Praca na czarno to sytuacja, w której pracownik wykonuje swoje obowiązki bez formalnej umowy o pracę. Jest to nielegalne i niesie ze sobą poważne konsekwencje zarówno dla pracownika, jak i dla pracodawcy. Nawet jeśli z początku wydaje się inaczej, praca na czarno niesie ze sobą poważne konsekwencje, w tym kary finansowe i wiele nieprzyjemności.
Praca na czarno - co to znaczy i kiedy zatrudnienie jest nielegalne?
Praca na czarno oznacza nielegalne zatrudnienie, czyli przede wszystkim takie sytuacje, gdy:
- Nie ma jakiejkolwiek pisemnej umowy określającej rodzaj umowy i jej warunki.
- Pracownik nie ma obowiązkowego ubezpieczenia socjalnego. Obowiązek zgłoszenia pracownika do ubezpieczeń leży po stronie pracodawcy.
- Bezrobotny podjął zatrudnienie, inną pracę zarobkową lub działalność bez informowania o tym urzędu pracy.
- Pracodawca powierza pracę bezrobotnemu bez informowania o tym urzędu pracy.
- Zatrudniany jest cudzoziemiec bez wymaganego pozwolenia na pracę.
Praca na czarno jest karalna, przy czym większe koszty ponosi w takim przypadku pracodawca niż pracownik. Jeśli w pracy zdarzy się nieszczęśliwy wypadek, pracodawca ma obowiązek sporządzić tzw. protokół wypadkowy. Jeśli jesteś zatrudniony na czarno, Twój szef może nie kwapić się do przestrzegania procedur, a to oznacza dla Ciebie brak należnego odszkodowania. Pamiętaj, że jeśli znajdziesz się w tego typu sytuacji, wciąż możesz złożyć wniosek do ZUS-u o wypłatę odszkodowania. Jednak cały proces będzie dużo bardziej żmudny i dłuższy, niż gdybyś był zatrudniony legalnie.
Konsekwencje pracy na czarno dla pracownika i pracodawcy
Według ustawy z 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jeśli podejmiesz pracę bez wyrejestrowania się z urzędu pracy jako bezrobotny, zapłacisz od 500 do 5000 zł grzywny. Jeśli pracodawca zatrudnia Cię na czarno, bo postanowił podjąć tego typu ryzyko, by obniżyć koszta związane z zatrudnieniem pracownika, wtedy sam ponosi odpowiedzialność finansową za swój zły wybór, ale Tobie nie grozi nic. To właśnie pracodawca jest obowiązany zawrzeć umowę w odpowiedniej formie i dokonać zgłoszenia do ZUS. Musisz wiedzieć, że jeśli pracodawca nie płaci składek ZUS, konsekwencje dla pracownika, który zgadza się na taki układ, mogą być dość bolesne. I nie chodzi tu o żadne kary, tylko o fakt, że pracując bez umowy, nie odkładasz ani grosza na emeryturę.
Statystyki mówią, że w okresie od stycznia do grudnia 2017 roku liczba osób, które wykonywały pracę nierejestrowaną przynajmniej raz, wyniosła 880 tysięcy. Jest to 5,4% wszystkich pracujących. Pamiętaj, że za nieujawnienie dochodów w zeznaniu podatkowym możesz mieć również problemy z Urzędem Skarbowym.
Konsekwencje dla pracodawcy
Za zatrudnianie na czarno płaci przede wszystkim pracodawca. Oto jak duże koszty ponosi:
- Za niesporządzenie pisemnej umowy - mandat karny w wysokości do 2 tys. zł. Jeśli to drugi taki jego wybryk - zapłaci nawet do 5 tysięcy.
- Jeśli inspektor pracy skieruje sprawę do sądu, pracodawca może być ukarany grzywną w wysokości od 1 tys. do 30 tys. zł.
- Za nieopłacanie składek za pracownika - 5 tysięcy złotych kary.
- Za niezgłoszenie wymaganych danych, mających wpływ na wymiar składek na Fundusz Pracy (lub podanie danych nieprawdziwych), grozi kara grzywny od 3 do 5 tys. zł.
- Jeśli pracodawca zostanie uznany za winnego przestępstwa skarbowego, grozi mu kara grzywny w wysokości nawet 720 stawek dziennych, a nawet ograniczenie lub pozbawienie wolności do 3 lat.
Praca na czarno - jak udowodnić i gdzie zgłosić?
Fakt pracy na czarno wychodzi na jaw najczęściej w momencie kontroli, które przeprowadzają inspektorzy pracy. Gdy odkryją nielegalne zatrudnienie, zgłaszają fakt pracy na czarno do Urzędu Kontroli Skarbowej. Dlaczego tam? Bo istnieje podejrzenie naruszenia przepisów podatkowych dotyczących podatku dochodowego.
Jeśli pracodawca zatrudnia Cię na czarno, mimo że Tobie wcale się ta sytuacja nie podoba i chciałbyś mieć uczciwą umowę o pracę, możesz zgłosić skargę na szefa. Gdzie? Do PIP, czyli Państwowej Inspekcji Pracy. Jeśli to zrobisz, reszta należy już do PIP, które złoży w Twoim imieniu skargę do sądu pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy. Będziesz mógł dalej dochodzić od pracodawcy zapłaty zaległych odsetek na ubezpieczenia społeczne oraz niewpłaconych zaliczek na podatek dochodowy.
Co zrobić, gdy pracodawca nie daje umowy?
Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, umowa o pracę powinna zostać zawarta na piśmie. Pracodawca powinien jeszcze przed dopuszczeniem pracownika do pracy potwierdzić mu na piśmie ustalenia dotyczące stron umowy, jej rodzaju oraz warunków. Jednak przepisy nie precyzują dokładnie, jakie są skutki niedopełnienia obowiązku pisemności umowy. W efekcie brak pisemnego potwierdzenia nawiązania stosunku pracy nie powoduje bezskuteczności umowy o pracę ani jej nieważności. W związku z tym zgodne oświadczenie woli pracodawcy i pracownika, które jest głównym warunkiem nawiązania stosunku pracy, może zostać złożone w formie ustnej, a także dorozumiane. Decydujące znaczenie dla uznania, że strony nawiązały stosunek pracy będzie miał w tym wypadku fakt dopuszczenia pracownika do pracy, wykonywania za zgodą przełożonego pracy podporządkowanej, za którą dana osoba otrzymuje wynagrodzenie.
Tak więc przykładowo, jeżeli pracownik został zatrudniony na okres próbny bez podpisania umowy, wykonywał swoje obowiązki przez okres dwóch tygodni, po czym pracodawca podziękował mu za współpracę i nie wypłacił należnego wynagrodzenia, dana osoba może odzyskać należne jej pieniądze. Brak pisemnej umowy nie oznacza bowiem, że ma on inne prawa niż reszta pracowników. Sam fakt, że pracodawca dopuścił go do pracy, a ten ją świadczył znaczy, że pomiędzy stronami doszło do zawarcia umowy o pracę.
Jeżeli pracodawca nie potwierdzi na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę, dopuszcza się wykroczenia przeciwko prawom pracownika i podlega karze grzywny od 1 tys. zł do 30 tys. zł. W przypadku niewywiązania się przez pracodawcę z ciążącego na nim obowiązku potwierdzenia treści umowy o pracę na piśmie pracownik może skorzystać zarówno z pomocy Państwowej Inspekcji Pracy, jak również może złożyć pozew w sądzie pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy. Można skorzystać z obu rozwiązań jednocześnie albo wybrać tylko jedno z nich.
Niezależnie od powyższego, pracownikowi przysługuje samodzielne wystąpienie z roszczeniem o ustalenie nawiązania stosunku pracy. Następuje to na drodze cywilnoprawnej, poprzez złożenie pozwu skierowanego przez pracownika do właściwego sądu pracy, który rozstrzyga o tym, czy umowa o pracę rzeczywiście została zawarta. W tym wypadku to na pracowniku będzie ciążył obowiązek wykazania, że stosunek pracy istniał i przez jaki czas. Pracownik może skorzystać ze wszystkich prawnie dopuszczalnych środków dowodowych, do których należą przede wszystkim osobowe źródła dowodowe (zeznania świadków) oraz dokumenty świadczące na przykład o obecności pracownika w zakładzie pracy, o tym jakie obowiązki i kiedy wykonywał.
Gdzie zgłosić przypadek pracy na czarno?
W przypadku naruszenia Twoich praw pracowniczych, pierwszym krokiem jest skontaktowanie się z Państwową Inspekcją Pracy (PIP). PIP to instytucja, która kontroluje przestrzeganie przepisów prawa pracy w Polsce. Jest obecna w każdym województwie i dużych miastach kraju. Jeśli potrzebujesz pomocy w języku ukraińskim, dla obywateli Ukrainy stworzono specjalną "gorącą linię", gdzie można uzyskać porady i wsparcie.
PIP zajmuje się nie tylko kontrolowaniem przestrzegania warunków umowy o pracę, ale także nadzorowaniem warunków pracy. Jeśli Twój pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia lub warunki pracy nie spełniają norm, masz prawo złożyć skargę do tej inspekcji.
Jak złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy?
Złożenie skargi do Państwowej Inspekcji Pracy w Polsce jest stosunkowo prostym procesem. Istnieje jednak kilka ważnych kroków, które należy wykonać, aby Twoje prawa były chronione:
- Zbierz wszystkie niezbędne dokumenty: Przede wszystkim musisz przygotować wszystkie dokumenty, które potwierdzają naruszenie umowy o pracę. Mogą to być kopie Twojej umowy o pracę, korespondencja z pracodawcą, informacje o naliczonej pensji i inne ważne materiały.
- Wypełnij formularz skargi: Aby złożyć skargę, należy wypełnić specjalny formularz. Formularz ten można uzyskać bezpośrednio w biurach PIP lub wypełnić online przez ich oficjalną stronę internetową.
- Złóż skargę: Po wypełnieniu formularza skargę można złożyć w najbliższym oddziale PIP lub wysłać przez internet. Ważne jest, aby upewnić się, że spełniasz wszystkie wymagania dotyczące składania dokumentów.
Co zrobić, jeśli konflikt nie został rozwiązany po kontakcie z PIP?
Jeśli skarga nie została rozpatrzona pomyślnie lub konflikt nie został rozwiązany na etapie kontaktu z PIP, kolejnym krokiem jest skierowanie sprawy do sądu pracy. Jest to szczególnie istotne, jeśli Twój pracodawca nie wypłacił wynagrodzenia lub warunki pracy nie spełniają wymagań prawnych.
Sąd pracy może udzielić wsparcia w przypadku naruszenia Twoich praw pracowniczych. Warto jednak pamiętać, że złożenie pozwu jest bardziej skomplikowanym procesem niż kontakt z PIP, dlatego będziesz prawdopodobnie potrzebować pomocy prawnej.
Jak napisać pozew
Kiedy potrzebujesz pomocy prawnej?
W wielu przypadkach pomoc prawna jest niezbędna do skutecznego rozwiązania sporów pracowniczych. Twoja sytuacja może być skomplikowana, a prawnik pomoże Ci prawidłowo przygotować pozew lub skargę oraz przygotuje Cię do rozprawy sądowej.
Czy pracę na czarno wpisywać do CV?
To pytanie retoryczne: oczywiście, że nie warto chwalić się w CV czymś, co jest niezgodne z prawem. Pomyśl teraz, jak wiele tracisz, zatrudniając się na czarno. Skoro w CV nie pozostanie żaden ślad ani dowód zdobywania doświadczenia i umiejętności, to zamykasz sobie drogę do zdobycia kolejnej pracy (zwłaszcza legalnej).
tags: #pracodawca #nie #chce #dac #umowy