Od 1 stycznia 2026 roku podatnicy, którzy popełnią przestępstwo lub wykroczenie skarbowe, muszą liczyć się z wyższymi sankcjami. Jest to związane ze zmianą wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, które od przyszłego roku wyniesie 4806 zł.
Wzrost kar za przestępstwa i wykroczenia skarbowe związany jest z podwyżką minimalnego wynagrodzenia za pracę, które służy do obliczania ich wysokości. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r. (Dz. U. poz. 1242) od 1 stycznia 2026 roku minimalne wynagrodzenie za pracę będzie wynosiło 4806 zł (obecnie jest to 4666 zł).
Zgodnie z przepisami Kodeksu karnego skarbowego przestępstwem skarbowym jest czyn zabroniony przez kodeks pod groźbą kary grzywny w stawkach dziennych, kary ograniczenia wolności lub kary pozbawienia wolności. Natomiast wykroczeniem skarbowym jest czyn zabroniony przez kodeks pod groźbą kary grzywny określonej kwotowo, jeżeli kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej albo wartość przedmiotu czynu nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia w czasie jego popełnienia.
Obecnie jest to 23 330 zł, a od 1 stycznia 2026 r. kwota graniczna wyniesie 24 030 zł.
Przestępstwa skarbowe
Sąd wymierza kary grzywny za przestępstwa skarbowe w tzw. stawkach dziennych. Wysokość jednej stawki dziennej nie może być niższa niż jedna trzydziesta część minimalnego wynagrodzenia, ani przekraczać jej czterystukrotności.
Od 1 stycznia 2026 roku stawka dzienna będzie ustalana w przedziale od 160,20 zł do 64 080 zł.
Minimalna kara grzywny wynosi 10 stawek dziennych, co oznacza, że sąd nie będzie mógł wymierzyć grzywny niższej niż 1 602 zł.
Maksymalna grzywna (do 720 stawek dziennych) grozi za:
- uchylanie się od opodatkowania (art. 54 par. 1 k.k.s.),
- oszustwo podatkowe (art. 56 par. 1 k.k.s.),
- przestępstwo celne (np. art. 85 par. 1, art. 86 par. 1, art. 87 par. 1 k.k.s.).
Taka grzywna jest też przewidziana za naruszenia wymogów związanych:
- z przygotowywaniem dokumentacji cen transferowych (art. 56c par. 1 k.k.),
- ze składaniem informacji o cenach transferowych (art. 80e par. 1 k.k.s.),
- ze składaniem oświadczeń powiązanych z podatkiem u źródła (art. 56d par. 1 k.k.s.),
- z raportowaniem schematów podatkowych (art. 80f par. 1 k.k.s.).
Wykroczenia skarbowe
Kary za wykroczenia skarbowe obliczane są kwotowo. Orzeka ją sąd albo uprawniony funkcjonariusz w postępowaniu mandatowym.
Sąd wymierza grzywnę w granicach od 1/10 do dwudziestokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Funkcjonariusze mają prawo ukarać grzywną nieprzekraczającą pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę (od 1 stycznia 2026 r. będzie to 24 030 zł).
Od 1 stycznia 2026 r. najniższa grzywna za wykroczenie skarbowe wyniesie 480,60 zł.
W roku 2021 podatnikom grożą jeszcze wyższe niż w 2020 r. kwoty grzywien, jakie można wymierzyć za popełnienie przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego.
O tym, czy podatnik popełnia wykroczenie, czy przestępstwo skarbowe decyduje tzw. próg ustawowy, tj. ściśle określona wartość uszczuplonego lub narażonego na uszczuplenie podatku. Próg ten wyznacza pięciokrotna wartość minimalnego wynagrodzenia za pracę.
W 2021 r. kwota minimalnego wynagrodzenia wzrosła o 200 złotych i wynosi obecnie 2800 zł. Oznacza to, że w przyszłym roku granicą między wykroczeniem a przestępstwem skarbowym będzie kwota 14.000 zł. Jeżeli na skutek czynu zabronionego dokonanego przez podatnika wartość uszczuplonego lub narażonego na uszczuplenie podatku nie przekracza tej kwoty, to czyn ten będzie uznawany za wykroczenie skarbowe.
Wymierzając karę grzywny za przestępstwo skarbowe, sąd określa liczbę stawek oraz wysokość stawki dziennej. Najniższa liczba stawek dziennych za przestępstwo skarbowe wynosi 10, a najwyższa 720. Wysokość jednej stawki nie może być niższa od 1/30 części minimalnego wynagrodzenia ani też przekraczać jej 400-krotności. A zatem stawka dzienna w 2021 r. wyniesie minimalnie 93,34 zł, a maksymalnie 37.333,33 zł. Przy najniższej liczbie stawek i najniższej wysokości jednej stawki - grzywna wyniesie więc 933,40 zł. Natomiast najwyższa możliwa grzywna - przy najwyższej liczbie stawek i najwyższej wysokości jednej stawki - może wynieść 26.879.997,60 zł.
Karą za wykroczenie skarbowe jest grzywna określona kwotowo. Może być ona wymierzona w granicach od 1/10 do dwudziestokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia. W tym roku sprawca wykroczenia skarbowego może dostać więc grzywnę w wysokości od 280 zł do 56.000 zł.
Ponieważ zarówno w przypadku przestępstw, jak i wykroczeń skarbowych ustawodawca przewidział za ich popełnienie karę grzywny, w praktyce może dochodzić do sytuacji, w których grzywna za wykroczenie może być wyższa niż za przestępstwa. Taka sytuacja często komplikuje rozgraniczenie, pomiędzy wykroczeniem a przestępstwem skarbowym. Jedynym czytelnym kryterium dla ich odróżnienia może być zatem zagrożenie bądź jego brak karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności.
Zmiany w prawie pracy 2026 – co się zmieni dla pracowników i pracodawców?
Górna granica kar za wybrane przestępstwa skarbowe pozostaje bez zmian. Ustawa przewidywała obniżenie górnej granicy kary grzywny za niektóre przestępstwa skarbowe mające charakter formalny - polegające na niewykonaniu obowiązku złożenia bądź sporządzenia dokumentu oraz na naruszeniu ustawowych terminów złożenia bądź sporządzenia takich dokumentów. Te maksymalne limity miały ulec obniżeniu z 720 do 240 lub 120 stawek dziennych oraz z 240 do 120 stawek dziennych.
Prawo karne skarbowe jak każde prawo karne ma charakter represyjny. Podstawowymi środkami reakcji na czyn zabroniony o statusie przestępstwa skarbowego są kary, które pod względem swojej treści nie różnią się od kar kryminalnych przewidzianych w prawie karnym powszechnym, a na czyn o statusie wykroczenia skarbowego - od kary grzywny przewidzianej za wykroczenia powszechne. Jedyna różnica zaznacza się w przypadku części kar w ich podstawowych, minimalnych i maksymalnych granicach. Kara pozbawienia wolności przewidziana za przestępstwa skarbowe wynosi minimum 5 dni, a maksimum 5 lat (zob. ustawa z 10.9.1999 r. - Kodeks karny skarbowy, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 628 - art. 27 § 1, dalej: k.k.s.), a w wymiarze wyższym może być orzeczona tylko w ramach instytucji nadzwyczajnego obostrzenia kary (por. art. 38 § 2 k.k.s.) albo jako kara łączna przy realnym zbiegu przestępstw skarbowych lub przestępstwa skarbowego z przestępstwem powszechnym lub przestępstwem wojskowym (por. art. 39 k.k.s.). Kara ograniczenia wolności w swym ustawowym wymiarze jest taka sama jak w przypadku przestępstw powszechnych i wynosi minimum miesiąc, a maksimum 2 lata, przy czym ta górna granica obowiązuje także wtedy, gdy jest orzekana jako kara łączna (por. art. 26 § 4 i art. 39 § 1 k.k.s.). Kara grzywny przewidziana za przestępstwa skarbowe jest określana w stawkach dziennych, których minimum jest takie samo jak w przypadku przestępstw powszechnych i wynosi 10 stawek, natomiast górna granica jest wyższa i wynosi 720 stawek dziennych, a przy nadzwyczajnym obostrzeniu oraz przy wymiarze grzywny jako kary łącznej 1080 stawek (por. art. 23 § 1 i art. 38 § 2 oraz art. 39 § 1 k.k.s.). W przypadku przestępstw skarbowych istotnie różni się natomiast system określania jednej stawki dziennej grzywny i jej wysokość. Nie jest to bowiem system kwotowy, a system ułamkowo-iloczynowy nawiązujący do określonych części minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w czasie popełnienia przestępstwa. Mając na uwadze maksymalną wysokość podstawowego, ustawowego wymiaru grzywny, jaką można orzec za przestępstwa powszechne, która może sięgnąć kwoty 1.080.000 zł (2000 zł x 540 stawek - por. ustawa z 6.6.1997 r. Kodeks karny, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 17 - art. 33 § 1 i § 3, dalej: k.k.), należy wskazać, że maksymalna grzywna, jaką można orzec za przestępstwo skarbowe, jest 38 razy wyższa, gdyż może wynosić za czyn popełniony w drugim półroczu 2024 r. aż 41 279 040 zł (400 x 1/30 minimalnego wynagrodzenia x 720 stawek - por. art. 23 § 1 i § 3 k.k.s.).
Katalog kar grożących za wykroczenia skarbowe jest dużo skromniejszy niż ten ustalony za wykroczenia powszechne, gdyż przewiduje jeden rodzaj kary w postaci grzywny kwotowej (zob. art. 47 § 1 k.k.s.). Zarówno minimalna, jak i maksymalna wysokość grzywny przewidzianej za wykroczenia skarbowe jest kilkanaście razy wyższa niż wysokości grzywny grożącej za wykroczenia powszechne. Zgodnie z przepisem art. 48 § 1 k.k.s. - co do zasady - kara grzywny orzeczona za wykroczenie skarbowe może wynosić od 1/10 do 20-krotności minimalnego wynagrodzenia, czyli za czyn popełniony w drugim półroczu 2024 r. w granicach od 430 zł do 86.000 zł.
Już to porównanie rodzajów i wysokości kar grożących za przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz za przestępstwa i wykroczenia powszechne oraz fakt, że w Kodeksie karnym skarbowym każdy czyn zabroniony jest zagrożony karą grzywny (wyłącznie albo w sankcji alternatywno-kumulatywnej), wskazuje, że kara o charakterze majątkowym jest podstawowym instrumentem zwalczania przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych. Znajduje to swoje uzasadnienie przede wszystkim w tym, że sprawcy czynów karnych skarbowych na ogół popełniają je w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, więc najodpowiedniejszą reakcją prawnokarną na tego typu zachowania są kary i środki penalne, które dowodzą, że ich popełnianie po prostu nie opłaca się finansowo. Stąd zagrożenie surowymi grzywnami, stosunkowo często obligatoryjnym przepadkiem przedmiotów oraz przepadkiem korzyści majątkowej, a zdecydowanie rzadziej karą pozbawienia wolności, i to niezbyt surową, pozostawioną sądom do wyjątkowego orzekania jako ultima ratio (por. kształt sankcji z pozbawieniem wolności w części szczególnej k.k.s. oraz treść art. 58 § 1 k.k. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s.) czy karą ograniczenia wolności, przewidzianą szerzej do orzekania w charakterze kary zamiennej (zob. art. 26 § 1 k.k.s.) lub w przypadku korzystania przez sądy z nadzwyczajnego złagodzenia albo nadzwyczajnego obostrzenia kary (por. art. 36 § 1 pkt 1 k.k.s. oraz art. 38 § 1 pkt 1 i 2 k.k.s.).
Odpowiedzialność karna skarbowa jest odpowiedzialnością dodatkową egzekwowaną obok odpowiedzialności finansowej wynikającej z niewywiązania się z uregulowania wymagalnej należności publicznoprawnej. Zgodnie bowiem z postanowieniem art. 15 § 1 k.k.s. orzeczenie zapadłe w postępowaniu w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie zwalnia od obowiązku uiszczenia należności publicznoprawnej. Co więcej, Kodeks karny skarbowy przewiduje szereg instytucji pozwalających na znaczącą degresję karania, z których korzystanie uzależnia od uiszczenia w całości wymagalnej należności publicznoprawnej, jeśli czyn karny skarbowy wiązał się z jej uszczupleniem. Ta chęć jak najszybszego i najpełniejszego oraz bezkosztowego odzyskania należności publicznoprawnych zasilających Skarb Państwa czy budżety jednostek samorządu terytorialnego albo Unii Europejskiej legła u podstaw swoistej filozofii karania sprawców przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych przyjętej na gruncie prawa karnego skarbowego, gdzie w przypadku uregulowania uszczuplonej należności publicznoprawnej sprawcy mogą liczyć na łagodne potraktowanie (zob. art. 13 § 1 k.k.s. oraz instytucje degresji karania omówione poniżej).
Kodeks karny skarbowy przewiduje wyjątkowo dużo instytucji łagodzących ostrze represji karnej przewidzianej w sankcjach przepisów szczególnych typizujących czyny naganne, które mają zastosowanie do wszystkich grup przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych, tj. zarówno podatkowych jak i związanych z dotacjami lub subwencjami, celnych, dewizowych i hazardowych. Część tych instytucji jest wspólna dla przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych, a część przewidziana jest tylko dla sprawców czynów mających status przestępstw skarbowych. Wynika to stąd, że przy zagrożeniu wykroczeń skarbowych tylko jednym rodzajem kary, jakim jest grzywna, i to zawsze w takiej samej rozpiętości, a ponadto w niezbyt wysokim ustawowym wymiarze, stosowanie wszystkich instytucji degresji karania przewidzianych dla sprawców przestępstw nie jest ani możliwe, ani celowe.
W 2014 r. wzrośnie wysokość kar wymierzanych za przestępstwa i wykroczenia skarbowe. Wzrost kar jest związany z podwyżką minimalnego wynagrodzenia za pracę, które służy do obliczania ich wysokości. Na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 11 września 2013 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2013 r. (Dz. U. poz. 1074) w następnym roku wzrośnie ono z 1600 do 1.680 zł. Kary za przestępstwa skarbowe sąd wymierza w stawkach dziennych. Stawka dzienna nie może być niższa od jednej trzydziestej części minimalnego wynagrodzenia ani przekraczać jej czterystukrotności. W 2014 r. stawka będzie ustalana w granicach od 56 zł do 22.400 zł. Najniższa kara grzywny to 10 stawek dziennych, co oznacza, że w następnym roku sąd za przestępstwo skarbowe nie wymierzy mniej niż 560 zł. Kary za wykroczenia skarbowe liczone są kwotowo, w granicach od jednej dziesiątej do dwudziestokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. A zatem w 2014 r. najniższa grzywna za wykroczenie wynosić będzie 168 zł, a najwyższa 33.600 zł.
Wzrost stawki minimalnego wynagrodzenia w pewnych sytuacjach może być korzystny dla podatnika, gdyż od niego uzależniona jest kwota, po przekroczeniu której podatnik nie popełnia nie wykroczenie, ale przestępstwo skarbowe. W tym roku ustawowy próg, czyli wartość uszczuplonego lub narażonego na uszczuplenie podatku to pięciokrotna wartość minimalnej pensji. W 2014 r.
Obecnie funkcjonujący model prawnych zabezpieczeń przed przestępstwami i wykroczeniami skarbowymi, który sprowadza się do rozszerzania penalizacji i zaostrzania represji karnej, nie jest optymalny dla interesów Państwa. Spowolnienie rozwoju gospodarczego kraju i istotne zmniejszenie dochodów budżetu państwa z tytułu podatków prowokuje do dokonania analizy dotychczasowego systemu ich poboru oraz skuteczności istniejących ustawowych zabezpieczeń przed naruszeniami prawa w tym zakresie. Zabezpieczenia te, w postaci obowiązujących w Polsce regulacji prawnych, w tym szczególnie zawierających przepisy karne skarbowe i karne, stanowią przedmiot rozważań. W przedstawionym aspekcie uzasadnione jest dokonanie oceny, czy dotychczasowy model zabezpieczeń przed deliktami podatkowymi uszczuplającymi i narażającymi na uszczuplenie dochody publiczne i, w konsekwencji, godzącymi w budżet państwa, sprowadzający się do penalizacji działań naruszających prawo i zaostrzenia represji karnej, jest optymalny dla interesów państwa? Uprawnione jest założenie, że ochrona systemu egzekucji podatków winna być adekwatna do jej znaczenia dla dochodów budżetu państwa. W oparciu o to założenie oraz obowiązujący zbiór przepisów regulujących sferę odpowiedzialności prawnej za nieprzestrzeganie i naruszenie norm strzegących porządku podatkowego przyjęto, że dotychczasowy model zabezpieczeń przed przestępstwami i wykroczeniami podatkowymi uszczuplającymi i narażającymi na uszczuplenie dochody publiczne, sprowadzający się jedynie do penalizacji działań naruszających prawo i zaostrzenia represji karnej, nie jest optymalny dla interesów państwa i istnieje potrzeba wypracowania skuteczniejszego modelu odwołującego się również do innych, poza represyjnych bodźców oddziałujących na świadomość podatkową obywateli i w konsekwencji tworzącego harmonijne współistnienie norm pozytywnych i represyjnych. Na pytanie, czy obecnie funkcjonujący system prawnych zabezpieczeń jest nadmiernie represyjny wobec objętych nim osób fizycznych i prawnych, uprawniona jest odpowiedź twierdząca.
Budżet państwa jako instytucja prawna jest uchwalanym przez parlament aktem normatywnym, z zakreślonym rocznym okresem obowiązywania. Jako kategoria ekonomiczna jest scentralizowanym zasobem środków pieniężnych, gromadzonych i wykorzystywanych przez organy państwa na realizację określonych powinności i zadań. Obowiązująca ustawa o finansach publicznych określa (w art. 109 i art. 110 pkt. 1-10) budżet państwa jako m.in. roczny plan przychodów i rozchodów oraz wydatków państwa, a także roczną prognozę dochodów podatkowych i niepodatkowych. W oparciu o art. 219 ust. 1 Konstytucji RP definiuje się budżet państwa jako podstawę gospodarki finansowej państwa, zaś akt budżetowy jako stały i powtarzalny sposób jej prowadzenia. Globalny charakter obecnego kryzysu gospodarczego, szczególnie dotykającego najbliższe otoczenie Polski, spowodował odczuwalne spowolnienie wzrostu gospodarczego kraju. Wskazywane jest ono, obok wprowadzenia w 2009 roku zmian systemowych w podatku od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług, jako podstawowa przyczyna spadku, w ostatnich latach, dochodów podatkowych budżetu państwa. Na przykład w roku 2009 (wskazywanym jako pierwszy rok światowego kryzysu gospodarczego, którego skutki obiektywnie dotknęły Polskę), w porównaniu z rokiem poprzednim zrealizowane dochody podatkowe były niższe o 2,1%. Wobec stale zmniejszających się w kolejnych miesiącach roku 2009 wpływów z podatków pośrednich i podatku dochodowego od osób prawnych, konieczne było uchwalenie nowelizacji ustawy budżetowej. W stosunku do roku 2008 niekorzystnie zmieniła się także skala zaległości z tytułu podatków i innych należności budżetowych, które zwiększyły się o 6,9%, wynosząc na dzień 31 grudnia 2009 r. 26,7 mld zł. W kolejnych latach ta tendencja utrzymywała się. Dochody podatkowe są na przestrzeni ostatnich lat głównym źródłem zasilania budżetu państwa, stanowiąc co najmniej 4/5 części struktury wpływów budżetowych. Wynika stąd potrzeba istnienia mechanizmów gwarantujących uzyskanie takich wpływów w wielkościach zbliżonych do prognozowanych. Jednym z nich są zabezpieczenia funkcjonujące w polskim systemie prawnym. W omawianym aspekcie zabezpieczenia te sprowadzają się do odpowiedzialności podmiotów prawa finansowego oznaczonych w teorii prawa finansowego jako podmioty bierne. W prawie podatkowym podmiotem takim, zobowiązanym do ponoszenia świadczeń podatkowych jest przede wszystkim podatnik, ale też ewentualnie członkowie jego rodziny lub osoby trzecie. Chodzi tu zwłaszcza o odpowiedzialność tych podmiotów opierającą się na stosowaniu sankcji karnych oraz sankcji karnych skarbowych. Podstawowe regulacje w tym zakresie znajdują się w kodeksie karnym skarbowym i ustawie z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Filarem tych zabezpieczeń jest obowiązujący od dnia 17 października 1999 r. kodeks karny skarbowy, szczególnie jego cztery rozdziały części szczególnej, zawierające katalog przestępstw i wykroczeń skarbowych posegregowanych według rodzaju chronionego przez nie przedmiotu ochrony. W rozdziale 6 znajdują się opisy karalnych zachowań przeciwko obowiązkom podatkowym i rozliczeniom z tytułu dotacji lub subwencji. Zamieszczono w nim przepisy karne związane z ochroną podatków pośrednich, w tym akcyzy, rachunkowości, ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, recypowane z wcześniej uchwalonych ustaw zawierających przepisy karne. Kodeks karny skarbowy zawiera obecnie w 58 artykułach, uwzględniając sankcje karne - 199 czynów zabronionych, spośród których 107 stanowi przestępstwa skarbowe, natomiast 92 wykroczenia skarbowe. Podkreślenia wymaga, że poprzednio obowiązująca, uchwalona w 1971 r. ustawa karna skarbowa zawierała opisy 123 czynów zabronionych, w tym 81 przestępstw skarbowych i 42 wykroczenia skarbowe. W rozdziałach 3 i 4 Działu I Tytułu I kodeks karny skarbowy zawiera katalog kar i środków karnych orzekanych za przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz środków zabezpieczających za przestępstwa skarbowe. Karami tymi są grzywna, ograniczenie wolności i pozbawienie wolności (w tym kara aresztu wojskowego). Ta ostatnia kara, odmiennie niż w kodeksie karnym, trwa najkrócej 5 dni, a najdłużej 5 lat (kara aresztu wojskowego najdłużej 2 lata). Kara pozbawienia wolności występuje w 36 sankcjach, w tym dwudziestokrotnie za przestępstwa podatkowe. We wskazanej ustawie karnej skarbowej kara pozbawienia wolności występowała jedynie w siedmiu sankcjach karnych. Dominującą karą w kodeksie karnym skarbowym jest kara grzywny. Są nią zagrożone wszystkie przestępstwa i wykroczenia skarbowe. Należy zwrócić uwagę, że górna granica kary grzywny za przestępstwa skarbowe jest wyższa niż przyjęta w kodeksie karnym (odpowiednio 720 i 360 stawek dziennych). Twórcy tego rozwiązania uzasadniali je priorytetem dolegliwości ekonomicznej i dominacji kary grzywny za przestępstwa skarbowe. Priorytet ten znalazł także swój wyraz w kolejności usytuowania w katalogu środków karnych, przed środkami o dolegliwości niemajątkowej, środków o charakterze ekonomicznym, takich jak ściąganie równowartości pieniężnej przepadek przedmiotów, przepadek korzyści majątkowej, ściąganie równowartości pieniężnej takiej korzyści, przepadek przedmiotów i zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej. Dwa ostatnie środki karne są także środkami zabezpieczającymi. Karalne jest także usiłowanie popełnienia ośmiu przestępstw skarbowych. Podkreślenia wymaga, że podane górne granice kar, przy zaistnieniu przesłanek do ich nadzwyczajnego obostrzenia, określonych w art. 37 § 1 k.k.s., ulegają podwyższeniu do 1080 stawek dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności i 10 lat pozbawienia wolności. Twórcy kodeksu karnego skarbowego recypowali z poprzednio obowiązującej ustawy karnej skarbowej trzy instytucje prawne służące degresji karania i stwarzające możliwości ograniczenia represji karnej. Instytucjami tymi są czynny żal, dobrowolne poddanie się odpowiedzialności i odstąpienie od wymierzenia kary lub środka karnego. Instytucje te zostały umieszczone w jednym (2) rozdziale kodeksu, co było nowatorskim rozwiązaniem w stosunku do poprzednich regulacji. Intencją ustawodawcy było podkreślenie rangi rozwiązań umożliwiających zaniechanie ukarania sprawców, ale przede wszystkim zracjonalizowanie represji karnej, zwłaszcza w zakresie pomniejszych czynów zabronionych i przyjęcie generalnej zasady priorytetu wyrównywania w całości albo w części uszczerbku finansowego Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Nie kwestionując zasadności przyjętych kierunków regulacji, zasygnalizowanych w treści analizowanych przepisów, zauważyć należy, że ich zastosowanie możliwe jest po wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania karnego skarbowego wraz z towarzyszącymi mu niedogodnościami wynikającymi m.in. z jego długotrwałości, absorbowania uwagi stron czy kosztów. Konstrukcją amplifikującą represyjność aktualnych rozwiązań systemowych jest zawarty w art. 8 kodeksu karnego skarbowego idealny zbieg czynów karalnych. Jego istota polega na popełnieniu przez sprawcę jednym czynem, przestępstwa bądź wykroczenia skarbowego, będącego jednocześnie czynem zabronionym zagrożonym sankcją karną przez inną ustawę i podleganiu równoległej odpowiedzialności karnej. Instytucję tę zmodyfikowano w stosunku do istniejącej w poprzednim stanie prawnym poprzez usunięcie konsekwencji w postaci podwójnej karalności, ograniczając je do możliwości wykonania jedynie najsurowszej z orzeczonych kar różnego rodzaju. Rozwiązanie to nadaje cechę subsydiarności w ramach istniejącego systemu ochrony finansów państwa nie tylko kodeksowi karnemu, ale także szeregu ustaw regulujących wytwarzanie i obrót wyrobami akcyzowymi. Przepisy karne znajdują się bowiem w aktach normatywnych porządkujących wytwarzanie i obrót alkoholem etylowym, napojami spirytusowymi, wyrobami winiarskimi i tytoniowymi, a także paliwami. Karalne jest m.in. nieuprawnione wytwarzanie, transportowanie, magazynowanie i wprowadzanie do obrotu określonych w tych unormowaniach substancji i produktów, w tym także nie spełniających wymagań jakościowych. Karami są grzywna, ograniczenie wolności i pozbawienie wolności. Pozornie najłagodniejsza jest kara pieniężna wymierzana przez wojewódzkiego inspektora handlowego w drodze decyzji administracyjnej, przewidziana w przepisach regulujących rynek wina. Kara ta nie może być niższa od 500 złotych, przy czym jej górna granica może sięgnąć wysokości 200% uzyskanej korzyści majątkowej. Najsurowiej karane jest uczynienie sobie przez sprawcę z popełnianych przestępstw stałego źródła dochodu lub prowadzenie zakazanej działalności na szeroką skalę. Możliwe jest wówczas orzeczenie kary nawet pięciu lat pozbawienia wolności. Innym aktem prawnym zawierającym przepisy prawa karnego skarbowego jest ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. Istota tej odpowiedzialności opiera się na ponoszeniu jej za określone w ustawie przestępstwa, w tym także podatkowe, przez osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Poniesienie odpowiedzialności karnej przez tak rozumiany podmiot zbiorowy następuje w sytuacji, gdy przestępstwo popełniła osoba fizyczna powiązana w sposób określony w ustawie z podmiotem zbiorowym oraz gdy podmiot ten odniósł korzyść z popełnionego przestępstwa. Zgodnie z brzmieniem art. 5 ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych podlegają one odpowiedzialności, kiedy do popełnienia czynu zabronionego doszło na skutek co najmniej braku staranności w wyborze powiązanej z podmiotem zbiorowym osoby, która popełniła przestępstwo bądź na skutek braku nad nią nadzoru. Podstawowym środkiem penalnym przewidzianym w ustawie jest kara pieniężna od 1000 zł do 5 000 000 zł, jednak nie wyższa niż 3% przychodu osiągniętego przez podmiot zbiorowy w roku obrotowym, w którym popełniono czyn zabroniony. Wobec podmiotu zbiorowego orzeka się także przepadek przedmiotów służących lub przeznaczonych do popełnienia czynu zabronionego, przedmiotów i korzyści majątkowej, a także równowartości przedmiotów i korzyści majątkowej pochodzących nawet pośrednio z takiego czynu. Dodatkowymi środkami karnymi możliwymi do zastosowania wobec podmiotu zbiorowego są m.in.
Naruszenie obowiązku podatkowego stanowiącego jednocześnie znamiona przestępstwa bądź wykroczenia podatkowego, umożliwia uruchomienie procedury skutkującej zastosowaniem sankcji karno-skarbowych. Sankcje te uzupełniają się z całym systemem sankcji podatkowych, ustanowionych w celu zapewnienia wykonania norm podatkowych, opartym na wykorzystywaniu dolegliwości majątkowych. Jednym z istotnych elementów składających się na represyjność każdego systemu prawnego jest, obok ilości penalizowanych zachowań, surowości przewidzianych sankcji czy długotrwałości prowadzonych postępowań, także praktyczne stosowanie prawa przez uprawnione do tego organy. Dotyczy to również systemu karno skarbowego, w tym podatkowego. Praktykę orzeczniczą w tym zakresie, poza organami skarbowymi, kształtują przede wszystkim sądy, spełniając doniosłą rolę w mechanizmie ochrony interesów państwa. W roku 2006 ogółem w Polsce za przestępstwa skarbowe skazano 5439 osób, przy łącznej liczbie 462 937 osób skazanych za wszystkie przestępstwa. Największą grupę, tj. 4709 osób skazanych, stanowili winni popełnienia przestępstw podatkowych. w roku 2012 na ogólną liczbę 408 107 osób skazanych, za przestępstwa skarbowe skazano 6839 osób, w tym za przestępstwa podatkowe 6211 osób. Na przestrzeni trzech ostatnich lat (2010-2012) można zaobserwować zwiększanie się liczby osób skazanych za przestępstwa skarbowe, po spadku liczby osób skazanych za takie przestępstwa w latach 2007-2009 w stosunku do roku 2006. Popełnienie przestępstw podatkowych było karane najsurowiej, karą pozbawienia wolności. Najchętniej orzekano za te przestępstwa skarbowe karę grzywny. Skazani na grzywnę za przestępstwa podatkowe:
| Lata | Paserstwo wyrobów akcyzowych | Oszustwa podatkowe | Narażenie podatku na uszczuplenie | Łączna liczba skazanych na grzywnę |
|---|---|---|---|---|
| 2006 | 846 | 948 | 1018 | 5154 |
| 2007 | 789 | 732 | 963 | 405... |
| 2008 | 726 | 900 | 1013 | ... |
| 2009 | 653 | 738 | 991 | ... |
| 2010 | 1213 | 837 | 1285 | ... |
| 2011 | 1226 | 873 | 1140 | ... |
| 2012 | 1252 | 905 | 1234 | ... |
tags: #jaka #byla #stawka #za #przestepstwo #skarbowe