Staż pracy jest jednym z kluczowych kryteriów wpływających na uprawnienia pracownicze, takie jak wymiar urlopu czy wysokość odprawy. Do ogólnego stażu wlicza się nie tylko okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, ale również inne okresy, w tym pracę na roli. Kluczowe staje się zatem prawidłowe zaliczanie pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy, które regulują odrębne przepisy.
Nabywanie niektórych uprawnień pracowniczych (wraz z ich zakresem) prawo pracy uzależnia od okresu zatrudnienia pracownika u jego obecnego pracodawcy lub od ogólnego stażu pracy (okresów zatrudnienia u wszystkich dotychczasowych pracodawców). Przykładem są okresy wypowiedzenia umów o pracę czy wysokość odprawy pieniężnej przysługującej pracownikowi zwalnianemu z pracy w ramach zwolnienia grupowego. Natomiast od długości okresu obecnego zatrudnienia i wszystkich okresów pracy w różnych przedsiębiorstwach zależy wymiar urlopu wypoczynkowego, a także uprawnienia określone w przepisach szczególnych, np. prawo do nagrody jubileuszowej czy dodatku za wieloletnią pracę dla pracownika samorządowego.
Okresy zrównane z okresami zatrudnienia
Oprócz ściśle rozumianych okresów zatrudnienia, czyli pozostawania w stosunku pracy, przepisy nakazują zaliczać do stażu pracy również inne okresy. Należą do nich między innymi okresy ukończonej nauki w szkołach zawodowych, średnich czy wyższych - przy ustalaniu wymiaru urlopu wypoczynkowego. Zalicza się również okres pozostawania bez pracy przez pracownika, którego przywrócono do pracy.
Istotnego poszerzenia rodzajów okresów wliczanych do okresu zatrudnienia (zrównanych z okresami zatrudnienia) dokonują przepisy nowelizujące Kodeks pracy, wchodzące w życie z 1 stycznia 2026 roku. Na ich mocy, do okresu zatrudnienia zostaną wliczone m.in. okres służby w różnych formacjach mundurowych, okresy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, okresy wykonywania umów zlecenia czy agencyjnych, a także okresy wykonywania pracy zarobkowej za granicą.
Zaliczanie pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy
Okresem podlegającym wliczeniu do stażu pracy jest także czas pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Zgodnie z Ustawą z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, do stażu pracy wlicza się:
- Okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie prowadzonym przez współmałżonka.
- Przypadające przed 1 stycznia 1983 roku okresy pracy po ukończeniu 16. roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem.
- Przypadające po 31 grudnia 1982 roku okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin.
Gospodarstwem rolnym w rozumieniu ustawy są grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Jednocześnie należy zauważyć, że przepisy ustawy nie stosuje się, jeżeli w myśl danego przepisu lub postanowienia do stażu pracy wlicza się tylko okresy zatrudnienia w danym zakładzie pracy, w określonej branży albo okresy pracy na konkretnych stanowiskach lub pracę wykonywaną w szczególnych warunkach.
Przykłady wyłączeń
Przykład 1. W układzie zbiorowym pracy ustalono, że pracownicy tego zakładu mają prawo do jednorazowej premii, którą nabywają po przepracowaniu 3 lat w tym zakładzie. Pracownik przedstawił pracodawcy dokumenty potwierdzające, że przez 4 lata, przed rozpoczęciem zatrudnienia u tego pracodawcy, prowadził indywidualne gospodarstwo rolne. Te 4 lata nie są zaliczane do stażu pracy, od którego zależy nabycie prawa do wspomnianej premii, ponieważ układ zbiorowy pracy w tym przypadku przewiduje wliczanie do stażu pracy wyłącznie okresu zatrudnienia w tym konkretnym zakładzie.
Okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym nie wlicza się też do czasu zatrudnienia, od którego zależy nabycie prawa do urlopu wypoczynkowego lub innego świadczenia przysługującego z upływem roku pracy lub okresu krótszego niż jeden rok.Przykład 2. Staż pracy pracownika wynosi 6 lat, obejmując zarówno okres zatrudnienia w ramach stosunku pracy, jak i czas nauki. Dodatkowo pracownik posiada dokumentację potwierdzającą 5-letni okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym jako domownik. Przy ustalaniu przysługującego wymiaru urlopu wypoczynkowego należy uwzględnić jedynie te 6 lat. W związku z tym wymiar urlopu wynosi 20 dni, ponieważ staż pracy, który można wziąć pod uwagę, jest krótszy niż 10 lat.
Jak udowodnić pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym?
Na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Jeżeli urząd gminy nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie.
W przypadku braku zaświadczenia z urzędu gminy okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym położone jest to gospodarstwo rolne. Zeznania świadków może poświadczyć urząd gminy lub notariusz; mogą też zostać złożone bezpośrednio przed pracodawcą.
W doktrynie prezentowany jest również pogląd, że jeżeli pracownik nie otrzymał zaświadczenia z urzędu gminy, to może udowodnić okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym również przy pomocy innych dokumentów, takich jak odpisy aktów własności, postanowienia sądów, umowy cywilne, nakazy płatnicze, kwity obowiązkowych dostaw zboża lub żywca.
Praca jako domownik w gospodarstwie rolnym
W celu zaliczenia do stażu okresu pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, pracownik musi przedłożyć pracodawcy zaświadczenie z właściwego urzędu gminy, wydane na jego wniosek. A gdy jego sporządzenie jest niemożliwe - zeznania dwóch świadków. Zgodnie z przepisami, aby zostać uznanym za domownika, należy spełnić określone warunki, takie jak:
- Pozostawanie z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwanie na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie.
- Stałej pracy w tym gospodarstwie, niebędącej związanej z rolnikiem stosunkiem pracy.
Warto zaznaczyć, że fakt zarejestrowania się jako bezrobotny lub podejmowanie starań w kierunku podjęcia innej pracy nie wyklucza możliwości zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym. Istotne jest, czy w okresach tych można pracownikowi przypisać gotowość do świadczenia pracy na rzecz gospodarstwa w wymiarze stosownym do jego funkcjonowania.
Podstawa prawna i orzecznictwo
Kwestię zaliczania okresów pracy na roli reguluje Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Przepisy te, wraz z orzecznictwem sądowym, stanowią podstawę do uznawania pracy w gospodarstwie rolnym za okres wliczany do stażu pracy. Orzecznictwo sądowe podkreśla, że praca w gospodarstwie rolnym powinna być wykonywana regularnie, w wymiarze co najmniej połowy etatu i mieć istotne znaczenie dla funkcjonowania gospodarstwa.
Sądy administracyjne wielokrotnie wypowiadały się, jak należy rozumieć wykonywanie stałej pracy. Przyjęto w nim, że osoby bliskie rolnikowi, to osoby powiązane z rolnikiem więzami rodzinnymi, jak również osoby związane z rolnikiem więzami o charakterze emocjonalnym, pozostające w faktycznym związku.
PRAWNIK ODPOWIADA. Praca w gospodarstwie rolnym. Czy wlicza się do stażu emerytalnego? #emerytura
Ważne jest również rozróżnienie między pracą w charakterze domownika a innymi formami pracy. Definicja domownika, zgodnie z ustawą, znajduje się w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Praca w gospodarstwie rolnym rodziców w czasie nauki w szkole podlega uwzględnieniu, jeżeli wykonywanie tej pracy było warunkiem pobierania nauki.
Uprawnienia wynikające ze stażu pracy
Staż pracy ma wpływ na następujące uprawnienia pracownika:
- Prawo do urlopu wypoczynkowego.
- Prawo do emerytury.
- Prawo do nagrody jubileuszowej.
- Prawo do odprawy (np. emerytalno-rentowej).
Wliczanie dodatkowych okresów pracy w gospodarstwie rolnym może umożliwić wcześniejsze uzyskanie prawa do emerytury lub do nagrody jubileuszowej w większym wymiarze. Może to znacznie zwiększyć uprawnienia pracownicze, zarówno pod względem finansowym, jak i możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę.
Czy pracodawca może odmówić wliczenia pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy?
Nawet jeśli pracownik posiada zaświadczenie z urzędu gminy, które potwierdza fakt pracy w gospodarstwie rolnym, to pracodawca ma prawo sprawdzić, czy zostały spełnione ustawowe wymogi. Pracodawca może nie przyznać uprawnienia wynikającego ze stażu pracy, jeśli zaneguje prawidłowość zaświadczenia, zwłaszcza gdy dysponuje dowodami wskazującymi odmienny stan faktyczny. Pracodawca może także zwrócić się do urzędu gminy o zweryfikowanie wystawionego zaświadczenia z posiadanymi przez niego dokumentami.
Pracownik ma jednak prawo do sądowego dochodzenia swoich żądań. Wówczas powinien wytoczyć, przed sądem pracy, powództwo o uznanie jego roszczeń do określonych uprawnień pracowniczych.
Podsumowując, okresy wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym w niektórych przypadkach należy zaliczyć do stażu pracy, na podstawie którego pracownikowi przysługują różne uprawnienia wynikające z przepisów. Konieczna jest jednak weryfikacja, czy zostały spełnione dodatkowe warunki określone w ustawie.
tags: #jak #uzupelnic #staz #pracy #o #prace