Praca w niedziele i święta bywa powodem niezadowolenia pracowników, ponieważ oznacza konieczność spędzania czasu w pracy zamiast odpoczynku. Zwłaszcza osoby rozpoczynające swoją karierę zawodową często zastanawiają się, czy praca w niedziele i święta jest w ogóle dozwolona. Kwestia ta jest jednak uregulowana w Kodeksie pracy, a konkretnie w art. 1519 §1 KP.
Z przepisu tego wynika, że praca w niedziele i święta jest dozwolona jedynie w określonych przypadkach, takich jak akcje ratownicze, praca w ruchu ciągłym, system zmianowy, weekendowy system czasu pracy oraz wykonywanie obowiązków niezbędnych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludzi. Wśród wyjątków przewidzianych w art. 15110 pkt 2 KP znajduje się również świadczenie usług gastronomicznych.
Gastronomia to jedna z nielicznych branż, w której praca w niedziele i święta jest na porządku dziennym. Dla wielu pracowników gastronomii oznacza to konieczność pracy wtedy, gdy inni odpoczywają. Czy jednak taka organizacja czasu pracy jest zgodna z prawem? W tym artykule przyjrzymy się, co na temat pracy w niedziele i święta w gastronomii mówią obowiązujące przepisy.
Kiedy praca w niedziele i święta jest dozwolona?
Kodeks pracy dopuszcza pracę w niedzielę i święta w następujących sytuacjach:
- w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
- w ruchu ciągłym,
- przy pracy zmianowej,
- przy niezbędnych remontach,
- w transporcie i w komunikacji,
- w zakładowych strażach pożarnych i w zakładowych służbach ratowniczych,
- przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób,
- w rolnictwie i hodowli,
- przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w:
- zakładach świadczących usługi dla ludności,
- gastronomii,
- zakładach hotelarskich,
- jednostkach gospodarki komunalnej,
- zakładach podmiotów leczniczych i innych placówkach służby zdrowia przeznaczonych dla osób, których stan zdrowia wymaga całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych,
- jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz jednostkach organizacyjnych wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej zapewniających całodobową opiekę,
- zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku,
- w przypadku pracy weekendowej,
- w przypadku pracy polegającej na świadczeniu usług za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub urządzeń telekomunikacyjnych, a odbiorca tych usług znajduje się poza granicami Polski, i u niego niedziele/święta obowiązujące w Polsce są normalnymi dniami pracy.
Za pracę w dni ustawowo wolne od pracy (z wyjątkiem pracy w systemie weekendowym) pracownik w pierwszej kolejności ma prawo do otrzymania innego dnia wolnego. Za pracę w niedzielę pracownik powinien otrzymać dzień wolny w ciągu 6 dni kalendarzowych przed lub po przepracowanej niedzieli. Jeśli nie jest to możliwe, dzień wolny należy się do końca okresu rozliczeniowego. Jeśli jednak nie ma możliwości odebrania dnia wolnego, to za pracę w święto lub niedzielę pracownikowi należy się wynagrodzenie podstawowe + dodatek. Ile wynosi dodatek za pracę w niedzielę? To 100 % wynagrodzenia.
Praca w niedziele i święta w gastronomii - co należy wiedzieć?
Mimo że praca w niedziele w gastronomii jest dozwolona, pracodawca musi trzymać się kilku reguł. Zgodnie z art. 15111 § 1 Kodeksu pracy, pracownikowi wykonującemu pracę w niedziele należy umożliwić wykorzystanie dnia wolnego od pracy w ciągu 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli. Jeśli dzień wolny od pracy nie może zostać udzielony we wskazanym terminie, pracodawca musi udzielić go do końca okresu rozliczeniowego lub - gdy również ta opcja nie jest możliwa - wypłacić dodatek do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych w wysokości 100% stawki godzinowej za każdą godzinę pracy w niedzielę (art. 15111 § 2).
Ponadto należy pamiętać, że pracownik powinien mieć zaplanowany w grafiku pracy dzień wolny w niedzielę co najmniej raz na 4 tygodnie (art. 15112). Nie dotyczy to jednak zatrudnionych w systemie pracy weekendowej.
Praca w niedzielę w gastronomii nie zwalnia pracodawcy z udzielenia pracownikowi 11-godzinnego odpoczynku dobowego oraz 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego. Naruszenie tych zasad może prowadzić do konsekwencji prawnych, w tym interwencji Państwowej Inspekcji Pracy.
Praca w święta w gastronomii - o czym należy pamiętać?
Dniami świątecznymi w rozumieniu przepisów są dni ustawowo wolne od pracy wymienione w ustawie z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy, czyli:
- 1 stycznia - Nowy Rok,
- 6 stycznia - Święto Trzech Króli,
- pierwszy dzień Wielkiej Nocy,
- drugi dzień Wielkiej Nocy,
- 1 maja - Święto Państwowe,
- 3 maja - Święto Narodowe Trzeciego Maja,
- pierwszy dzień Zielonych Świątek,
- dzień Bożego Ciała,
- 15 sierpnia - Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny,
- 1 listopada - Wszystkich Świętych,
- 11 listopada - Narodowe Święto Niepodległości,
- 24 grudnia - Wigilia Bożego Narodzenia,
- 25 grudnia - pierwszy dzień Bożego Narodzenia,
- 26 grudnia - drugi dzień Bożego Narodzenia.
Podobnie jak w przypadku pracy w niedziele w gastronomii, pracodawca ma obowiązek zrekompensowania pracy w święto. Na mocy art. 15111 §1, jeśli pracownik świadczy pracę w dzień ustawowo wolny od pracy (inny niż niedziela), należy mu się inny dzień wolny od pracy udzielony w ciągu okresu rozliczeniowego. Jeżeli z przyczyn obiektywnych nie jest możliwe udzielenie dnia wolnego, pracownikowi przysługuje dodatek do wynagrodzenia w wysokości 100% stawki godzinowej za każdą godzinę pracy w święto. Ponadto praca w święta w gastronomii nie zwalnia z udzielenia pracownikowi odpoczynku dobowego czy tygodniowego.
Co ważne, w przypadku świąt przypadających w niedzielę stosuje się przepisy odnoszące się do pracy w niedzielę.
Praca w niedziele i święta w gastronomii a umowy cywilnoprawne
W gastronomii bardzo często spotykaną formą zatrudnienia - zwłaszcza wśród studentów i pracowników sezonowych - są umowy cywilnoprawne, czyli przede wszystkim umowa zlecenie i umowa o dzieło. Choć pozwalają one na większą elastyczność, warto pamiętać, że nie podlegają przepisom Kodeksu pracy, lecz Kodeksowi cywilnemu. Oznacza to, że przepisy dotyczące rekompensaty za pracę w niedziele i święta (np. obowiązek udzielenia dnia wolnego czy dodatków za pracę w święta) nie mają tutaj zastosowania.
Wszystko zależy jednak od warunków zapisanych w umowie - to one regulują, czy i w jaki sposób będzie rekompensowana praca w weekendy i święta. Przepisy prawa cywilnego nie zabraniają zawierania umów-zleceń w dni ustawowo wolne od pracy, jeśli obie strony wyrażają na to zgodę. Należy jednak pamiętać, że jeśli celem takiej umowy jest obejście przepisów prawa pracy i zakazu pracy w dni wolne, pracodawca może zostać ukarany. Kluczowe jest rozróżnienie umowy-zlecenia od stosunku pracy, który charakteryzuje się wykonywaniem pracy pod kierownictwem pracodawcy, w wyznaczonym miejscu i czasie.
Zgodnie z art. 734 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.), przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Zgodnie z art. 735 k.c. jeżeli ani z umowy, ani z okoliczności nie wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia, za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie. Jeżeli nie ma obowiązującej taryfy, a nie umówiono się na wysokość wynagrodzenia, należy się wynagrodzenie odpowiadające wykonanej pracy.
Zatem za wykonanie zlecenia zleceniobiorcy należne jest wynagrodzenie. Jeżeli w umowie nie zawarto zapisów dotyczących wynagrodzenia, to zleceniobiorcy należy się minimalne wynagrodzenie godzinowe, którego wysokość wynika z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 września 2022 r. Tylko w Kodeksie pracy ustawodawca uregulował inny dzień wolny od pracy w zamian za pracę np. w święta.
Umowa o dzieło jest umową rezultatu, a nie starannego działania (jak zlecenie). Oznacza to, że można ją zawrzeć jedynie na wykonanie konkretnego, sprawdzalnego „dzieła”, np. stworzenie dekoracji świątecznej, napisanie scenariusza imprezy mikołajkowej, wykonanie sesji zdjęciowej. Zatrudnienie „jako mikołaj” na godziny lub „do pakowania prezentów” na umowę o dzieło jest wysoce ryzykowne i może zostać zakwestionowane przez ZUS, co skutkowałoby koniecznością zapłaty zaległych składek wraz z odsetkami.
Dodatkowy dzień wolny za święto w sobotę
Już niedługo pracownicy w Polsce będą mogli cieszyć się dodatkowym dniem wolnym od pracy. Powód? W 2025 roku Święto Konstytucji 3 Maja przypada w sobotę, a zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, pracodawcy muszą udzielić pracownikom innego dnia wolnego w zamian.
Zgodnie z art. 130 § 2 Kodeksu pracy, jeśli święto państwowe przypada w dzień wolny wynikający z zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy (najczęściej w sobotę), pracownikowi przysługuje dodatkowy dzień wolny do odebrania w innym terminie. Przysługujący dzień wolny dotyczy głównie osób zatrudnionych w systemie podstawowego czasu pracy, gdzie standardowy tydzień pracy obejmuje pięć dni - od poniedziałku do piątku.
Pracodawcy powinni odpowiednio wcześniej poinformować pracowników o wyznaczonym dodatkowym dniu wolnym. Nie mogą oni zrezygnować z obowiązku jego przyznania - jest to regulowane przepisami prawa. Najczęściej firmy ustalają taki dzień wolny w piątek przed świętem lub w inny dogodny termin.
Co zrobić w przypadku problemów z pracodawcą?
Zdarza się, że niektórzy pracodawcy nie wywiązują się rzetelnie ze swoich obowiązków wobec pracowników. Co zrobić, jeśli pomimo dodatkowej pracy w niedzielę lub święto pracodawca odmawia wypłaty należnego dodatku?
Najpierw należy ustalić, czy osoba lub firma, z którą współpracujesz, faktycznie jest Twoim pracodawcą w rozumieniu przepisów prawa pracy. Wiele osób błędnie nazywa pracodawcą stronę umowy cywilnoprawnej. Jeśli więc masz umowę zlecenie lub umowę o dzieło, formalnie nie ma stosunku pracy, a tym samym zasad współpracy pomiędzy stronami nie reguluje Kodeks pracy.
Jeśli jesteś zatrudniony na umowę o pracę i spełniłeś wszystkie warunki, aby otrzymać dodatek za pracę w święto lub niedzielę, ale go nie dostałeś, w pierwszej kolejności skontaktuj się z pracodawcą. Jeśli bezpośrednie wyjaśnienie sprawy z pracodawcą nie jest możliwe lub nie przyniosło rezultatów, warto skonsultować się z działem HR, który może pomóc w rozwiązaniu problemu. W przypadku dalszych trudności ostatecznym krokiem może być zgłoszenie sprawy do Państwowej Inspekcji Pracy lub skonsultowanie się z prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy.
Rekompensata za pracę w niedziele i święta
tags: #umowa #o #dzielo #od #swieta