Kodeks pracy traktuje młodocianego zatrudnionego na warunkach określonych w dziale dziewiątym jako pracownika w rozumieniu art. 2. W rozumieniu Kodeksu Pracy, jest to osoba, która ukończyła 15, ale nie przekroczyła 18 lat.
Pracownik taki, zgodnie z art. 191 § 2 k.p., "może być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego". Są to bowiem pracownicy w wieku od 15 do 18 lat [od 1.09.2002 r. - 16 lat] (art. 190 § 1 k.p.), którzy nie mają kwalifikacji zawodowych.
Pracodawca, planujący zatrudnić młodocianych pracowników w celu nauki zawodu, bądź przyuczenia do wykonywania określonej pracy, powinien liczyć się z dodatkowymi obowiązkami, jednak taka decyzja niesie również za sobą wiele korzyści w trakcie zatrudnienia, jak i w okresie późniejszym. Na początku należy zastanowić się kogo nazywamy pracownikiem młodocianym? Należy wspomnieć, iż umowę zawrzeć możemy tylko z osobą, która ukończyła co najmniej szkołę podstawową. Na uwagę zasługuje fakt, iż art.191 §1 k.p. dochodzą dwie dodatkowe przesłanki, dotyczące zatrudniania osób młodocianych. Wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy wykażą, iż ukończyli co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową, a po drugie, przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające , że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.
Funkcję taką spełniają nie tylko przepisy o szczególnej ochronie zdrowia i szczególnych uprawnieniach urlopowych (art. 201-205 k.p.) czy o obowiązku zakładu pracy zapewnienia młodocianemu pracownikowi opieki i pomocy niezbędnej dla jego przystosowania do właściwego wykonywania pracy (art. 192 k.p.), lecz również całokształt zawartych w prawie pracy uregulowań zabezpieczających temu pracownikowi warunki dla zdobywania kwalifikacji zawodowych i dokształcenia się.
Skoro wiemy już kim jest młodociany, rozważmy - jakie obowiązki ciążą na pracodawcy, który zamierza taką osobę zatrudnić? Przede wszystkim musi zapewnić jej szczególną ochronę zdrowia podczas pracy, tzn. zagwarantować między innymi warunki niestwarzające zagrożenia dla bezpieczeństwa i zdrowia, nadzór nauczycieli i instruktorów praktycznej nauki zawodu, informację o zagrożeniach oraz przerwy w pracy w celu odpoczynku. Pracodawca powinien również pamiętać o pracach wzbronionych młodocianym, które określone są w odpowiednim rozporządzeniu i na podstawie powyższego sporządzić wykaz takich prac w swoim zakładzie. Należy mieć na uwadze również to, że taki pracownik nie będzie w stanie wykonywać swoich obowiązków przez 5 dni w tygodniu z uwagi na konieczność nauki.
Praca lekka nie może powodować zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego. Wykaz lekkich prac określa pracodawca po uzyskaniu zgody lekarza wykonującego zadania służby medycyny pracy. Wykaz ten wymaga zatwierdzenia przez właściwego inspektora pracy, a jest ustalany przez pracodawcę w regulaminie pracy. Pracodawca, który nie ma obowiązku wydania regulaminu, ustala wykaz lekkich prac w osobnym akcie.
Ustawodawca wprowadził zakaz zatrudniania młodocianych przy pracach wzbronionych z wyjątkiem sytuacji, gdy jest to potrzebne do odbycia przygotowania zawodowego, a młodociany ukończył 16 lat. Wykaz prac wzbronionych młodocianym oraz wykaz prac wzbronionych, przy których dopuszczalne jest zatrudnianie ich po ukończeniu 16 lat w związku z odbywanym przygotowaniem zawodowym, określa Rada Ministrów.
Czas pracy młodocianych
Pracodawca ustala wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego zatrudnionego przy lekkiej pracy, uwzględniając tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z programu nauczania. Tygodniowy wymiar czasu pracy młodocianego w okresie odbywania zajęć szkolnych nie może przekraczać 12 godzin. Wymiar czasu pracy młodocianego w okresie ferii szkolnych nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu.
Przyjmując, że pracownik ten ma ukończone 16 lat pracodawca powinien poinformować go, że w dniach, w których nie odbywają się zajęcia szkolne jego dobowa norma czasu pracy wynosi 8 godzin. W dniach uczestniczenia w zajęciach szkolnych norma dobowa wynosi 2 godziny, a tygodniowa - 12 godzin. Natomiast w okresie ferii szkolnych dobowa norma czasu pracy wynosi 7 godzin, a tygodniowa - 35 godzin.
W przypadku pracownika zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego informacja ta będzie wyglądać nieco inaczej. Młodocianego pracownika w wieku powyżej 16 lat należy poinformować, że jego dobowa norma czasu pracy wynosi 8 godzin, tygodniowa - 40. Ponadto młodocianemu przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku, który powinien obejmować niedzielę. Oznacza to, że pracownik młodociany może pracować tylko przez 5 dni w tygodniu. Dkoro dobowa norma wynosi 8 godzin, to tygodniowa nie może przekroczyć 40 (8×5 dni).
Należy też poinformować, że do czasu pracy młodocianego wlicza się też czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych. Bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy.
Ponadto, młodocianego nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej.
Skrócenie normy dobowej oznacza jednoczesne skrócenie normy tygodniowej do przeciętnie 30 godzin (6 godzin × 5 dni w tygodniu).
Z chwilą ukończenia 18 lat pracownik młodociany przestaje być pracownikiem młodocianym. Nie mają do niego zastosowania przepisy szczególne dotyczące czasu pracy pracowników młodocianych.
Jeśli w czasie ferii/wakacji młodociany nie korzysta z urlopu wypoczynkowego, to ma oczywiście obowiązek świadczyć pracę zgodnie z obowiązującymi przepisami. Jednocześnie, skoro młodociany nie uczestniczy w zajęciach szkolnych, czas jego pracy powinien być zgodny z normą wynikającą z obowiązujących przepisów. Czyli w przypadku młodocianego w wieku do 16 lat nie może przekraczać 6 godzin na dobę.
Urlopy wypoczynkowe
Młodociany uzyskuje z upływem 6 miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy prawo do urlopu w wymiarze 12 dni roboczych. Z upływem roku pracy młodociany uzyskuje prawo do urlopu w wymiarze 26 dni roboczych. Jednakże w roku kalendarzowym, w którym kończy on 18 lat, ma prawo do urlopu w wymiarze 20 dni roboczych. Uwaga!Ten pierwszy urlop nie jest wliczany do urlopu rocznego - jest to więc świadczenie dodatkowe.
Młodocianemu uczęszczającemu do szkoły należy udzielić urlopu w okresie ferii szkolnych. Młodocianemu, który nie nabył prawa do urlopu, pracodawca może, na jego wniosek, udzielić zaliczkowo urlopu w okresie ferii szkolnych. Pracodawca jest obowiązany na wniosek młodocianego, ucznia szkoły dla pracujących, udzielić mu w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego w wymiarze nieprzekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym 2 miesięcy.
W sprawach nieuregulowanych przepisami rozdziału dotyczącego zatrudniania młodocianych, w zakresie urlopów przysługujących młodocianym stosuje się przepisy działu siódmego Kodeksu pracy.
Wynagrodzenie młodocianych
Zgodnie z § 19 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, młodocianemu w okresie nauki zawodu przysługuje wynagrodzenie obliczane w stosunku procentowym do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale, obowiązującego od pierwszego dnia następnego miesiąca po ogłoszeniu przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
Pracodawca, który zdecyduje się zatrudnić młodocianego, ponosi niskie koszty pracy. W okresie zatrudnienia w celu nauki zawodu młodocianemu przysługuje wynagrodzenie obliczane w stosunku procentowym do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale.
| Okres nauki | Minimalny procent |
|---|---|
| Pierwszy rok nauki | 5% |
| Drugi rok nauki | 6% |
| Trzeci rok nauki | 7% |
Drugą istotna kwestią jest fakt, że osoba, która zdecyduje się na taki krok (posiadające kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych i zatrudnia w zawodzie, który jest wymieniony w wykazie zawodów ogłaszanym w wojewódzkim dzienniku urzędowym) może ubiegać się po zdanym egzaminie o dofinansowanie kosztów szkolenia, jak również złożyć wniosek o zawarcie umowy o refundację wynagrodzeń wypłacanych młodocianym pracownikom do Centrum Edukacji i Pracy Młodzieży właściwego ze względu na miejsce odbywania przygotowania zawodowego przez młodocianego.
Zasady refundacji wynagrodzeń oraz zatrudniania młodocianych pracowników
Obowiązki pracodawcy w zakresie dokumentacji
Prowadzenie ewidencji pracowników młodocianych składa się na obowiązek pracodawcy prowadzenia dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy. - dokumenty dotyczące ewidencjonowania czasu pracy; w stosunku do pracowników młodocianych pracodawca uwzględnia w ewidencji także czas ich pracy przy pracach wzbronionych młodocianym, których wykonywanie jest dozwolone w celu odbycia przez nich przygotowania zawodowego; - dokumenty związane z ubieganiem się i korzystaniem z urlopu wypoczynkowego; - kartę (listę) wypłaconego wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych z pracą oraz wniosek pracownika o wypłatę wynagrodzenia do rąk własnych (art. 86 § 3 Kodeksu pracy); - kartę ewidencji przydziału odzieży i obuwia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej, a także dokumenty związane z wypłatą ekwiwalentu pieniężnego za używanie własnej odzieży i obuwia oraz ich pranie i konserwację (art. 2376 i art. 2377 k.p.).
Młodociani pracownicy zatrudnieni w celu przygotowania zawodowego korzystają ze szczególnej ochrony, która polega na obowiązku zawierania z nimi bezterminowych umów o pracę oraz na dopuszczalności wypowiadania tych umów tylko z przyczyn określonych w art. 196 Kodeksu Pracy.
Podstawy prawne:
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania.
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie dopuszczalnej liczby godzin pracy młodocianych przy niektórych rodzajach prac lub przyuczenia do zawodu.
tags: #ochrona #zatrudnienie #modocianych