Wybór odpowiedniej umowy cywilnoprawnej, takiej jak umowa zlecenia czy umowa o dzieło, jest kluczowy dla każdego przedsiębiorcy. Zrozumienie różnic między nimi pozwoli na uniknięcie błędów i potencjalnych konsekwencji prawnych.
Czym jest umowa o dzieło?
Umowa o dzieło jest umową, którą zawiera zlecający dzieło z przyjmującym zamówienie. Polega ona na tym, że przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania określonego zadania w określonym terminie, dającego konkretny, namacalny lub niematerialny rezultat. Istotą tej umowy jest osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Dla umowy o dzieło charakterystyczne jest to, że ma prowadzić do konkretnego, zindywidualizowanego rezultatu. Zgodnie z art. 627 K.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.
Przedmiotem umowy o dzieło muszą być czynności dające konkretny, namacalny rezultat - zarówno materialne, np. wykonanie stołu czy krzeseł, jak i niematerialne, np. zaprojektowanie strony internetowej. Zatem przedmiotem umowy o dzieło może być wytworzenie przedmiotów bądź ich przerobienie oraz naprawa przedmiotów już istniejących. Umowa o dzieło to umowa rezultatu, która przeważnie ma charakter twórczy. Praca na umowie o dzieło musi doprowadzić do osiągnięcia konkretnego efektu, niezależnie od tego, czy jest on materialny czy nie. Umowa o dzieło powinna mieć charakter jednorazowy, a czas jej trwania powinien być konkretnie określony poprzez wskazanie terminu (daty) wykonania dzieła.
W ramach umowy o dzieło jej wykonawca odpowiada za rezultat swojej pracy. Umowa o dzieło może być poddana tzw. sprawdzianowi na istnienie wad dzieła. Oznacza to, że zlecający dzieło wie co konkretnie powstanie i po otrzymaniu tego jest w stanie ocenić czy rezultat jest prawidłowy czy nie, a jeżeli występują nieprawidłowości może reklamować dzieło.
Czym jest umowa zlecenia?
Umowa zlecenia jest umową zawartą między zlecającym a przyjmującym zlecenie, w której ten drugi zobowiązuje się wykonać określoną czynność w zamian za określoną zapłatę, nie będąc do końca odpowiedzialnym za jej efekt końcowy. Podpisanie umowy zlecenia zobowiązuje przyjmującego zlecenie do dokonania określonej czynności prawnej w zamian za określone świadczenie. Wykonawca umowy zlecenia nie jest ostatecznie odpowiedzialny za jej efekt. Założeniem takiej umowy jest, że jej wykonawca powinien wykonać ją osobiście i z należytą starannością. Umowa zlecenia to umowa starannego działania, w której aż tak bardzo nie liczy się efekt końcowy, co kroki podjęte w celu jego osiągnięcia.
W myśl art. 734 § 1 w związku z art. 750 K.c., przez umowę zlecenia/o świadczenie usług przyjmujący zlecenie/usługę zobowiązuje się do dokonania określonej czynności dla dającego zlecenie/usługę. Starannie realizowane czynności mogą prowadzić do określonego efektu, lecz nie muszą. W przypadku umów zlecenia/o świadczenie usług zleceniobiorca/świadczeniobiorca nie poniesie odpowiedzialności, jeśli ustalonego rezultatu nie uda mu się uzyskać. Odpowiada on zgodnie z zasadą starannego działania, określoną w art. 355 § 1 K.c. Umowa zlecenia jest zawierana dla wykonywania czynności w sposób powtarzalny, ciągły i systematyczny, a umowa o dzieło powinna mieć charakter jednorazowy.
Umowa zlecenia co do zasady jest zawierana dla wykonywania czynności w sposób powtarzalny, ciągły i systematyczny. Czas jej trwania jest wyznaczany poprzez wskazanie okresu na jaki zawarto umowę. Umowę zlecenia można wypowiedzieć, a od umowy o dzieło można odstąpić (nie przewiduje się wypowiedzenia umowy o dzieło). Zleceniobiorca nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności/usług, a wykonawca dzieła takie ryzyko przyjmuje (jest odpowiedzialny za rezultat).
Kluczowe różnice między umową o dzieło a umową zlecenia
Zasadnicza różnica pomiędzy umową o dzieło a umową zlecenie polega na odpowiedzialności za jej wykonanie. W ramach umowy o dzieło jej wykonawca odpowiada za rezultat swojej pracy, natomiast w przypadku umowy zlecenia zleceniobiorca zobowiązuje się jedynie do należytego wykonania czynności zawartej w umowie, nie biorąc odpowiedzialności za jej ostateczny efekt. Podobnie wygląda sprawa reklamacji. Co do umowy o dzieło to zleceniodawca ma szerokie uprawnienia w zakresie reklamacji, natomiast umowa zlecenie nie daje takiego prawa.
Kwestie wynagrodzenia - minimalna stawka godzinowa
W 2026 r. każdy zleceniobiorca musi być zatrudniony z zastosowaniem minimalnej stawki godzinowej, która wynosi 31,40 zł. W celu przestrzegania powyższej stawki wskazane jest ewidencjonowanie czasu pracy osób zatrudnionych na podstawie wyżej wymienionych umów. Oznacza to, że wynagrodzenie zleceniobiorców i osób świadczących usługi będzie stanowiło iloczyn stawki godzinowej i liczby przepracowanych godzin. Zmiany te obowiązują jednak tylko zleceniobiorców. Osoby zatrudnione na podstawie umowy o dzieło nie podlegają tym przepisom i ich wynagrodzenie stanowi kwotę, na którą umówiły się strony umowy.
Składki ZUS
Umowy te różnią się również ze względu na przysługujące w ramach tych umów świadczenia. W przypadku umowy o dzieło wykonawca nie ma prawa do ubezpieczeń emerytalnych, chorobowych, rentowych, wypadkowych ani zdrowotnych i nie opłaca z tego tytułu składek. Jednakże warto zwrócić uwagę, że konieczne jest zgłoszenie zawarcia umowy o dzieło do ZUS na formularzu RUD. Natomiast każda umowa zlecenie podlega obowiązkowemu oskładkowaniu, czyli od każdej umowy zlecenia należy odprowadzić składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe) oraz ubezpieczenie zdrowotne do momentu przekroczenia przez zleceniobiorcę miesięcznego przychodu na poziomie wynagrodzenia minimalnego obowiązującego w danym roku. Przekroczenie przez zleceniobiorcę kwoty minimalnego wynagrodzenia z wszystkich posiadanych przez niego tytułów do ubezpieczeń powoduje, że kolejna umowa zlecenie obowiązkowo podlega jedynie składce zdrowotnej.
Koszty uzyskania przychodów
Zarówno w przypadku umowy zlecenie, jak i umowy o dzieło istnieje możliwość obniżenia podstawy opodatkowania o zryczałtowane koszty uzyskania przychodów. Stawka podstawowa wynosi 20%, a podwyższona 50%, jeśli umowa zakłada korzystanie z praw autorskich.
Podatek dochodowy
Ustalenie odpowiedniej stawki podatku regulowane jest na takich samych zasadach w przypadku obu umów. Jeśli wynagrodzenie brutto z tytułu umowy cywilnoprawnej (tzn. umowy o dzieło lub umowy zlecenia) nie przekracza 200 zł, to należy zastosować 12% zryczałtowany podatek dochodowy. Jeśli jednak wynagrodzenie jest wyższe, to stosuje się opodatkowanie na zasadach ogólnych.
Przykłady kwalifikacji umów
Aby zobrazować jak orzecznictwo sądów kwalifikuje ostatecznie umowy podajmy, że:
- wykonanie instalacji wodno-kanalizacyjnej w budynku mieszkalnym oraz montaż stolarki okiennej uznano za świadczenie usług, nie zaś umowę o dzieło (tak: Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 31.08.2016 r, sygn. akt II AUa 2226/15);
- przyklejanie łatek, sklejanie detali, uformowanie detali zgodne z kartą technologiczną, naprawa palet poprzez wymianę pękniętych poprzeczek i siatek oraz pomalowanie palet nie stanowiły umów o dzieło, gdyż były umowami o świadczenie usług na warunkach zlecenia (Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 18.07.2018 r, sygn. akt III AUa 412/17);
- Praca polegająca na odnotowywaniu wjazdu i wyjazdów pojazdów na teren chronionego obiektu, wylegitymowaniu i wypisaniu przepustek dla osób wchodzących na teren obiektu nie były w ocenie Sądu umowami o dzieło, natomiast stanowiły umowy o świadczenie usług (Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 13.02.2013 r, sygn. akt III AUa 1075/12);
- prowadzenie promocji towarów, które zalegają w hurtowniach i marketach oraz promocją towarów nowych, wchodzących na rynek, stosunek prawny łączący strony należał do kategorii umów o świadczenie usług, a nie umowy o dzieło (Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 06.09.2012 r, sygn. akt III AUa 330/12).
Konsekwencje błędnej kwalifikacji umowy o dzieło
W przypadku braku zgłoszenia umowy o dzieło grozi grzywna do 5 tys. zł. Jeżeli inspektor ZUS ustali, że umowa cywilnoprawna zawarta między pracownikiem a pracodawcą w praktyce posiada cechy umowy o pracę, może wystąpić do sądu pracy z roszczeniem o ustalenie istnienia stosunku pracy. Sąd uwzględnia powództwo o ustalenie stosunku pracy, jeśli ustali, że strony które zawarły umowę cywilnoprawną o dzieło, rzeczywiście pozostają w stosunku pracy.
Oceniając zasadność zawarcia umowy o dzieło, inspektor ZUS może stwierdzić, że umowa nie wyczerpuje warunków umowy o dzieło, a jest umową zlecenia / o świadczenie usług. Wtenczas wyda decyzję o podleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (często po przeprowadzeniu kompleksowej kontroli u przedsiębiorcy), co będzie powodowało konieczność uregulowania świadczeń wstecznie oraz skorygowania dokumentów rozliczeniowych. Od takiej decyzji przedsiębiorca ma prawo odwołać się do sądu.
Obowiązek ewidencji umów o dzieło
Od 1 stycznia 2021 r. obowiązuje przepis, na podstawie którego płatnicy składek i osoby fizyczne zawierające umowy o dzieło z osobą, z którą nie pozostają w stosunku pracy lub w ramach takiej umowy nie wykonują pracy na rzecz swojego pracodawcy, mają obowiązek zgłoszenia takiej umowy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Głównym celem wprowadzenia tej nowelizacji jest uzyskanie przez ZUS możliwości kontrolowania i weryfikowania, czy zgłaszane umowy o dzieło nie są to jednak umowami zlecenia / o świadczenie usług - od których już składki należy odprowadzać. Zmiany mają umożliwić zweryfikowanie przez ZUS istnienia obowiązku ubezpieczeń społecznych osób wykonujących umowy określone umowami o dzieło oraz umożliwienie udostępniania informacji o umowach o dzieło ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych.
Umowa o dzieło a umowa zlecenie – kiedy zapłacisz ZUS?
Każdego płatnika lub osobę fizyczną, która zleca wykonanie dzieła od 1 stycznia 2021 r. obowiązuje zgłoszenie umowy o dzieło do ZUS. Obowiązek ten nie dotyczy umów o dzieło, które są zawierane z własnym pracownikiem lub będą wykonywane na rzecz własnego pracodawcy, ale są zawarte z innym podmiotem, lub umów zawartych z osobami prowadzącymi działalność gospodarczą na wykonanie przez nie usług, które wchodzą w zakres prowadzonej działalności. Umowy zawarte przed 1 stycznia 2021 r. nie są objęte obowiązkiem rejestracji.
W związku ze zgłoszeniem umowy o dzieło należy wypełnić nowy formularz RUD i złożyć go w ciągu 7 dni od zawarcia takiej umowy. Istnieje możliwość przekazania formularzu RUD drogą elektroniczną przez Platformę Usług Elektronicznych (PUE) ZUS. Dla każdego wykonawcy dzieła trzeba złożyć oddzielny formularz RUD. W jednym takim formularzu można wykazać maksymalnie 10 umów zawartych z jednym wykonawcą.
W zgłoszeniu zostaną zawarte ogólne informacje dotyczące: zamawiającego i wykonawcy, daty zawarcia, rozpoczęcia i zakończenia umowy, a także o jej przedmiocie.
Oceny indywidualnych przypadków często dokonuje się na podstawie orzecznictwa sądowego. Na przykład, umowa na badanie sprawozdania finansowego, zawarta z biegłym rewidentem, była przedmiotem rozbieżnych interpretacji. Sąd Najwyższy uznał, że opinia dotycząca sprawozdania finansowego stanowi wytwór (rezultat), który może być przedmiotem umowy o dzieło. Jednakże sądy apelacyjne podkreślały, że w przypadku biegłych rewidentów trudno mówić o zindywidualizowanych dziełach, a ich praca powinna być traktowana jako umowa zlecenia lub o świadczenie usług. Podobnie, przeglądy techniczne budynków są zazwyczaj kwalifikowane jako umowy zlecenia, a nie umowy o dzieło.
tags: #przeprodzenie #badan #umowa #zlecenia #czy #o