W ostatnich latach Polska wprowadziła nowe przepisy dotyczące warunków dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom. Zmiany te mają na celu uporządkowanie rynku pracy i zapewnienie ochrony zarówno pracownikom, jak i pracodawcom. Kluczowym elementem wprowadzonych regulacji są przepisy karne, które precyzują konsekwencje nielegalnego zatrudniania obcokrajowców.
Podstawa prawna i definicja nielegalnego zatrudnienia
Przepisy karne dotyczące nielegalnego zatrudniania cudzoziemców zawarte są w Ustawie z dnia 20 marca 2025 roku o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (zwanej dalej „ustawą”). Ustawa ta definiuje pojęcie „nielegalnego powierzenia pracy cudzoziemcowi” w art. 2 pkt 2. Zgodnie z tym przepisem, nielegalne powierzenie pracy ma miejsce, gdy praca jest powierzana cudzoziemcowi, który:
- Nielegalnie przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP).
- Jego podstawa pobytu nie uprawnia do wykonywania pracy.
- Nie posiada wymaganego zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy wpisanego do ewidencji, jeżeli są one wymagane.
- Wykonuje pracę na innych warunkach lub na innym stanowisku niż określone w zezwoleniu na pracę lub oświadczeniu o powierzeniu pracy, chyba że przepisy prawa dopuszczają ich zmianę lub cudzoziemiec jest uprawniony do wykonywania pracy na innej podstawie.
- Wykonuje pracę na innych warunkach lub na innym stanowisku niż określone w zezwoleniu na pobyt czasowy, chyba że przepisy prawa dopuszczają ich zmianę lub cudzoziemiec jest uprawniony do wykonywania pracy na innej podstawie.
- Praca jest powierzana bez zawarcia umowy w formie pisemnej, z wyjątkiem określonych sytuacji, np. gdy cudzoziemiec pełni funkcję w zarządzie osoby prawnej wpisanej do KRS lub spółki kapitałowej w organizacji.
Warto zaznaczyć, że sama praca na czarno, czyli nielegalne zatrudnienie, jest niezgodna z prawem i niesie ze sobą poważne konsekwencje dla obu stron. Obejmuje ona między innymi:
- Niesporządzenie pisemnej umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej.
- Zatrudnianie obcokrajowca bez odpowiedniego zezwolenia.
- Deklarowanie zaniżonego wynagrodzenia.
- Ukrywanie czasu pracy.
- Niezgłoszenie osoby zatrudnionej do ZUS.
Praca na czarno jest niezgodna z prawem i stanowi problem społeczny oraz ekonomiczny.
Kary za nielegalne zatrudnienie cudzoziemca
Ustawa przewiduje surowe kary finansowe dla podmiotów powierzających pracę cudzoziemcom w sposób niezgodny z prawem. Zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy, kto nielegalnie powierza pracę cudzoziemcowi, podlega karze grzywny od 3000 do 50 000 zł. Kara ta jest wymierzana w kwocie nie niższej niż 3000 zł za każdego nielegalnie zatrudnionego cudzoziemca.
Jednocześnie, cudzoziemiec wykonujący pracę nielegalnie również podlega karze grzywny, która nie może być niższa niż 1000 zł.
Kary za czyny o podwyższonej szkodliwości społecznej
Ustawa przewiduje również sankcje za czyny o szczególnie wysokiej szkodliwości społecznej, podejmowane z premedytacją. Dotyczy to sytuacji, gdy:
- Pracodawca, poprzez wprowadzenie cudzoziemca w błąd, wyzyskanie błędu, wykorzystanie zależności służbowej lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, doprowadza cudzoziemca do nielegalnego wykonywania pracy.
- Pracodawca żąda od cudzoziemca korzyści majątkowej w zamian za podjęcie działań zmierzających do uzyskania zezwolenia na pracę lub innego dokumentu uprawniającego do wykonywania pracy.
- Pracodawca, poprzez wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, doprowadza inną osobę do nielegalnego zatrudnienia cudzoziemca.
Za takie wykroczenia grozi kara grzywny od 6000 zł do 50 000 zł.
Ukaranie za te czyny ma również konsekwencje administracyjnoprawne, stanowiąc podstawę do odmowy udzielenia zezwolenia na pracę lub wpisu oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi do ewidencji.
Ponadto, kto powierza pracę cudzoziemcowi skierowanemu do wykonywania pracy przez podmiot niebędący agencją zatrudnienia, podlega karze grzywny nie niższej niż 6000 zł (art. 84 ust. 11 ustawy).
Pozostałe kary za naruszenie przepisów
Ustawa przewiduje również kary za niedopełnienie innych obowiązków związanych z zatrudnianiem cudzoziemców:
- Brak pisemnej umowy lub jej tłumaczenia: Kto nie dopełnia obowiązku zawarcia z cudzoziemcem umowy w formie pisemnej oraz braku jej tłumaczenia na język zrozumiały dla cudzoziemca, podlega karze grzywny od 1000 zł do 3000 zł.
- Niedopełnienie obowiązków informacyjnych: Przewidziano kary grzywny w wysokości odpowiednio - nie niższej niż 500 zł lub od 500 do 5000 zł za brak informacji dotyczących podjęcia, niepodjęcia, przerwy albo zakończenia pracy przez cudzoziemca.
- Naruszenie przepisów dotyczących zakwaterowania: Kto nie dopełnia obowiązku zawarcia odrębnej umowy w formie pisemnej określającej warunki najmu lub użyczenia kwatery mieszkalnej dla cudzoziemca pracującego sezonowo, podlega karze grzywny od 500 do 2000 zł. Ustala się również kary za ustalanie wygórowanego czynszu najmu kwatery.
- Powierzenie pracy na innej podstawie niż umowa o pracę tymczasową: Kto, powierzając pracę cudzoziemcowi, kieruje go do wykonywania pracy na rzecz i pod kierownictwem innego podmiotu na innej podstawie niż umowa przewidująca wykonywanie pracy tymczasowej, podlega karze grzywny nie niższej niż 3000 zł.
Tryb orzekania
Orzekanie w sprawach o czyny określone w art. 84 ustawy następuje w trybie przepisów Ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 roku - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.
Gratyfikant nexo/nexo PRO - mechanizm kontroli legalności pobytu i zatrudnienia cudzoziemców
Podsumowanie
Nowe przepisy wprowadzają znaczące zmiany w zakresie odpowiedzialności za nielegalne zatrudnianie cudzoziemców. Podwyższono wymiar kar grzywny i precyzyjnie określono sytuacje, w których dochodzi do naruszenia prawa. Celem tych zmian jest zapewnienie przestrzegania przepisów prawa pracy, ochrona praw pracowników oraz zapobieganie nieuczciwej konkurencji na rynku pracy.
tags: #skazanie #za #nielegalne #zatrudnienie