Umowa pożyczki jest fundamentalnym elementem polskiego systemu prawnego, regulowanym przez Kodeks cywilny w artykułach od 720 do 724. Jej istota polega na zobowiązaniu jednej strony do przeniesienia na drugą określoną ilość pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku, podczas gdy druga strona zobowiązuje się do zwrotu tej samej ilości pieniędzy lub rzeczy tego samego gatunku i jakości.
Elementy kluczowe umowy pożyczki
Przedmiotowo istotnymi elementami treści umowy pożyczki są oznaczenie osoby dającego i biorącego pożyczkę oraz określenie zobowiązań stron umowy. W przypadku gdy termin zwrotu pożyczki nie jest oznaczony, biorący pożyczkę jest obowiązany do jej zwrotu w terminie sześciu tygodni po wypowiedzeniu jej przez dającego pożyczkę, zgodnie z art. 723 k.c. Oznacza to, że określenie terminu zwrotu nie jest obligatoryjnym elementem składowym umowy pożyczki, a jej skuteczne zawarcie jest możliwe również bez precyzowania tego terminu.
W sytuacji, gdy termin zwrotu pożyczki został oznaczony w umowie, roszczenie o zwrot staje się wymagalne wraz z nastaniem ustalonego dnia. Jeśli biorący pożyczkę nie zwróci jej w umówionym terminie, dający pożyczkę może skutecznie dochodzić jej zwrotu, na przykład na drodze postępowania cywilnego. W przypadku niezwrócenia pożyczki w terminie, dającemu pożyczkę przysługuje dodatkowo roszczenie o zapłatę odsetek za opóźnienie.
Pożyczka na czas nieokreślony: specyfika i konsekwencje
Sprawa komplikuje się, gdy w umowie nie oznaczono terminu zwrotu pożyczki. Wówczas, gdy biorący pożyczkę nie skłania się do jej zwrotu, dający pożyczkę powinien podjąć kroki zmierzające do postawienia roszczenia o zwrot w stan wymagalności. Konieczne jest wypowiedzenie umowy przez dającego pożyczkę w trybie art. 723 k.c. Wtedy biorący pożyczkę będzie obowiązany do jej zwrotu w terminie sześciu tygodni po wypowiedzeniu.
Przykładowo, jeżeli oświadczenie dającego pożyczkę o wypowiedzeniu umowy zostanie złożone skutecznie w dniu 31 stycznia 2017 r., wówczas dzień 1 lutego 2017 r. będzie pierwszym dniem sześciotygodniowego terminu wskazanego w art. 723 k.c., a jego bieg zakończy się z upływem 15 marca 2017 r.
Szczególnie problematycznym jest przypadek, w którym nie określono w umowie terminu zwrotu pożyczki, a dający pożyczkę jednocześnie nie złożył oświadczenia o wypowiedzeniu umowy. Wówczas nie będziemy mieć do czynienia z wymagalnym roszczeniem o zwrot pożyczki. Nie oznacza to jednak, że termin przedawnienia nie rozpocznie swojego biegu. Zgodnie z art. 120 § 1 zdanie drugie k.c., jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. W opisywanej sytuacji, najwcześniejszym możliwym terminem na podjęcie czynności przez dającego pożyczkę zmierzającej do powstania stanu wymagalności roszczenia o zwrot pożyczki, jest nawet sam dzień zawarcia umowy.
Dla przykładu: jeżeli umowa pożyczki została zawarta 31 stycznia 2017 r., to już tego dnia dający pożyczkę mógł złożyć skutecznie oświadczenie o wypowiedzeniu. Wobec tego - stosownie do art. 723 k.c. - od dnia następnego, tj. 1 lutego 2017 r., należy liczyć sześciotygodniowy termin, którego ostatni dzień, tj. 15 marca 2017 r. stanowić będzie najwcześniejszy możliwy, a więc hipotetyczny, nie faktyczny dzień wymagalności, stosownie do art. 120 § 1 zdanie drugie k.c. W związku z tym, jeżeli roszczenie o zwrot pożyczki związane będzie z prowadzeniem działalności gospodarczej wówczas przedawni się ono z upływem 15 marca 2020 r.
Forma umowy pożyczki i jej konsekwencje prawne
Generalnie nic nie stoi na przeszkodzie, by pożyczka mogła zostać zawarta w formie ustnej. Jednakże umowa pożyczki, której wartość przekracza 1 000 zł, dla celów dowodowych (ad probationem) powinna być stwierdzona pismem. W wyroku z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt V ACa 53/2013 Sąd Apelacyjny w Gdańsku orzekł, że udzielenie pożyczki powyżej tej kwoty bez zachowania formy pisemnej nie wpływa na ważność tej czynności prawnej, ponieważ udzielenie pożyczki może zostać dokonane w sposób dorozumiany. Oznacza to, że wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde takie zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny.
W przypadku gdy strony zawrą umowę pożyczki w formie pisemnej, dokumentowej lub elektronicznej, a następnie doprecyzują warunki zwrotu ustnie, przez telefon lub pocztą elektroniczną, w przypadku sporu sądowego co do zasady nie będzie dopuszczalny dowód z zeznań świadków lub z przesłuchania stron na fakt dokonania tej czynności stosownie do art. 74 § 1 zdanie pierwsze k.c. w zw. z art. 77 § 1 k.c. Nie oznacza to jednak, że taka zmiana umowy pożyczki będzie nieważna (art. 73 § 1 k.c.). Trudno jednak będzie wykazać w toku procesu sądowego fakt dokonania takiego ustalenia.
Inaczej będzie w przypadku, gdy strony zawrą umowę pożyczki w innej formie szczególnej (innej niż forma pisemna oraz dokumentowa i elektroniczna). Wtedy w przypadku ustalenia terminu zwrotu pożyczki bez zachowania formy, w jakiej została zawarta umowa, ustalenia takie będą bezwzględnie nieważne stosownie do art. 73 § 2 k.c. w zw. z art. Ta sama zasada znajdzie zastosowanie również w przypadku wprowadzenia do umowy zawartej w formie pisemnej (oraz dokumentowej i elektronicznej) postanowienia o konieczności dokonywania zmian umowy w oznaczonej formie pod rygorem nieważności (art. 77 § 1 zdanie pierwsze k.c.).
Prawo na co dzień: umowa pożyczki osoby fizyczne
Podatkowe aspekty umowy pożyczki
Zawarcie umowy pożyczki może spowodować u podatnika konieczność uregulowania podatku od pożyczki. Na jego uregulowanie jest 14 dni od zawarcia umowy. Rozliczenia dokonuje się na druku PCC-3. W myśl przepisów ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych umowa pożyczki podlega opodatkowaniu stawką 0,5% podstawy (wartość pożyczonej kwoty pieniędzy).
W przypadku gdy przedmiotem pożyczki jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, zaciągający pożyczkę może spełnić świadczenie w walucie polskiej, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe będące źródłem zobowiązania lub umowa pożyczki zastrzega spełnienie świadczenia w walucie obcej. Wartość waluty obcej powinno określać się według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe lub czynność prawna stanowi inaczej. W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia w walucie polskiej według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia, w którym zapłata jest dokonana.
Odstąpienie od umowy pożyczki i naprawienie szkody
Pożyczkodawca może odstąpić od umowy oraz odmówić wydania przedmiotu pożyczki, jeżeli jej zwrot jest wątpliwy z powodu złego stanu majątkowego drugiej strony. Uprawnienie to nie przysługuje dającemu pożyczkę, jeżeli w chwili zawarcia umowy o takim złym stanie drugiej strony wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć. Przez stan majątkowy należy rozumieć całokształt sytuacji materialnej, a w szczególności relacje, które zachodzą między aktywami a pasywami. Ocena takiego stanu u pożyczkobiorcy na tle jego generalnej sytuacji życiowej może być powodem do odstąpienia od umowy, gdy zwrot pożyczki staje się obiektywnie wątpliwy. Ciężar dowodu wykazania takich okoliczności spoczywa na pożyczkodawcy.
W przypadku, gdy rzeczy otrzymane przez pożyczkobiorcę mają wady, dający pożyczkę obowiązany jest do naprawienia szkody, którą wyrządził biorącemu przez to, że wiedząc o wadach nie zawiadomił go o nich. Taka jest zasada ogólna odnośnie czynności odszkodowawczych z tytułu pożyczki. Reguła ta nie ma zastosowania w wypadku, gdy biorący mógł z łatwością taką wadę zauważyć. Forma zawiadomienia o poniesionej szkodzie jest dowolna - niezależna od formy zawarcia umowy pożyczki.
Zabezpieczenia spłaty pożyczki
Z zawarciem umowy pożyczki często związana jest chęć zabezpieczenia roszczenia o zwrot kwoty pożyczki. Ustanowienie odpowiedniego zabezpieczenia może zwiększyć szanse albo na zwrot przedmiotu pożyczki w ogóle albo służyć jego szybszemu przymusowemu odzyskaniu. Umowa pożyczki może przewidywać, że pożyczkobiorca udzieli zabezpieczenia zwrotu pożyczonych pieniędzy lub rzeczy. Przykładami takich zabezpieczeń są weksel, akt notarialny o dobrowolnym poddaniu się egzekucji, poręczenie gwaranta, przewłaszczenie, ustanowienie hipoteki lub zastawu.
Zawierając umowę pożyczki z osobą pozostającą w związku małżeńskim należy pamiętać o uzyskaniu zgody drugiego małżonka na zaciągnięcie zobowiązania. Zgoda nie może zostać udzielona w dowolnej formie, a powinna być udzielona w formie pisemnej. Do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego osoby biorącej pożyczkę jest konieczne jest nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi tej osoby.
Terminy przedawnienia roszczeń z umowy pożyczki
Roszczenia z tytułu umowy pożyczki podlegają ogólnym terminom przedawnienia wskazanym w art. 118 k.c., tj. 10 lat albo 3 lata, jeżeli roszczenie o zwrot pożyczki związane jest z prowadzeniem działalności gospodarczej. Określenie dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, bywa kluczowe dla określenia początku biegu terminu przedawnienia.
W sytuacji, gdy pożyczkodawca nie wydaje przedmiotu umowy, roszczenie biorącego pożyczkę przedawnia się z upływem sześciu miesięcy od chwili, gdy przedmiot miał być wydany. Art. 722 Kodeksu cywilnego przewiduje jeszcze jeden termin przedawnienia - 6 miesięczny termin przedawnienia roszczenia biorącego pożyczkę o wydanie przedmiotu pożyczki.
tags: #pozyczka #na #czas #nieokreslony #na #zawsze