Współczesny rynek pracy, podobnie jak cała gospodarka, podlega głębokim i dynamicznym przeobrażeniom, które niosą ze sobą szereg szans, ale i zagrożeń. Postępująca globalizacja i zmiany warunków konkurowania oparte na kryteriach efektywności i skuteczności prowadzą do ekonomizacji stosunków społecznych i rywalizacji nie tylko na poziomie mikroekonomicznym (między podmiotami gospodarczymi), ale też między poszczególnymi jednostkami (tzw. wyścig szczurów). Trendy te uruchamiają mechanizm generujący szereg dysfunkcji i patologii organizacyjnych na płaszczyźnie relacji pracownik-organizacja oraz pracownik-pracownik.
Nieprawidłowości w miejscu pracy niosą ze sobą poważne konsekwencje społeczne i ekonomiczne, a ignorowanie tego problemu przez praktyków powoduje, że staje się on ważnym przedmiotem badawczym. Mobbing w miejscu pracy to jedno z najbardziej destrukcyjnych zjawisk, które może dotknąć zarówno pracowników, jak i firmę. Skutki takiego działania odbijają się nie tylko na psychice ofiary, ale także na efektywności zespołu, reputacji firmy i jej wynikach finansowych. Dlatego pracodawcy i kadra zarządzająca musi być świadoma zagrożenia, a także musi wiedzieć, jak je identyfikować i jak im przeciwdziałać.
Czym jest mobbing?
Mobbing to systematyczne i długotrwałe nękanie lub zastraszanie pracownika przez przełożonego, współpracowników lub podwładnych. Zjawisko to przybiera różne formy - od subtelnych działań podważających autorytet ofiary po jawne upokorzenia i psychiczne znęcanie się. Kodeks pracy przytacza definicję mobbingu jako działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.
Niezależnie od sposobu, w jaki mobbing się przejawia, jego skutki są wyniszczające. Pracownik, który doświadcza takich działań, często zmaga się z problemami zdrowotnymi, zaniżeniem samooceny i wypaleniem zawodowym, a firma traci wartościowy kapitał ludzki, co przekłada się na rotację kadr, spadek motywacji i obniżenie efektywności zespołu.
Jak rozpoznać mobbing?
Mobbing nie jest jednorazowym konfliktem czy sporadyczną nieprzyjemną sytuacją. Aby można było mówić o mobbingu, działania te muszą być długotrwałe, powtarzalne i prowadzić do izolacji lub zastraszenia ofiary. Charakterystycznymi oznakami są między innymi systematyczne ignorowanie pracownika, ograniczanie jego dostępu do informacji, publiczne poniżanie, podważanie kompetencji i deprecjonowanie osiągnięć. Zachowania mobbingowe często obejmują także nieuzasadnioną krytykę, manipulowanie opinią zespołu, wykluczanie z grupy, a nawet groźby czy działania na granicy prawa.
Zatem działania skierowane przeciwko pracownikowi, które można traktować jako znamiona mobbingu to:
- Systematyczne poniżanie lub ośmieszanie pracownika.
- Ciągłe podważanie kompetencji i deprecjonowanie osiągnięć.
- Izolowanie go od zespołu i ograniczanie dostępu do informacji.
- Rozpowszechnianie fałszywych informacji na jego temat.
- Stosowanie gróźb, szantażu lub zastraszania.
- Przydzielanie zadań niemożliwych do wykonania lub całkowicie bezsensownych.
- Uporczywe ignorowanie i traktowanie jak osoby niewidocznej.
- Celowe utrudnianie awansu lub podważanie pozycji zawodowej.
- Zmuszanie do wykonywania upokarzających lub niezgodnych z zakresem obowiązków poleceń.
- Stosowanie nieuzasadnionych kar czy szykan wobec danej osoby.
- Prowadzenie systematycznej kampanii mającej na celu zmuszenie pracownika do rezygnacji z pracy.
Ofiara mobbingu może odczuwać silny stres, obniżoną samoocenę, lęki, a w skrajnych przypadkach nawet objawy depresji. Warto przy tym wspomnieć, że sprawcami mobbingu w pracy mogą być zarówno przełożeni, jak i współpracownicy, a nawet podwładni. Mobbing może mieć również formę biernego zachowania.
Co nie jest mobbingiem?
Nie wszystkie zachowania dotyczące pracownika można traktować jako mobbing. Nie można uznać za mobbing w pracy:
- Nadzorowania pracownika.
- Wydawania poleceń.
- Wymagania terminowego wykonania obowiązków.
- Egzekwowania wyników pracy.
- Przekazywania konstruktywnej krytyki.
- Jednorazowych konfliktów.
- Ukarania pracownika za naruszenie obowiązków pracowniczych.
- Zmiany warunków pracy lub płacy.
- Rozwiązanie umowy o pracę.
Zastraszanie i nękanie - psycholog omawia techniki radzenia sobie z tym problemem.
Mobbing - zawsze od szefa?
W powszechnej świadomości utarł się mit, że za wszelkie przypadki mobbingu odpowiedzialne są osoby sprawujące władzę - kierownicy, menedżerowie, szefowie. Jednak nie do końca tak jest. Często niestety bowiem jesteśmy narażeni na mobbing ze strony współpracowników. Na pierwszy rzut oka wydawać by się mogło, że takie nieprzyjemności nie będą specjalnym problemem. Wyobraźmy sobie jednak, że taka osoba rozsiewa plotki o nas, mówi o nas nieprawdę naszym szefom, wprowadza błędy do naszych raportów oraz w inny sposób uprzykrza nam życie.
Jak radzić sobie z mobbingiem ze strony współpracownika?
Przede wszystkim należy zaznaczyć, że nie zawsze wiemy, że te wszystkie dziwne spojrzenia, inne traktowanie nas przez pozostałych pracowników, są efektami działalności jednego z nich. Pamiętajmy zatem, żeby zawsze zachować krytycyzm wobec siebie i innych. Jeśli widzimy, że dzieje się coś podejrzanego, nie myślmy od razu, że to jest nasza wina - zastanówmy się, czy ktoś nie chce nam zaszkodzić. Starajmy się ponadto zawsze zachowywać spokojnie, asertywnie, kulturalnie - nie dajmy się wciągnąć w emocjonalne rozmowy.
Warto także zwrócić się o pomoc do szefa, nawet zapytać go wprost, czy czegoś dziwnego o nas nie słyszał, wytłumaczyć, że chyba nas ktoś mobbinguje. W razie braku reakcji z jego strony zawsze możemy zwrócić się o pomoc do jednego z wielu biur i organizacji założonych specjalnie do zwalczania mobbingu. Tam specjaliści pomogą nam się odnaleźć w tej trudnej dla nas sytuacji, wytłumaczą, jak postępować oraz również pomogą skierować sprawę do sądu, jeśli taka będzie konieczność.
Jak skutecznie przeciwdziałać mobbingowi?
Zacznijmy od podkreślenia, że zgodnie z prawem, każdy pracodawca ma obowiązek przeciwdziałania mobbingowi. Jeśli dopuści do sytuacji uporczywego nękania pracownika, to ten ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania, a także odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, jeżeli mobbing spowodował u pracownika rozstrój zdrowia, w tym zdrowia psychicznego.
Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania mobbingowi jest stworzenie kultury organizacyjnej, w której tego rodzaju zachowania nie mają miejsca. Pierwszym krokiem jest opracowanie jasnej polityki antymobbingowej, obejmującej konkretne procedury zgłaszania i rozwiązywania problemów. Pracownicy powinni być świadomi, jakie zachowania są uznawane za mobbing i jakie działania mogą podjąć, jeśli go doświadczą. Ważne jest również przeprowadzanie regularnych szkoleń oraz kampanii informacyjnych, które zwiększą świadomość problemu i zmniejszą społeczne przyzwolenie na mobbing.
Ważnym elementem profilaktyki jest także promowanie zdrowych relacji w miejscu pracy. Tworzenie przyjaznej atmosfery, wspieranie otwartej komunikacji i budowanie kultury szacunku sprawiają, że pracownicy chętniej współpracują, a ryzyko konfliktów maleje. Rolą menedżera jest nie tylko kontrolowanie, ale także inspirowanie zespołu i budowanie relacji opartych na zaufaniu i współpracy.
Drugim istotnym aspektem jest sprawne reagowanie na zgłoszenia. Ofiary mobbingu często boją się konsekwencji ujawnienia problemu, dlatego niezbędne jest zapewnienie im anonimowości oraz wsparcia psychologicznego. Pracodawca powinien wdrożyć mechanizmy umożliwiające szybkie i skuteczne badanie przypadków mobbingu, a w razie potwierdzenia zarzutów - podjęcie adekwatnych działań, takich jak mediacje, szkolenia naprawcze czy sankcje wobec sprawców. Niekiedy konieczne jest wyeliminowanie z zespołu współpracowników, którzy podejmują działania mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika.
Świadome przeciwdziałanie mobbingowi przekłada się na zdrowsze, bardziej zaangażowane i efektywne środowisko pracy, co w dłuższej perspektywie przynosi korzyści zarówno pracownikom, jak i całej organizacji.
Szkolenie antymobbingowe dla pracowników, które dotyczy rozpoznawania zachowań mobbingowych i radzenia sobie z nimi, jest kluczowe w budowaniu bezpiecznego środowiska pracy. Celem takiego szkolenia jest przeciwdziałanie zachowaniom mobbingowym i dyskryminacji w miejscu pracy. Aby ten cel osiągnąć, szkolenie oddziałuje na uczestników na dwóch płaszczyznach: poszerza wiedzę pracowników na temat mobbingu oraz zwiększa ich wrażliwość na zachowania mobbingowe w pracy.
Będąc szefem czy kierownikiem, dobrze jest zainwestować wcześniej w szkolenia dla pracowników z zakresu rozpoznawania mobbingu oraz radzenia sobie z nim.
Zastraszanie i nękanie - psycholog omawia techniki radzenia sobie z tym problemem.
tags: #kapital #ludzki #mobbing