Zapalenie żołędzi i napletka jest schorzeniem, które dotyka wrażliwych obszarów męskich narządów płciowych, takich jak żołądź prącia oraz wewnętrzna blaszka napletka. Jest to dość częsta dolegliwość, która występuje u mężczyzn w każdym wieku. Zapalenie żołędzi i napletka może być spowodowane przez różne czynniki, takie jak nieprawidłowa higiena, zakażenia, podrażnienia czy uszkodzenia nabłonka żołędzi. Nieleczony stan zapalny może prowadzić do poważniejszych problemów zdrowotnych, dlatego ważne jest jego wczesne rozpoznanie i odpowiednia farmakoterapia.
Żołądź to charakterystyczne, stożkowate zgrubienie znajdujące się na końcu penisa, zbudowane z ciała gąbczastego. Jest bardzo silnie unerwiona, w związku z czym niezwykle wrażliwa na dotyk. W stanie spoczynku pokrywa ją delikatny fałd skórny, czyli napletek. Jedną z dolegliwości tej części ciała jest stan zapalny, który częściej dotyka zarówno żołędzi, jak i napletka (łac. balanoposthitis); rzadziej atakuje samą żołądź (łac. Balanitis).
Przyczyny zapalenia żołędzi i napletka
Przyczyn zapalenia żołędzi i napletka jest kilka. Zwykle spowodowane jest brakiem odpowiedniej higieny okolic intymnych. Gromadząca się pod napletkiem (głównie w rowku zażołędnym) wydzielina (tzw. mastka) składa się przede wszystkim z łoju, moczu, nasienia oraz potu. Jest idealnym pożywieniem dla chorobotwórczych drobnoustrojów: bakterii i grzybów.
Do infekcji w obrębie żołędzi i napletka przyczyniają się również urazy, otarcia (powstałe np. podczas stosunku seksualnego) oraz podrażnienia wywołane przez substancje zawarte w niektórych środkach do mycia (mydła, emulsje, płyny do higieny intymnej, pianki do golenia okolic intymnych itp.).
Na zapalenie żołędzi i napletka narażone są szczególnie osoby otyłe, mające problem z utrzymaniem właściwej higieny genitaliów, osoby z osłabieniem odporności, które towarzyszy różnym schorzeniom. Choroba częściej rozpoznawana jest u sportowców narażonych na urazy/otarcia okolic intymnych.
Grzybica penisa, wywołana przez grzyby z rodziny drożdżaków (najczęściej Candida albicans), jest jednym z najczęstszych powodów zapalenia żołędzi i napletka. Do zakażenia grzybicą penisa może dojść w czasie kontaktu seksualnego, ale także w miejscach publicznych, takich jak basen czy toaleta. Sprzyjają jej osłabienie odporności, antybiotykoterapia oraz stosowanie sterydów.
Zapalenie żołędzi i napletka może być wywołane przez infekcje grzybicze, bakteryjne (np. dwoinka rzeżączki) czy wirusowe (np. wirus opryszczki narządów płciowych). Zakażenie może również nastąpić poprzez kontakt z zarazkami na basenie lub w toalecie.
Zdarza się, że przyczyną zapalenia żołędzi i napletka jest reakcja organizmu na rozmaite substancje chemiczne, w tym te zawarte w środkach plemnikobójczych oraz mydłach i żelach pod prysznic.
Należy rozróżniać fizjologicznie wąski napletek bez bliznowatego przewężenia od stulejki jako stanu patologicznego, w którym stwierdza się obecność białego bliznowatego pierścienia w dystalnej części napletka, uwidaczniającego się zwłaszcza w czasie prób odprowadzenia napletka. Stulejka, czyli zwężenie napletka, może stanowić przyczynę trudności w stosowaniu odpowiedniej higieny i sprzyja stanom zapalnym napletka i żołędzi.
Objawy zapalenia żołędzi i napletka
Objawy zapalenia żołędzi i napletka są charakterystyczne. U chorego obserwuje się zaczerwienienie żołędzi; występuje swędzenie/pieczenie na końcu penisa, a także obrzęk, czasami uniemożliwiający odprowadzenie napletka.
Nierzadko obserwuje się wyciek z cewki moczowej. W przypadku pojawienia się objawów mogących świadczyć o zapaleniu żołędzi i napletka należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu lub urologa.
Niekiedy pojawia się nieprzyjemnie pachnąca, ropna lub wodnista wydzielina wydostająca się z pęcherzyków na żołędzi.
Najczęściej przypadłość ta powoduje ból i pieczenie, zwłaszcza podczas dotykania napletka lub jego zsuwania. Symptomom tym towarzyszy na ogół mocne zaczerwienienie oraz obrzęk. U niektórych mężczyzn występuje wydzielina z wewnętrznej blaszki napletka o nieprzyjemnym zapachu, co wskazuje na zakażenie bakteryjne. Dodatkowo, pacjenci zgłaszają trudności w oddawaniu moczu tudzież wytrysku, co bywa spowodowane podrażnieniem żołędzi prącia. Objawy mogą obejmować także złuszczanie się skóry, wskazujące na zaawansowane zapalenie.
Diagnostyka i leczenie
Specjalista przeprowadza wywiad z pacjentem oraz dokonuje badania przedmiotowego. Gdy pojawiają się wątpliwości co do charakteru choroby, zleca badania laboratoryjne: posiew wydzieliny spod napletka lub wydzieliny z pęcherzyków - wynik daje możliwość rozpoznania schorzenia: grzybiczego lub bakteryjnego.
Jeśli schorzenie ma łagodny przebieg i wynika np. z otarcia czy podrażnienia, wizyta u specjalisty nie jest konieczna - objawy powinny ustąpić w ciągu kilku dni od usunięcia ich przyczyny. Jeśli źródłem dolegliwości są inne czynniki, należy zasięgnąć porady medycznej. Zapalenie żołędzi i napletka wymaga bowiem pilnego leczenia - zaniedbane schorzenie może prowadzić do poważnych powikłań.
Wyniki badań zleconych przez lekarza są podstawą zaplanowania skutecznej terapii. W zależności od charakteru choroby, specjalista może zaproponować farmakoterapię doustną i/lub miejscową (np. antybiotyki, leki przeciwgrzybicze, leki przeciwwirusowe, środki łagodzące ból i swędzenie).
Oprócz farmakoterapii niezbędna jest właściwa higiena okolic intymnych, które należy utrzymywać w bezwzględnej czystości - podczas mycia każdorazowo należy usunąć mastkę, która nagromadziła się pod napletkiem. Zaleca się stosowanie ciepłej (ale nie gorącej) wody oraz łagodnych środków myjących o naturalnym pH; genitalia powinny być starannie osuszane jednorazowym ręcznikiem. Na co dzień warto nosić nieobcisłą, przewiewną bieliznę, którą trzeba wymieniać każdego dnia. Na czas trwania infekcji należy powstrzymać się od dotykania narządów płciowych oraz kontaktów intymnych z innymi osobami.
W leczeniu farmakologicznym stosuje się maści lub kremy przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze bądź sterydowe, które łagodzą nieprzyjemne dolegliwości i eliminują przyczynę zakażenia. W przypadku poważniejszych okoliczności zdrowotnych lekarze zalecają antybiotyki doustne lub miejscowe, a niekiedy konieczne jest wykonanie zabiegu, np. nacięcia napletka czy obrzezania.
W przypadku obrzęku/zapalenia napletka bez stulejki zaleca się delikatne odciąganie napletka i mycie prącia w ciepłej wodzie (ewentualnie w roztworze Octeniseptu lub fizjologicznym roztworze NaCl). Należy unikać ekspozycji na czynniki drażniące i alergeny.
W przypadku infekcji bakteryjnych stosuje się antybiotykoterapię (w złożonych przypadkach może być konieczne wykonanie posiewu), w zakażeniach grzybiczych - leki przeciwgrzybicze. Zakażenie wirusem opryszczki pospolitej leczy się lekami przeciwwirusowymi. W przypadku zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) stosuje się leczenie miejscowe zmian chorobowych.
Jeśli zapalenie żołędzi i napletka jest łagodne, a jego przyczyna jest znana (np. podrażnienie, otarcie), to zwykle wizyta u lekarza nie jest konieczna, gdyż objawy ustąpią samoistnie po usunięciu przyczyny. Należy często obmywać żołądź ciepłą wodą po pełnym zsunięciu napletka. Po umyciu dokładnie wysuszyć (np. delikatną chusteczką higieniczną). Można delikatnie smarować kremem nawilżającym (np. tzw. intymny krem nawilżający, kremy nawilżające dla skóry bardzo wrażliwej).
Po wyleczeniu ostrego zapalenia żołędzi i napletka należy postępować tak, aby unikać kolejnych epizodów choroby. Aby uniknąć zapalenia żołędzi i napletka, należy dbać o higienę: codziennie podczas kąpieli lub natrysku myć żołądź wodą (ewentualnie łagodnym mydłem) po delikatnym, całkowitym zsunięciu napletka. Należy unikać substancji drażniących (np. środków do higieny intymnej, które mogą powodować podrażnienia).
10 WSKAZÓWEK lekarza dotyczących HIGIENY PENISA | Utrzymywanie czystości narządów płciowych
Zapalenie żołędzi Zoona (balanitis of Zoon)
Zapalenie żołędzi Zoona (ang. balanitis of Zoon), czyli zapalenie plazmakomórkowe żołędzi (PCB, ang. plasma cell balanitis), to rzadkie schorzenie, po raz pierwszy opisane w 1952 roku przez Zoona. Stanowi ono duży problem diagnostyczno-terapeutyczny. U chorych obserwuje się dobrze odgraniczone, połyskujące, symetrycznie rozłożone, czerwone plamki na żołędzi i/lub napletku, czasami jest to jedna większa zmiana. Niekiedy pojawia się tkliwość, ból, pieczenie, świąd okolic intymnych. Przyczyna powstania zmian nie jest znana. Niektóre źródła podają, że choroba może zostać wywołana przez niedostateczną higienę narządów płciowych. Niestety ten rodzaj schorzenia jest odporny na typowe leczenie farmakologiczne. Diagnozę potwierdza/wyklucza badanie histopatologiczne.
Problemy z napletkiem a zdrowie psychiczne
Problemy z napletkiem w dorosłym życiu mężczyzny mogą wywierać ogromny wpływ na jego zdrowie, zarówno psychiczne jak i fizyczne. Widoczne zmiany skórne na prąciu (jak bliznowacenie, zmiany łuszczycowe), stulejka czy BXO mają ogromny wpływ na jego funkcje seksualne. Konsekwencją tych nieprawidłowości może być obniżona samoocena i poczucie utraty atrakcyjności. Tymczasem aprobata własnego ciała odgrywa istotną rolę w aktywności seksualnej. Zaburzenie tej akceptacji, wynikające z różnorodnych stanów patologicznych, może wpływać negatywnie na relacje i kontakty partnerskie w związku, budzić lęki i obawy przed utratą partnera, obniżać motywację do zbliżeń oraz zmniejszać satysfakcję i częstotliwość stosunków seksualnych.
Stulejka - zwężenie napletka
Zwężenie napletka, tzw. stulejka (łac. phimosis), oznacza stan, w którym odprowadzenie napletka do rowka zażołędnego (w czasie erekcji i/lub w spoczynku) jest niemożliwe lub utrudnione. Wyróżnia się: stulejkę całkowitą - napletek zbyt wąski, by odsłonić żołądź; stulejkę częściową - odprowadzenie napletka jest możliwe, ale powoduje ból lub dyskomfort; stulejkę wrodzoną - utrzymującą się od narodzin; stulejkę nabytą - występującą po okresie, w którym napletek był odprowadzalny bez dolegliwości; najczęściej stulejka nabyta wiąże się ze stanami zapalnymi i bliznowaceniem.
Według dostępnych danych, napletek jest odprowadzalny u blisko 50% chłopców pod koniec pierwszego roku życia i u ponad 90% chłopców 5-letnich. Powyżej 16. roku życia stulejka dotyczy ok. 1% chłopców.
Stulejka może powodować dyskomfort i miejscowe dolegliwości bólowe związane z aktywnością seksualną i próbami odprowadzenia napletka. Jest również przyczyną nawrotowych zapaleń żołędzi i napletka. Forsowne próby odprowadzania napletka prowadzą do uszkodzeń skóry, bliznowacenia i do progresji zwężania się napletka. Mogą pojawiać się nawracające infekcje układu moczowego, problemy w trakcie mikcji (m.in. zbyt wąski strumień i rozpryskiwanie się moczu).
Pierwszą linią leczenia stulejki pierwotnej jest leczenie farmakologiczne: miejscowe stosowanie kremów/maści sterydowych. Miejscowa sterydoterapia wykazuje stosunkowo dużą skuteczność w populacji dziecięcej (ok. 90%), natomiast u pacjentów dorosłych lub ze stulejką wtórną skuteczność maści steroidowych jest ograniczona (szczególnie w przypadku masywnych blizn i zrostów).
Wskazaniami do chirurgicznego usunięcia napletka - obrzezania (łac. circumcisio) są: brak możliwości prowadzenia prawidłowej higieny prącia, stulejka objawowa (np. nawracające stany zapalne, zaburzenia mikcji, BXO) ponowne zwężenie napletka, po operacjach plastyki napletka lub leczeniu zachowawczym nawracające stany zapalne u partnerek seksualnych.
Obrzezanie to zabieg chirurgiczny polegający na wycięciu napletka. Po zabiegu żołądź pozostaje stale odkryta (w stanie spoczynku i wzwodu). Alternatywą dla obrzezania jest obrzezanie częściowe lub plastyka napletka. W zabiegach tych istnieje jednak ryzyko ponownego zwężenia napletka.
Zapalenie napletka
Zapalenie żołędzi prącia i napletka (balanoposthitis) należy do częstych chorób w populacji męskiej i dotyczy pacjentów w każdym wieku. U chłopców większość przypadków rozpoznawana jest między 2. a 5. rokiem życia, co prawdopodobnie ma związek z fizjologicznie wąskim napletkiem i nawykami higienicznymi. W populacji dorosłych grupą wysokiego ryzyka są nieobrzezani mężczyźni z cukrzycą.
Najczęstszym czynnikiem sprzyjającym balanoposthitis jest nieprawidłowa higiena; wśród innych przyczyn wymienia się choroby zapalne skóry, infekcje, urazy, rzadziej choroby nowotworowe.
Wśród objawów, które mogą wystąpić w przebiegu balanoposthitis, wymienia się: ból prącia; ból, utrudnienie/uniemożliwienie odprowadzenia napletka; wysięk z prącia; świąd; rumień, obrzęk żołędzi prącia i napletka; nadżerki lub inne zmiany; problemy podczas mikcji; zwężenie ujścia cewki moczowej.
W większości przypadków balanoposthitis wywiad i badanie fizykalne są wystarczające do postawienia diagnozy i ustalenia dalszego postępowania. W uzasadnionych przypadkach należy wykluczyć cukrzycę lub przeprowadzić diagnostykę w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową.
Zanikowe zapalenie żołędzi i blaszki wewnętrznej napletka (BXO)
Najistotniejszą przyczyną niezakaźną balanoposthitis jest zanikowe zapalenie żołędzi i blaszki wewnętrznej napletka (balanitis xerotica obliterans; BXO) - wariant liszaja twardzinowego i zanikowego (lichen sclerosus et atrophinans; LSA) zewnętrznych narządów płciowych u mężczyzn. Przyczyny BXO to choroba o niejasnej etiologii (sugeruje się tło genetyczne i immunologiczne); zazwyczaj obejmuje napletek i żołądź, jak również cewkę moczową.
W początkowym stadium obserwuje się szarobiałe odbarwienia na żołędzi i zawilgocenie wewnętrznej blaszki napletka; może pojawić się świąd. W zaawansowanych postaciach na żołędzi i wewnętrznej powierzchni napletka stwierdza się obecność owrzodzeń i wydzieliny ropnej oraz stwardniałą, białawą zmianę skórną na szczycie napletka. Zmiany w obrębie żołędzi i obwodowej części cewki moczowej mogą powodować zwężenie cewki.
W leczeniu można stosować metody zachowawcze (miejscowe glikokortykosteroidy) lub chirurgiczne. Leczenie operacyjne może być stosowane jako leczenie pierwotne lub w przypadku niepowodzenia metod zachowawczych. Zabieg polega na wycięciu fragmentów napletka zmienionych chorobowo; wskazane jest wykonanie obrzezania.
tags: #problem #chorobowy #napletka