wychowawczego lub urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów o zatrudnieniu lub samozatrudnieniu;
- przypadła na okres odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania;
- przypadła na okres pobierania zasiłku chorobowego z tytułu ubezpieczenia chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku opiekuńczego;
- nie została potwierdzona zaświadczeniem lekarskim wystawionym w formie elektronicznej (e-ZLA), chyba że wystawienie e-ZLA jest niemożliwe z powodu braku dostępu do systemu teleinformatycznego;
- nie została zgłoszona do wypłaty zasiłku chorobowego w terminie 6 miesięcy od ostatniego dnia okresu niezdolności do pracy.
ZUS może odmówić wypłaty zasiłku chorobowego, jeżeli wniosek o jego przyznanie został złożony po terminie lub dokumentacja jest niekompletna. Ponadto, odmowa może nastąpić, gdy osoba ubezpieczona nie podała numeru rachunku bankowego lub podała nieprawidłowy numer, na który ma być przelany zasiłek.
Wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem
Przepisy dają uprawnienia zarówno dla pracodawców, jak i organu rentowego do przeprowadzania kontroli zwolnień lekarskich, jest to dość powszechna praktyka. Takie kontrole są przeprowadzane w celu ustalenia, czy zwolnienie jest wykorzystywane w sposób prawidłowy. Niezdolność do pracy lub prowadzenia działalności gospodarczej co do zasady wyklucza również inne formy aktywności. Chodzi przykładowo o takie sytuacje, w których osoba przebywająca na zwolnieniu lekarskim wyjeżdża na wypoczynek czy remontuje mieszkanie. Kolejną bardzo ważną kwestią jest podejmowanie aktywności zawodowej na rzecz innego podmiotu lub prowadzenie działalności gospodarczej. W przypadku pracowników kontrola ma celu sprawdzenie, czy zwolnienie lekarskie jest wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem. Przykładowo lekarz zaleca pacjentowi leżenie w łóżku, a pracownik jest na zakupach w sklepie lub pracuje na działce.
Ponadto, jeżeli pracownik będzie otrzymywał np. wynagrodzenie z jakiejkolwiek umowy cywilnoprawnej lub ze stosunku pracy zawartego z innym pracodawcą, to automatycznie pozbawia go prawa do wypłaty wynagrodzenia lub zasiłku chorobowego. Pamiętajmy, że wszystkie informacje o zawartych umowach znajdują się w ZUS, więc sprawdzenie i udowodnienie tego faktu nie stanowi żadnego problemu.
Wiele kontrowersji powstaje wokół wykonywania czynności sporadycznych w czasie trwania zwolnienia lekarskiego. Bardzo często w wyrokach sądowych przewija się wątek wykonywania czynności przykładowo w związku z pełnieniem funkcji członka zarządu w spółce. Niekiedy dochodzi jedynie do złożenia podpisu na dokumentach i to już może pozbawić prawa do wypłaty zasiłku chorobowego.
Praca zarobkowa na zwolnieniu lekarskim
Sąd Najwyższy w wyroku sygn. akt III UK 72/17 z dnia 09.05.2018 r. rozpatrywał sprawę pracownika, który był zatrudniony u różnych pracodawców i w okresie pobytu na zwolnieniu lekarskim przedłożył to zwolnienie tylko u jednego z nich, gdzie miał wypłacane świadczenie chorobowe. Natomiast u pozostałych pobierał w tym samym czasie wynagrodzenie. SN napisał m.in., że każda praca zarobkowa wykonywana w okresie zwolnienia lekarskiego powoduje utratę prawa do świadczeń. Choć nie zdefiniowano określenia “praca zarobkowa”, to chodzi o każdą aktywność ludzką zmierzającą do osiągnięcia zarobku, w tym pozarolniczą działalność gospodarczą. Wszelkie zajęcia związane z prowadzeniem firmy, jak nadzór nad zatrudnionymi pracownikami, przyjmowanie i wydawanie towarów, oznacza wykonywanie pracy zarobkowej. Oznacza to również obowiązek powstrzymania się od wykonywania czynności zarządu w okresach niezdolności do pracy, nakazuje umocowanie lub wyznaczenie innej osoby do podejmowania koniecznych czynności prawnych, lub faktycznych w okresie korzystania ze świadczeń chorobowych.
Podejście sądów w tym temacie jest dość jednoznaczne i nie są to opinie przychylne dla przedsiębiorców. Co do zasady przedsiębiorca w okresie pobierania zasiłku chorobowego nie powinien podejmować żadnych aktywności w związku z prowadzeniem firmy. W przypadku większości z nich nie ma problemów z ustaleniem podstawy utraty prawa. Jednak jeden punkt nie jest zbyt precyzyjny i na tym tle dochodzi do licznych sporów z organem ZUS. Mianowicie chodzi o wykonywanie pracy zarobkowej lub wykorzystywanie zwolnienia w sposób niezgodny z jego celem.
Należy pamiętać, że w bogatej linii orzeczniczej na ten temat przewija się pojęcie “incydentalnych i sporadycznych” czynności, nie mogą to być czynności, które są wykonywane tak jak w okresie normalnego prowadzenia firmy. Większość wyroków zapada na wokandzie Sądu Najwyższego, co również pokazuje, jak długa i trudna jest droga dochodzenia swoich praw. Każda osoba, czy to pracownik, czy przedsiębiorca, powinna sobie zdawać sprawę, że niezdolność do pracy oznacza ograniczenie wszelkiej aktywności. Nie ma znaczenia, że czynności będą wykonywane przez internet, a osoba uprawniona będzie siedziała w łóżku. Chodzi o przebieg procesu wychodzenia z choroby, który wymaga odpoczynku i spokoju, a każda nawet najmniejsza aktywność może to zakłócać. Pamiętajmy, że ZUS jest bezwzględny w tego typu sprawach. Jeśli więc przedsiębiorca będzie zmuszony do jakiejkolwiek działania w czasie zwolnienia lekarskiego, to musi brać pod uwagę, że ZUS może zakwestionować wypłatę zasiłku chorobowego za cały okres jego pobierania.
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego
Podstawa zasiłku chorobowego to kwota, od której oblicza się wysokość świadczenia przysługującego w czasie niezdolności do pracy. Co do zasady stanowi ją przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto z ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Od tej kwoty odlicza się składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez ubezpieczonego (13,71%). Jeśli chodzi o osoby prowadzące działalność gospodarczą, podstawą jest zadeklarowana kwota, od której opłacane były składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe - również pomniejszona o składki społeczne. Jeśli ubezpieczenie trwało krócej niż 12 miesięcy, podstawę ustala się na podstawie rzeczywistego okresu podlegania ubezpieczeniu.
Po ustaleniu podstawy wymiaru oblicza się kwotę zasiłku, stosując odpowiedni procent: 80%, 90% lub 100% podstawy wymiaru zasiłku, w zależności od okoliczności powodujących niezdolność do pracy. Jeśli niezdolność do pracy trwa przez niepełny miesiąc, zasiłek obliczany jest proporcjonalnie - na podstawie liczby dni kalendarzowych, za które przysługuje świadczenie.
Wysokość świadczenia zależy od okoliczności niezdolności do pracy (np. ciąża, hospitalizacja, wypadek) oraz od podstawy wymiaru, która może się różnić w zależności od formy zatrudnienia i wysokości opłacanych składek. Przykładowo: zasiłek chorobowy w ciąży wypłacany jest w wysokości 100% podstawy wymiaru.
Świadczenie rehabilitacyjne
Zdarza się, że limit dni zasiłku chorobowego nie wystarczy, by po zwolnieniu lekarskim powrócić do pracy. Wówczas można wstąpić do ZUS-u z wnioskiem o świadczenie rehabilitacyjne. Przysługuje ono osobie, która po wyczerpaniu maksymalnej liczby dni niezdolności do pracy nadal jest chora, a dalsze leczenie lub rehabilitacja dają jej szanse na powrót do aktywności zawodowej. Warunkiem otrzymania świadczenia rehabilitacyjnego jest wyczerpanie okresu pobierania zasiłku chorobowego w maksymalnej, przysługującej liczbie dni, utrzymująca się w dalszym ciągu niezdolność do pracy oraz pomyślne rokowania, co do odzyskania zdolności do pracy w wyniku leczenia lub rehabilitacji.
Aby otrzymać świadczenie z ZUS-u, nie wystarczy samo zwolnienie lekarskie, potrzebny jest wniosek (ZNp-7). Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie o stanie zdrowia (formularz OL-9), które wypełnia lekarz oraz wywiad zawodowy z miejsca pracy (formularz OL-10). Komplet dokumentów do ZUS-u wraz z zaświadczeniem płatnika składek Z-3 albo Z-3a przekazuje pracodawca/zleceniodawca, który nie wypłaca sam zasiłków. Natomiast osoby prowadzące własną firmę i po ustaniu tytułu ubezpieczenia samodzielnie składają dokumenty w ZUS-ie.
Świadczenie rehabilitacyjne jest świadczeniem, które przysługuje w wysokości 90 proc. podstawy wymiaru zasiłku przez okres pierwszych 3 miesięcy. Za pozostały okres ubezpieczony otrzymuje świadczenie w wysokości 75 proc. Świadczenie w wysokości 100 proc. jest wypłacane wówczas, gdy niezdolność do pracy przypada na okres ciąży. Świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje osobom uprawnionym do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego, urlopu dla poratowania zdrowia, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego i nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Osoba, która pobiera świadczenie rehabilitacyjne, nie może pracować ani w inny sposób dorabiać.
Odcinek 54. Wszystko, co warto wiedzieć o świadczeniu rehabilitacyjnym
tags: #vzy #zasilek #chorobowy #moze #przepasc