Stosunki pracy z nauczycielami akademickimi mogą być nawiązywane na dwie podstawy: umowę o pracę oraz mianowanie. Choć w wielu aspektach status pracowników jest zasadniczo ten sam, istnieją znaczące odrębności, szczególnie w kwestii rozwiązania stosunku pracy. Niniejsze opracowanie analizuje dopuszczalność złożenia nauczycielowi akademickiemu oświadczenia woli o wypowiedzeniu stosunku pracy z mianowania na czas określony oraz związane z tym roszczenia pracownicze.
Wprowadzenie do problematyki
Sąd Najwyższy w wyroku z 18 lutego 2014 r. wyraził pogląd, że nauczycielowi akademickiemu, któremu wypowiedziano stosunek pracy z mianowania na czas określony z naruszeniem przepisów prawa pracy, przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy na podstawie art. 45 § 1 Kodeksu pracy (KP). Wskazane w przepisach ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym sposoby rozwiązania stosunku pracy dotyczą wszystkich nauczycieli akademickich zatrudnionych na podstawie mianowania, niezależnie od tego, czy jest ono terminowe, czy bezterminowe. Ustawodawca ograniczył się do wskazania wspólnych przyczyn wypowiedzenia stosunku pracy z mianowania, niezależnie od jego rodzaju.
Sąd Najwyższy wskazał, że materią nieuregulowaną w przepisach dotyczących szkolnictwa wyższego jest katalog roszczeń przysługujących pracownikowi w związku z wadliwym rozwiązaniem (w tym wypowiedzeniem) stosunku pracy. Rozważania Sądu Najwyższego sprowadzały się w istocie do odpowiedzi na pytanie, czy nauczyciel akademicki zatrudniony na podstawie mianowania na czas określony, powołując się na wadliwość wypowiedzenia, może domagać się przywrócenia do pracy (art. 45 § 1 KP), czy też jedynie odszkodowania (art. 50 § 3 i 4 KP). Odniósł się w ten sposób do problematyki zupełności regulacji w zakresie rozwiązania stosunku pracy nauczycieli akademickich i pojęcia materii nieuregulowanej w ustawie, a uprawniającej do stosowania odpowiednich przepisów kodeksowych.
Analiza przypadków i orzecznictwa
W sprawie, która doprowadziła do wydania orzeczenia przez Sąd Najwyższy, powód - nauczyciel akademicki-adiunkt - wystąpił z roszczeniem o przywrócenie do pracy w związku z wypowiedzeniem stosunku pracy z mianowania na czas określony. Podniósł, że akt mianowania nie przewidywał możliwości wypowiedzenia stosunku pracy przed upływem terminu oraz że pozwany pracodawca naruszył przy jego dokonywaniu przepisy prawa, tj. art. 125 Prawa o szkolnictwie wyższym (brak zgody organu kolegialnego). Zakwestionował również zasadność wypowiedzenia.
Pozwany pracodawca, wnosząc o oddalenie powództwa, wskazał, że do mianowania powoda znajdują zastosowanie jedynie przepisy Prawa o szkolnictwie wyższym, z pominięciem regulacji kodeksowych, i że w sprawie nie nastąpiło naruszenie przepisów prawa pracy przy dokonywaniu wypowiedzenia (został wyczerpany tryb uzyskania opinii właściwego organu oraz ustalone w sprawie okoliczności uzasadniały wypowiedzenie stosunku pracy).
Orzeczenie Sądu I instancji
Sąd I instancji oddalił powództwo. W uzasadnieniu wskazał, że pracodawca wypowiedział powodowi stosunek pracy z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia na podstawie art. 125 w zw. z art. 123 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym. Sąd I instancji, przyjmując nieuzasadniony charakter jednej z przyczyn wypowiedzenia, oddalił jednak powództwo, mając na uwadze treść art. 50 § 3 KP. Uznał regulację przepisów ustawy za pełną, argumentując, że art. 136 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym odsyła do Kodeksu pracy jedynie w sprawach nieuregulowanych w ustawie, a dotyczących stosunku pracy pracowników uczelni. Stwierdził, że rodzaj mianowania - na czas określony czy nieokreślony - nie ma znaczenia dla sposobu rozwiązania tego stosunku. Odesłanie do regulacji kodeksowych jest natomiast konieczne w przedmiocie uprawnień pracownika w przypadku wypowiedzenia naruszającego przepisy prawa. Pracownik - w toku postępowania - domagał się przywrócenia do pracy, a takie roszczenie alternatywne mu nie przysługiwało (art. 50 § 3 KP, który dotyczy m.in. umowy o pracę na czas określony). Sąd jest tymczasem związany żądaniem pozwu i nie może anulować ani korygować aktu woli podjętego przez pracownika.
Orzeczenie Sądu II instancji
Sąd II instancji, oddalając apelację powoda od powyższego wyroku, zaprezentował pogląd, że stosunek zatrudnienia powoda wynikał z mianowania i jego treść była w większym stopniu kształtowana przez Prawa o szkolnictwie wyższym niż Kodeks pracy, zwłaszcza w zakresie przyczyn rozwiązania stosunku pracy. Sąd zwrócił uwagę, że opinię statutowego organu kolegialnego uczelni wskazaną w art. 125 Prawa o szkolnictwie wyższym można przyrównać do trybu konsultacji związkowej uregulowanego w art. 38 KP. Konkludując, że stosunek pracy z powodem został rozwiązany wadliwie (uchwała ww. organu dotyczyła wprawdzie rozwiązania stosunku pracy z powodem, ale nie odnosiła się do jego przyczyn), Sąd Okręgowy wskazał, że nie może to skutkować zmianą zaskarżonego orzeczenia, gdyż w spornej sprawie pracownikowi nie przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy, a jedynie roszczenie o odszkodowanie, zgodnie z art. 50 § 3 KP w zw. z art. 136 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym. Podkreślono, że podstawy prawnej uprawnień pracownika należy poszukiwać właśnie w regulacjach powszechnego prawa pracy, ponieważ bez zastosowania tych przepisów zachodziłby brak sankcji wobec wadliwości zachowania pracodawcy.
Skarga kasacyjna i stanowisko Sądu Najwyższego
W skardze kasacyjnej od powyższego rozstrzygnięcia powód zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego m.in. przez błędne zastosowanie: art. 50 § 3 KP w zw. z art. 136 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym polegające na wykluczeniu roszczenia o przywrócenie do pracy oraz art. 32 KP polegające na przyjęciu, że stosunek pracy z mianowania nauczyciela akademickiego może być w ogóle rozwiązany w drodze wypowiedzenia, a także art. 45 KP przez jego niezastosowanie.
Główna argumentacja powoda opierała się na założeniu, że skoro stosunek pracy nauczyciela akademickiego zawarty na czas określony w drodze mianowania można wypowiedzieć „z ważnych przyczyn” przed upływem terminu, do którego mianowanie miało trwać, stawia to takiego pracownika w sytuacji znacznie gorszej od pracownika, z którym zawarto umowę o pracę na czas określony bez możliwości jej wcześniejszego wypowiedzenia (zmniejszony zakres ochrony stosunku pracy). Odnośnie do trybu rozwiązania stosunku pracy, skarżący podawał, że zgoda organu kolegialnego wskazana w art. 125 Prawa o szkolnictwie wyższym jest warunkiem koniecznym do wypowiedzenia stosunku pracy.
W wyroku z 18 lutego 2014 r. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że nauczycielowi akademickiemu, któremu wypowiedziano stosunek pracy z mianowania na czas określony z naruszeniem przepisów prawa pracy, przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy (art. 45 § 1 KP). Wskazane w art. 123 i nast. ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym sposoby rozwiązania stosunku pracy dotyczą wszystkich nauczycieli akademickich zatrudnionych na podstawie mianowania, niezależnie od tego, czy jest ono terminowe czy bezterminowe. Ustawodawca ograniczył się do wskazania wspólnych przyczyn wypowiedzenia stosunku pracy z mianowania, niezależnie od jego rodzaju.
Zmiany w zatrudnianiu nauczycieli akademickich
Nowa ustawa z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wprowadza zmiany w zakresie zatrudniania nauczycieli akademickich. Nowo zatrudniani nauczyciele akademiccy będą podpisywać umowy o pracę, natomiast osoby, które już posiadają akt mianowania, zachowają dotychczasowy status. Znikną ministerialne warunki wynagradzania, a ich miejsce zajmą regulacje uczelniane. Te ostatnie zastąpią również ustawowe zasady ustalania czasu pracy czy udzielania urlopów.
Założeniem ustawodawcy w zakresie spraw pracowniczych na uczelniach było utrzymanie dotychczasowych rozwiązań. Mimo że nowa ustawa z 2018 r. to w dużej mierze połączenie czterech ustaw, gros rozwiązań pozostaje po staremu. We wszystkich sprawach nieuregulowanych w ustawie z 2018 r. trzeba będzie po 1 października 2018 r. - kiedy to większość jej przepisów weszła w życie - sięgać po Kodeks pracy (art. 147 ust. 1 ustawy z 2018 r.). Będzie to miało miejsce znacznie częściej niż przed tą datą. Co więcej, szczególnego znaczenia nabiorą regulacje wewnętrzne uczelni, a zwłaszcza regulamin pracy.
Różnica między pensum łączonym, a uśrednionym - Zmiany w Karcie Nauczyciela 2025
Przekształcenie stosunku pracy z umowy o pracę na mianowanie
Nauczyciel akademicki posiadający stopień naukowy doktora i co najmniej pięcioletni staż pracy w szkole wyższej, z dniem zatrudnienia uzyskuje stopień nauczyciela mianowanego. Stanowisko nauczyciela w szkole może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje; przestrzega podstawowych zasad moralnych; spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu.
Zgodnie z treścią art. 10 ust. 5a pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (KN), stosunek pracy nawiązany na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony przekształca się w stosunek pracy na podstawie mianowania z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym nauczyciel uzyskał stopień nauczyciela mianowanego - o ile spełnione są warunki określone w art. 10 ust. 5 KN. W szczególności muszą być spełnione warunki zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, o których mowa w art. 10 ust. 5 pkt 6 KN.
Na podstawie art. 10 ust. 5b KN, przekształcenie podstawy prawnej stosunku pracy nawiązanego na podstawie umowy o pracę w stosunek pracy na podstawie mianowania potwierdza na piśmie dyrektor szkoły. W związku z regulacją art. 9b ust. 4 KN, stopień awansu zawodowego nadaje właściwy organ w drodze decyzji administracyjnej. Akt nadania stopnia awansu zawodowego zawiera m.in. datę wydania zaświadczenia o uzyskaniu akceptacji lub zdaniu egzaminu (art. 9b ust. 5 KN), co potwierdza się także w treści art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, który stwierdza, że decyzja administracyjna musi być opatrzona datą.
Tak więc należy stanąć na stanowisku, że momentem uzyskania stopnia awansu zawodowego jest data wydania decyzji o nadaniu stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego. Nie można utożsamiać chwili dostarczenia aktu mianowania z chwilą nabycia uprawnień związanych ze stopniem nauczyciela mianowanego. Ocena spełnienia przez nauczyciela przesłanek uprawniających do uzyskania stopnia awansu zawodowego powinna być dokonana według daty wydania decyzji, podobnie na zasadzie analogii (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2008 r.).
Stąd też należy uznać, że umowny stosunek pracy przekształci się w stosunek pracy na podstawie mianowania z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym nauczyciel uzyskał stopień nauczyciela mianowanego (art. 10 ust. 5a pkt 1 KN). Przekształcenie stosunku pracy następuje z mocy prawa w momencie wskazanym ustawą, a więc niezależnie od czynności podjętych przez pracodawcę, ani jego swobodnego uznania.
System POL-on jest najbardziej obszernym repozytorium danych o polskiej nauce i szkolnictwie wyższym. Wyodrębniono w nim blisko 40 modułów. Jest największym z punktu widzenia zakresu zbieranych danych działającym systemem publicznym. Dane gromadzone w systemie służą przede wszystkim MNiSW do kształtowania polityki dotyczącej obszaru nauki i szkolnictwa opartej na faktach. Jego działanie i zakres gromadzonych danych, a także rolę w obszarze systemów informatycznych państwa, określają właściwe ustawy i rozporządzenia. Odbiorcami danych, poza MNiSW, są inne agendy rządowe, np.: Główny Urząd Statystyczny, Centralna Komisja do spraw Stopni i Tytułów, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, Narodowe Centrum Nauki. Podstawowym celem systemu jest realny wpływ na efektywne wydawanie środków publicznych na naukę i kształcenie. System POL-on ułatwił uczelniom wiele obowiązków sprawozdawczych, umożliwiając zdalną sprawozdawczość. Dzięki zaawansowanym algorytmom sztucznej inteligencji system bada różnego typu naruszenia i trendy, co daje możliwość śledzenia zdarzeń i ich weryfikacji w czasie rzeczywistym w oparciu o duże zbiory danych (big data).
tags: #umowa #o #prace #a #mianowanie #nauczyciela