Wycieczki szkolne stanowią ważny element edukacji, pozwalając uczniom na poszerzenie wiedzy w praktycznym wymiarze. Jednak organizacja takich wyjazdów rodzi pytania dotyczące czasu pracy i wynagrodzenia nauczycieli, którzy pełnią funkcję opiekunów. Zgodnie z przepisami, czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień. W ramach tego czasu mieszczą się także czynności związane z przygotowaniem do zajęć, samokształceniem oraz uczestnictwo w wycieczkach szkolnych w charakterze opiekuna.
Nauczyciel będący opiekunem na wycieczce szkolnej wykonuje obowiązki służbowe poza zakładem pracy. Nierzadko, zwłaszcza w przypadku wielodniowych wycieczek, obowiązki te zajmują mu wiele godzin pracy, co rodzi problem rozliczenia czasu pracy takiego nauczyciela. W piśmie dyrektora Jakubczuka czytamy: „W przypadku, gdy wycieczka przekracza obowiązujący nauczyciela wymiar zajęć (pensum), opieka nade uczniami w trakcie wycieczki może być sprawowana w ramach innych zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły, w tym zajęć opiekuńczych i wychowawczych uwzględniających potrzeby i zainteresowania uczniów, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt. 2 ustawy - Karta Nauczyciela”.
Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) przypomniało, że czas pracy nauczycieli jest opisany w art. 42 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela i wynosi 40 godzin tygodniowo. Dyrektor Jakubczuk jest przekonany, że w takiej sytuacji wymiar czasu pracy oraz realizowane zadania w poszczególnych dniach mogą być różne, ale nauczycielowi nie wolno przekroczyć ustawowego, tygodniowego wymiaru czasu pracy, czyli 40 godzin. Dlatego wszystkie zadania nauczyciela, w tym „realizacja wycieczki szkolnej, nie może (…) zająć nauczycielowi więcej niż 40 godzin tygodniowo”.
Ministerstwo edukacji zwróciło uwagę na fakt, że zgodnie z art. 42c ust. 1 Karty, nauczyciel ma obowiązek pracy przez 5 dni w tygodniu. „Odnosząc powyższe do organizacji wycieczek szkolnych należy podkreślić, iż brak jest podstaw oraz uzasadnienia dla rozszerzenia okresu świadczenia przez nauczyciela pracy powyżej 5 dni w tygodniu” - czytamy w opinii.
W przypadku dłuższych niż jednodniowe wyjazdów z uczniami problem z zapewnieniem przestrzegania norm czasu pracy nauczycieli może zostać rozwiązany poprzez odpowiednie zwiększenie stanu osobowego wycieczki. Dyrektor w roli opiekuna nie musi wysyłać nauczyciela, ale kogokolwiek z pracowników szkoły, np. sekretarkę, sprzątaczkę, woźnego.
Wynagrodzenie za wycieczki szkolne
Za wycieczkę szkolną nauczycielowi nie należy się żadne dodatkowe wynagrodzenie. Nauczyciele otrzymują bowiem wynagrodzenie za realizowanie wszystkich zajęć i czynności w ramach 40-godzinnego czasu pracy. „Brak jest zatem podstaw do wypłaty dodatkowego wynagrodzenia za realizację innych zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły, w tym wycieczek.” - uważa MEN.
Resort edukacji podkreślił za to, że nauczyciel uczestniczący w wycieczce ma prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, które zostały mu przydzielone w arkuszu organizacyjnym szkoły, gdy „niezrealizowanie tych godzin nastąpi na skutek nieodbycia się zajęć lekcyjnych w związku z wycieczką szkolną”. „Brak możliwości realizacji przydzielonych nauczycielowi godzin ponadwymiarowych wynika bowiem z przyczyn leżącej po stronie szkoły, zatem w świetle art. 81 par. 1 Kodeksu pracy nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia za te godziny” - ocenił dyrektor.
Zdaniem MEN, dyrektor może ewentualnie nauczycielowi uczestniczącemu w wycieczce podwyższyć dodatek motywacyjny, który „przyznawany jest w zależności od oceny zaangażowania nauczyciela w realizację obowiązków służbowych”.
Nauczyciele protestowali w 2024 r., ale nic na 2025 r. Nie wszyscy nauczyciele dostają wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe w czasie, gdy opiekują się klasą podczas wycieczki szkolnej - to problem, z którym od lat nie radzą sobie kolejne ekipy rządzące. Problemem są również pieniądze za opiekę nad dziećmi w weekend lub po godzinach pracy. Resort edukacji obiecał, że podejmie pracę nad zmianami w tej materii.
Problemem jest kwestia płacenia za godziny nadliczbowe, jeżeli wycieczka trwa kilka dni, a nauczyciel sprawuje opiekę nad uczniami przez cały wyjazd - wyjaśnia Urszula Woźniak, wiceprezes Związku Nauczycielstwa Polskiego. „Dużym problemem i to - moim zdaniem - poważniejszym niż sama treść przepisów, są złe praktyki. Z przepisów wprost wynika, że nauczyciel powinien otrzymać delegację służbową, powinien mieć zachowane normy czasu zarówno dobowego, jak i tygodniowego, tyle tylko, że tego się nie stosuje.”
Resort edukacji zgodził się na wprowadzenie zmian dotyczących wynagrodzenia nauczycieli za godziny ponadwymiarowe, w tym jednoznaczne uregulowanie zasad ich obliczania i wypłacania w Karcie Nauczyciela. Planowane jest również doprecyzowanie przepisów zawartych w artykule 42 tej ustawy, które odnoszą się do nauczycieli realizujących zmienne plany zajęć w różnych okresach roku szkolnego. Ma to na celu wyeliminowanie nieprawidłowości w rozliczaniu godzin pracy pedagogów. Kolejna planowana zmiana dotyczy artykułu 42c ust. 3 Karty Nauczyciela, który reguluje rekompensatę za pracę w dni ustawowo wolne, takie jak soboty i niedziele. Ponadto planowane jest opracowanie rozwiązań dotyczących ewidencjonowania czasu pracy nauczycieli.
Obecnie ustawa - Karta Nauczyciela nie zawiera odrębnych i szczególnych rozwiązań prawnych w zakresie czasu pracy i wynagrodzeń nauczycieli w sytuacji realizacji zadań szkoły w formach innych, niż realizowane w warunkach szkolnych (zielone szkoły, wycieczki lub inne imprezy wyjazdowe). Mimo że interpretacja przepisów jest jasna, wciąż pojawiają się problemy nawet z płaceniem za godziny ponadwymiarowe.
Szkoły organizują wycieczki w ramach swoich statutowych zdań - nauczyciele wyznaczeni przez dyrektora na opiekunów na takim wyjeździe wykonują zadania służbowe. Na wycieczce organizowanej przez szkołę, (czyli przez pracodawcę) nauczyciela pełnoetatowego obowiązuje pięciodniowy i 40-godzinny i 5-dniowy tydzień pracy, o którym mowa w art. 42 ust. 1 i art. 42c ust. 1 KN. Rozkład czasu pracy nie musi być natomiast równomierny po 8 godzin w ciągu każdego z 5 dni pracy. Opieka nad uczniami (w dzień i w nocy) powinna zostać zorganizowana w taki sposób, aby obowiązujące nauczyciela normy czasu pracy nie zostały przekroczone, co wymaga wyznaczenia odpowiedniej liczby opiekunów.
Zgodnie z par. 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2018 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki, nauczyciele wyjeżdżający na wycieczki dydaktyczne lub turystyczne nie ponoszą kosztów przejazdów, zakwaterowania i wyżywienia. Koszty te powinny być pokrywane z budżetu wycieczki, który tworzą m.in. środki pozabudżetowe. Warto zapamiętać: jeżeli wycieczka finansowana jest z innych środków niż wpłaty rodziców lub budżet szkoły, koszty udziału nauczycieli powinny zostać ujęte w planie finansowym placówki. W takiej sytuacji nie są one traktowane jako opłaty za podróż służbową.
Nauczyciel nie płaci za wycieczkę szkolną, jeśli jedzie jako opiekun lub kierownik. Organizacja wycieczki szkolnej zaczyna się od planu i formalności, które mają zapewnić uczniom bezpieczeństwo oraz opracować jasne zasady opieki podczas wyjazdu. Wszystko trzeba dopiąć z wyprzedzeniem, aby program i kluczowe ustalenia były czytelne zarówno dla uczniów, jak i rodziców. Opieka obejmuje bezpieczeństwo uczniów podczas przejazdu i realizacji programu oraz przemieszczania się.
Wyjątki pojawiają się głównie wtedy, gdy nauczyciel uczestniczy w wycieczce prywatnie lub ponosi wydatki osobiste. Nauczyciel jedzie na wyjazd z klasą, ale nie pełni funkcji opiekuna - np. jeśli wycieczka nie jest obowiązkowa dla wszystkich nauczycieli, a ktoś chce dołączyć z własnej woli (np. dla przyjemności, wsparcia klasy, kontaktu z uczniami). Przy wyjazdach poza granice kraju mogą pojawić się koszty, które nie zawsze da się przewidzieć - np. wymiana waluty, opłaty celne, wyższe ceny posiłków.
Co do zasady, nauczycielowi nie należy się zwrot kosztów podróży służbowej podczas wycieczki szkolnej, ponieważ ich nie ponosi. Korzysta z transportu opłaconego przez rodziców lub opiekunów prawnych uczniów. Niemniej jednak, zgodnie z art. 77 Kodeksu pracy, pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy, przysługuje dieta.
W przypadku, gdy wycieczka przypada np. w sobotę, czy generalnie w dniu wolnym od pracy, nauczycielowi wykonującemu pracę przysługuje w zamian inny dzień wolny. Zgodnie z art. 42c ust. 3 Karty Nauczyciela, za zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze wykonywane w dniu wolnym od pracy, nauczyciel otrzymuje inny dzień wolny od pracy. W szczególnie uzasadnionych przypadkach dopuszcza się zamiast udzielenia dnia wolnego wypłacenie nauczycielowi odrębnego wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w dniu wolnym od pracy - obliczane jest jak za godzinę ponadwymiarową.
Związek Nauczycielstwa Polskiego zwraca uwagę, że nauczyciele z wyjazdem na wycieczkę wiąże się odpowiedzialność nauczyciela za dzieci w wymiarze 24 godzin na dobę. Często nauczyciele przy okazji wycieczki szkolnej stają się też małym biurem podróży, gdyż muszą też sami ten wyjazd przygotować. Wyjazd nauczyciela na wycieczkę szkolną powinien być w przepisach prawa uregulowany jako polecenie służbowe wyjazdu lub delegacja służbowa. Wtedy możliwe byłoby wypłacenie nauczycielowi wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, których nie prowadzi będąc na wycieczce, gdyż nie prowadzi ich nie ze swojej winy.
Podczas poniedziałkowego spotkania grupy roboczej ds. wynagradzania nauczycieli resort edukacji zaproponował wprowadzenie dodatku, który stanowiłby rekompensatę za dodatkowe godziny wypracowane przez nauczycieli podczas wycieczek szkolnych. „Podczas wycieczek, wyjazdów szkolnych, godziny nadliczbowe mają być rozliczane zgodnie z normami czasu pracy. MEN nie sprecyzowało jednak, jaka miałaby być wysokość dodatku.”
Według danych z marca 2024 roku, przeciętny pracownik na stanowisku opiekuna wycieczki w Polsce zarabia rocznie około 96 456 zł, co daje 8038 zł miesięcznie, 2010 zł tygodniowo lub 50,24 zł na godzinę.
Rodzice, którzy na zasadzie wolontariatu jadą na wycieczki jako opiekunowie, nie otrzymują wynagrodzenia. Dodatkowo, w 2025 roku muszą oni przechodzić procedurę weryfikującą pod kątem bycia przestępcami seksualnymi.
#6 Indywidualizacja, organizowanie wycieczek szkolnych, kompetencje kluczowe-pytania i odpowiedzi.
W przypadku, gdy wycieczka jest finansowana z funduszy specjalnych, np. z Funduszu Socjalnego Pracowników, nauczycielom mogą przysługiwać dodatkowe świadczenia. Jednakże, to zależy od wewnętrznych regulacji danej instytucji.
Decyzję o formie wycieczki podejmuje zawsze dyrektor szkoły oraz rodzice dzieci. Zgodnie z przepisami, zajęcia szkolne „w miarę możliwości powinny być uzupełniane innymi formami zajęć realizowanymi we wszystkich latach nauki”. W tym np. lekcjami w galeriach, muzeach, wycieczkami, lekcjami plenerowymi.
Szczegóły dotyczące organizacji wycieczek i rozliczania czasu pracy nauczycieli powinny znaleźć się w statucie szkoły.
Tabela: Przykładowe koszty wycieczki szkolnej (na jednego ucznia)
| Kategoria kosztu | Przykładowa kwota (zł) |
|---|---|
| Transport | 150 |
| Zakwaterowanie | 200 |
| Wyżywienie | 150 |
| Bilety wstępu i atrakcje | 100 |
| Ubezpieczenie | 50 |
| Suma | 650 |
Nauczyciele mają prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, jeśli ich realizacja nie nastąpiła z ich winy, na przykład z powodu organizacji wycieczki szkolnej. W takich sytuacjach dyrektor szkoły powinien zapewnić odpowiednie rozliczenie i wypłatę należnego wynagrodzenia.
tags: #opiekun #wy #ieczki #placa