Walka z nierównością płci na rynku pracy trwa od wielu lat. Do form dyskryminacji kobiet, na które trzeba zwracać uwagę i przed którymi warto przestrzegać, należy nie tylko „szklany sufit”, ale i zjawiska takie jak „szklane ściany” czy „szklane ruchome schody”. Mimo setek inicjatyw, marszów i pomocy organizacji praw kobiet, skruszenie szkła na polskim rynku pracy idzie nam bardzo opornie.
Choć sytuacja wygląda lepiej niż w wielu innych krajach Unii Europejskiej, wciąż istnieją sektory i branże, w których dominują mężczyźni - szczególnie wśród stanowisk przywódczych, najbardziej prestiżowych, gdzie skoncentrowane są władza i pieniądze - zauważa dr Anna M. Górska, dyrektorka Centrum Badań Kobiet i Różnorodności w Organizacjach z Akademii Leona Koźmińskiego. Według danych z Polskiego Instytutu Ekonomicznego, kobiety stanowią 43% kadry menedżerskiej w Polsce, co jest wynikiem lepszym niż średnia unijna, wynosząca 35%. Co więcej, w zarządach spółek handlowych udział kobiet wynosi zaledwie 25%. Szczególnie niski jest odsetek kobiet w zarządach spółek akcyjnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, co pokazuje, że im wyższe szczeble zarządzania, tym mniejszy udział kobiet. To urzeczywistnienie „szklanych sufitów” czy „lepkich podłóg”, które utrudniają kobietom dostęp do najwyższych pozycji w biznesie.
Różnica między przeciętnym wynagrodzeniem brutto mężczyzn i kobiet wynosi w Polsce średnio 19,9% na niekorzyść kobiet - wynika z ostatnich danych Głównego Urzędu Statystycznego, przeprowadzanych co 2 lata. W porównaniu z poprzednimi latami nie widać zasadniczych zmian. W wielu firmach da się zauważyć, że większość stanowisk kierowniczych i wysokowyspecjalizowanych zajmują mężczyźni, kobiety natomiast często są pomijane przy awansach, mimo że mają takie same, a nawet wyższe kwalifikacje lub dłuższe doświadczenie zawodowe. To właśnie w obszarze tych stanowisk można zaobserwować największą lukę płacową, według danych GUS. Niższe wynagrodzenie kobiet może też wynikać z faktu, że już na etapie rozmowy kwalifikacyjnej kobiety podają niższe kwoty, jeśli chodzi o oczekiwane wynagrodzenie. Walka z luką płacową jest bardzo trudna.
Zjawisko „szklanych ścian” bardzo często widoczne jest w takich dziedzinach jak zarządzanie czy zasoby ludzkie. Kobiety zamknięte w „szklanych ścianach” nie mają możliwości rozwinięcia kariery. Efektem takiej „szklanej pułapki” jest piastowanie przez kobiety stanowisk pomocniczych czy tych z przedrostkiem „wice-”.
„Szklane ruchome schody” odnoszą się do sytuacji, w których mężczyźni wykonujący zawody postrzegane jako typowo kobiece, mają znacznie większe szanse na szybki awans. Paradoksalnie bowiem w stereotypowo kobiecych obszarach zawodowych często mężczyźni awansują znacznie szybciej niż panie i zarabiają od nich dużo więcej.
Podstawą zjawisk typu „szklane ściany” czy „szklane ruchome schody” są stereotypy i uprzedzenia wciąż trzymające się mocno w dzisiejszym społeczeństwie. Podział ról na typowo męskie i kobiece wynika z utrwalanych latami przekonań, że kobieta stworzona została po to lub ma naturalne predyspozycje ku temu, by sprawować pieczę nad domowym ogniskiem, zajmować się wychowywaniem dzieci i przede wszystkim pomagać, a nie przewodzić i podejmować samodzielne inicjatywy. W męskim świecie zawodowym dominują chociażby policjanci, piloci, inżynierowie, budowlańcy czy programiści. Tymczasem najbardziej sfeminizowanymi branżami są: edukacja, opieka zdrowotna i pomoc społeczna. Jednak nawet jeśli bohaterka naszej opowieści jest zatrudniona jako nauczycielka albo kadrowa i większość jej współpracowników to kobiety, istnieje spora szansa, że jej szef - dyrektor szkoły albo manager działu HR - to mężczyzna.
Ze stereotypami płci związana jest także postawa tych pracodawców, którzy odrzucają kandydatury młodych i wykształconych kobiet z obawy o to, że te niebawem zajdą w ciążę i odejdą na urlop macierzyński. Warto przypomnieć, że w czasie rozmowy kwalifikacyjnej kobieta nie ma obowiązku odpowiadać na pytania dotyczące jej sytuacji osobistej, np. związku, małżeństwa czy planowania rodziny. Nie zmienia to faktu, że brak odpowiedzi może skutkować skreśleniem kandydatury kobiety. Co więcej, nic nie chroni kobiet przed odrzucaniem ich zgłoszeń wyłącznie z uwagi na płeć już na poziomie selekcji CV.
Choć powielane stereotypy to kluczowy czynnik hamujący kobiety na rynku pracy, nie można również zapominać o samoograniczających przekonaniach kobiet i autoblokowaniu się na drodze do kariery zawodowej. Brak wiary w siebie i własne umiejętności oraz niedocenienie własnych osiągnięć bardzo często są czynnikami hamującymi kobietę przed staraniem o awans czy bardziej odpowiedzialne zadania. Niepewność siebie jest tutaj silnie związana z niemożliwością zaprezentowania swojego potencjału.
Pracując od wielu lat jako coach kariery i doradca zawodowy, widziałam setki sytuacji, gdy pracownikom - niezależnie od ich płci - znacznie łatwiej było uzyskać podwyżkę lub awans przy szukaniu nowej pracy niż w tej dotychczasowej. Jest to nieracjonalne, bo przecież to dotychczasowy pracodawca najlepiej zna kompetencje pracownika, który już wiele dla tej firmy zrobił i jest sprawdzony. Natomiast nowy pracodawca podejmuje znacznie większe ryzyko, zatrudniając osobę, o której tak naprawdę niewiele wie. Dlatego, jeśli w dotychczasowej pracy dana kobieta - pomimo posiadanych kwalifikacji - nie może awansować z powodu „szklanych ruchomych schodów” lub „szklanych ścian”, to powinna po prostu poszukać nowego pracodawcy - radzi Anna Daria Nowicka. Osobiście uważam, że jeśli z jakichkolwiek powodów w naszej obecnej firmie nie jesteśmy doceniani adekwatnie do naszych kompetencji i efektów, to szkoda czasu na przekonywanie szefa czy działu personalnego, aby łaskawie dał nam szansę.
W kontekście walki z przejawami dyskryminacji kobiet w miejscu pracy ważne jest jeszcze jedno pojęcie - solidarność kobieca, czy jak dziś się mówi, siostrzeństwo. Siostrzeństwo to zrozumienie oraz poczucie solidarności pomiędzy kobietami, niekoniecznie ze sobą spokrewnionymi, które łączy pewna wspólnota doświadczeń, podobne wyzwania i trudności, z jakimi się zmagają, a także konteksty, w jakich ocenia się ich działania i decyzje. Siostrzeństwo to potęga, zauważyła amerykańska feministka Kathie Sarachild, i może być ono potęgą szczególnie w miejscu pracy. Tymczasem w toksycznym środowisku pracy, w którym panują niepisane, krzywdzące zasady dotyczące chociażby wysokości płac czy dostępności do kierowniczych stanowisk, seksizm zwykle uderza nie w jedną, a w wiele kobiet.
Rzeczywistość, z którą mierzą się kobiety na rynku pracy czy w organizacjach jest znacznie bardziej złożona. Mimo poprawy sytuacji, kobiety nadal borykają się z krzywdzącymi stereotypami, mają dodatkową nieodpłatną pracę w domu. Co więcej, kobiety wciąż spotykają się z seksizmem w miejscach pracy, są mniej widoczne w mediach i rzadziej zapraszane jako ekspertki - komentuje dr. Anna M. Górska.
Według badania Hays „Kobiety na rynku pracy 2023. Polityka DE&I w praktyce”, zaledwie 39% specjalistek i 69% specjalistów jest przekonanych, że płeć pracownika nie wpływa na perspektywy objęcia wyższego stanowiska. Jednocześnie aż 57% kobiet uważa, że mają gorsze szanse na karierę.
Polska jest jednym z krajów Unii Europejskiej, gdzie istnieje mocne postrzeganie kobiety jako osoby, która ma dbać o dom i dzieci. Przekonanie, że taka jest ich funkcja większa jest tylko w Bułgarii i na Węgrzech. Natomiast mężczyznę postrzegamy u nas jako tego, który musi zarabiać pieniądze, aby utrzymać rodzinę. To ogromna bariera, jeśli chodzi o rozwój równości. Często na podstawie tych stereotypów podejmowane są decyzje o zatrudnianiu konkretnych osób. Badania wykazują też, że kobiety muszą pokazywać, że są mniej przebojowe niż są w rzeczywistości, ponieważ mężczyźni boją się ich inteligencji. Kobiety, które są u władzy, postrzegane są jako niemiłe. Mężczyźni, którzy mówią o tym, że uczestniczą w życiu domowym i rodzinnym, postrzegani są jako mniej kompetentni. To też stereotyp, z którym trzeba walczyć. Według badania Rudmana z 2012 roku nazywamy to efektem odwetu - w specyficzny sposób bierzemy rewanż na tych, którzy wymykają się stereotypowemu podejściu większości.
Nadal dużym wyzwaniem dla kobiet jest godzenie ról osobistych i zawodowych. Lockdown’y boleśnie pokazały, że wskutek decyzji politycznych rodzice zostali z dnia na dzień pozbawieni całej sieci wsparcia w opiece nad dziećmi. Przez długi czas dzieci nie mogły chodzić do szkoły, przedszkola, na zajęcia pozalekcyjne ani nawet integrację sensoryczną. W większości rodzin ten ciężar dodatkowej opieki nad dziećmi i nadzorowania „szkoły online” musiały wziąć na siebie kobiety.
Pracodawca ma obowiązek traktować zatrudnionych w jednakowy sposób. Zasada równości kobiet i mężczyzn gwarantowana jest przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej.
Szklane bariery na rynku pracy są przejawami dyskryminacji kobiet. Prowadzą do nierówności płci w przestrzeni zawodowej, często uniemożliwiając kobietom awans, zaniżając ich zarobki i hamując zawodowy rozwój.
Zmiana pozycji kobiet w środowisku biznesowym musi być poparta zmianą mentalności i postaw społecznych w szerokim kontekście prawa każdej jednostki do swobody w kierowaniu swoim życiem i równości gwarantowanej konstytucyjnie.
Obecnie działa w Polsce wiele organizacji wspierających kobiety w różnych przestrzeniach osobistej i społecznej aktywności, także na rynku pracy. Bardzo ważną rolę w procesie zmiany postaw odgrywają również sami pracodawcy, którzy tworząc kulturę organizacji, powinni promować w firmie równe traktowanie wszystkich pracowników, niezależnie od płci, oraz zwracać uwagę na szanse, jakie mają w firmach osoby często doświadczające dyskryminacji.
Nie zapominajmy jednak, że walka ze szklanymi barierami w miejscu pracy w dużej mierze uzależniona jest od podejścia samych przedstawicielek płci żeńskiej. Kobiety powinny więc nie rezygnować z udziału w rekrutacjach, jeśli spełniają większość kryteriów. W przeciwnym razie same pozbawiają się szansy na lepszą pracę i utrwalają bariery w postaci „szklanych ruchomych schodów”, „szklanych ścian” czy „sufitów”.
Jak przebić szklany sufit, nie rozbijając przy tym siebie | Summers Boutwell | TEDxFlowerMound
tags: #praca #na #czas #nieokreslony #kobieta #vs