Pozew zbiorowy, znany również jako pozew grupowy, to narzędzie prawne umożliwiające grupie osób dochodzenie roszczeń w jednym postępowaniu sądowym. Zostało ono uregulowane w ustawie o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym z 2009 roku i opiera się na zasadach postępowania cywilnego, wprowadzając jednak specyficzne wymagania.
Czym jest postępowanie grupowe i jakie są jego cele?
Podstawowym celem postępowania grupowego jest usprawnienie wymiaru sprawiedliwości, zmniejszenie kosztów oraz ujednolicenie orzecznictwa w tożsamych sprawach. Postępowanie grupowe zostało uregulowane ustawą z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, która weszła w życie w dniu 19 lipca 2010 roku. Założeniem ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym jest możliwość rozstrzygnięcia podobnych spraw różnych podmiotów w jednym postępowaniu. Mimo że ustawa wprowadziła wiele nowych pojęć, to postępowanie grupowe opiera się na zasadach postępowania cywilnego.
Kto i w jakiej sytuacji może złożyć pozew zbiorowy?
Pozew grupowy znajduje zastosowanie w sprawach, gdzie roszczenia mają wspólną podstawę, np. wynikają z tego samego zdarzenia, jak naruszenie praw konsumentów czy szkody wywołane przez produkt niebezpieczny. Roszczenia muszą dotyczyć tego samego rodzaju naruszenia. Pozew zbiorowy może być wszczęty przez co najmniej 10 osób, zarówno fizycznych, jak i prawnych. Warunkiem jest tylko, by grupę powodów wiązało roszczenie jednego rodzaju, oparte na tej samej lub takiej samej podstawie faktycznej. Postępowanie grupowe jest dopuszczalne przy roszczeniach jednego rodzaju, dochodzonych przez co najmniej 10 osób. Roszczenia muszą być oparte na tej samej lub takiej samej podstawie faktycznej. Dodatkowo pozwy zbiorowe są możliwe jedynie w sprawach o ochronę konsumentów, z tytułu odpowiedzialności za produkt niebezpieczny oraz z tytułu czynów niedozwolonych, za wyjątkiem roszczeń o ochronę dóbr osobistych. Pozew grupowy można składać w sprawach dotyczących ochrony konsumentów, z tytułu odpowiedzialności za produkt niebezpieczny, z tytułu czynów niedozwolonych, odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego, lub z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, a w odniesieniu do roszczeń o ochronę konsumentów także w innych sprawach.
Więź między członkami grupy obejmuje dwa aspekty: podmiotowy i przedmiotowy. Więź podmiotowa dotyczy sytuacji, w której osoby doznały szkody na skutek tego samego działania sprawcy, np. wadliwego produktu. Więź przedmiotowa oznacza, że roszczenia opierają się na tej samej lub podobnej podstawie faktycznej, np. naruszeniu umowy.
Pozew zbiorowy nie zawsze jest dopuszczalny. Osoby chcące go wnieść muszą być połączone pewnym związkiem faktycznym uzasadniającym wspólne rozstrzygnięcie ich sprawy w jednym postępowaniu sądowym. Nie może to być zatem dowolnie zebrana grupa, która postanowiła wspólnie występować przed organami wymiaru sprawiedliwości i w ten sposób np. zaoszczędzić sobie wydatków. W myśl art. 1 ustawy postępowanie grupowe dopuszczalne jest w sprawach, w których dochodzone są roszczenia jednego rodzaju, co najmniej dziesięciu osób, oparte na tej samej lub takiej samej podstawie faktycznej. Roszczeniami jednego rodzaju będą np. roszczenia pieniężne, natomiast ta sama lub taka sama podstawa faktyczna sporu zachodzi, gdy szkoda powstanie w jednakowych okolicznościach w ramach jednego lub większej liczby zdarzeń (np. wiele osób zostanie poszkodowanych w jednym wypadku komunikacyjnym lub w wielu wypadkach spowodowanych użyciem niebezpiecznego produktu albo biuro turystyczne nie wywiąże się z zawartej umowy). Podstawą postępowania grupowego jest zatem przede wszystkim tożsamość przedmiotu sprawy.
Ustawa ma zastosowanie wyłącznie w sprawach o roszczenia o ochronę konsumentów, z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny oraz z tytułu czynów niedozwolonych, za wyjątkiem roszczeń o ochronę dóbr osobistych. Pozwu zbiorowego nie złożymy natomiast w sprawach o ochronę dóbr osobistych np. Zgodnie z nowymi rozwiązaniami możliwość wytoczenia powództwa zbiorowego będzie miała grupa co najmniej 10 osób - zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorców.
Wymagania formalne pozwu zbiorowego
Pozew zbiorowy to pismo procesowe o szczególnych wymogach, określonych w Kodeksie postępowania cywilnego oraz ustawie o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym. Dokument musi zawierać ogólne elementy pisma procesowego, takie jak oznaczenie sądu, stron czy żądanie, ale także specyficzne elementy. Należą do nich: wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu grupowym, wskazanie podstaw członkostwa w grupie, określenie wysokości roszczeń dla każdego członka oraz sposób powiadamiania potencjalnych uczestników. Podstawowym celem postępowania grupowego jest usprawnienie wymiaru sprawiedliwości, zmniejszenie kosztów oraz ujednolicenie orzecznictwa w tożsamych sprawach. Postępowaniem tym mogą być jednak objęte roszczenia tylko tych osób, które wyrażą na to zgodę. Co istotne w ramach tej procedury obowiązuje przymus adwokacko - radcowski. Konieczne zatem będzie znalezienie profesjonalnego pełnomocnika, do reprezentowania przed sądem. Modyfikacji w porównaniu do zwykłego trybu sądowego ulega również treść samego pozwu. Trzeba będzie w nim zawrzeć okoliczności, które uzasadniają dopuszczalność pozwu.
Do szczególnych warunków, zawartych w art. 6 ust. 1 u.d.r.p.g zalicza się: wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu grupowym, wskazanie podstaw uzasadniających członkostwo w grupie (podgrupie), określenie wysokości roszczenia dla każdego z członków grupy (podgrupy), wskazanie sposobu powiadamiania osób mogących przystąpić do postępowania grupowego, oświadczenie powoda o tym, że działa on w charakterze reprezentanta grupy, wskazanie okoliczności, o których mowa w art. 1 ust. 1 u.d.r.p.g., a w przypadku roszczeń pieniężnych także dokonanie ujednolicenia wysokości roszczeń członków grupy lub podgrupy, w sprawach o ustalenie odpowiedzialności pozwanego także wskazanie roszczeń pieniężnych, które będą dochodzone na podstawie prejudykatu (art. 6 ust. 1a u.d.r.p.g). Oprócz powyższych warunków do pozwu zbiorowego należy dołączyć oświadczenia członków grupy o przystąpieniu do grupy i wyrażeniu zgody co do reprezentanta oraz umowa reprezentanta grupy z pełnomocnikiem określająca sposób wynagrodzenia pełnomocnika.
W przypadku roszczeń pieniężnych konieczne jest, aby suma, której domaga się każdy poszkodowany, była taka sama - ujednolicenie może nastąpić także w podgrupach liczących co najmniej dwie osoby. Pozew powinien zawierać m.in. wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu grupowym oraz określenie wysokości roszczenia każdego z poszkodowanych. Ponadto należy dołączyć oświadczenia członków grupy o przystąpieniu do niej oraz umowę z pełnomocnikiem, regulującą sposób jego wynagrodzenia.
Kto może być reprezentantem grupy?
Grupę musi reprezentować wybrany członek grupy, powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów lub Rzecznik Finansowy w przypadkach przewidzianych w ustawie. Reprezentantem grupy może być jeden z jej członków, powiatowy rzecznik konsumentów lub Rzecznik Finansowy. Wnosi on powództwo w imieniu własnym, ale na rzecz całej grupy.
Ogłoszenie o wszczęciu postępowania grupowego
Po złożeniu pozwu i uprawomocnieniu postanowienia sądu o rozpoznaniu sprawy w trybie grupowym sąd zarządza ogłoszenie o wszczęciu postępowania. Celem jest poinformowanie osób, które mogą dołączyć do grupy. Ogłoszenie zawiera dane sądu, stron, przedmiotu sprawy oraz termin na złożenie oświadczenia o przystąpieniu - od 1 do 3 miesięcy. Publikuje się je w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronach internetowych stron lub w prasie. Przystąpienie do grupy po upływie terminu nie jest możliwe. Jedną z istotnych różnic w postępowaniu grupowym jest co do zasady konieczność ogłoszenia o wszczęciu danego postępowania. Następuje to dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia sądu o rozpoznaniu sprawy. Celem upublicznienia jest przekazanie komunikatu osobom potencjalnie zainteresowanym wzięciem udziału w postępowaniu. Ogłoszenie powinno zawierać: wymienienie sądu, przed którym toczy się postępowanie grupowe; oznaczenie stron postępowania oraz oznaczenie przedmiotu sprawy; informacje o możliwości przystąpienia do grupy przez osoby, których roszczenia mogą być objęte powództwem grupowym poprzez złożenie reprezentantowi grupy, w oznaczonym terminie, nie krótszym niż jeden, a nie dłuższym niż trzy miesiące od daty ogłoszenia, pisemnego oświadczenia o przystąpieniu do grupy; zasady wynagrodzenia pełnomocnika; wzmiankę o wiążącym skutku wyroku wobec członków grupy. Ogłoszenie należy zamieścić w sposób odpowiedni dla danej sprawy, w szczególności w Biuletynie Informacji Publicznej właściwego sądu, na stronach internetowych stron, lub ich pełnomocników lub w prasie o zasięgu ogólnokrajowym, lub lokalnym. Należy pamiętać, że przystąpienie do grupy po upływie terminu wyznaczonego przez sąd jest niedopuszczalne.
Koszty postępowania grupowego
Opłata sądowa wynosi połowę standardowej opłaty, ale nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 tys. zł. Jest to rozwiązanie preferencyjne (tańsze) dla strony powodowej (członków grupy) w stosunku do kosztów wszczęcia postępowań indywidualnych. Jednocześnie jednak w postępowaniu grupowym wyłączone jest zastosowanie zwolnienia od kosztów sądowych, zatem osoby najuboższe, które mogłyby w indywidualnym procesie liczyć na takie zwolnienie, tutaj będą go pozbawione. Powód musi się także liczyć z koniecznością złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu, jeżeli z żądaniem takim wystąpi pozwany. Kaucja nie może przekraczać 20% wartości przedmiotu sporu. Dodatkowe koszty mogą się wiązać z ustanowieniem przez sąd, na wniosek przedsiębiorcy, kaucji na poczet kosztów postępowania - nie wyższej jednak niż 20 procent wartości przedmiotu sporu. Składający pozew będzie musiał zdeponować wówczas odpowiednią kwotę w gotówce. Warto pamiętać, że koszty postępowania ponosi przegrany, jeśli więc sprawę wygrają konsumenci, kaucja zostanie im zwrócona. Ustawodawca ograniczył także wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego reprezentującego grupę w przypadku, gdy ma ono stanowić część sumy uzyskanej od pozwanego. Zgodnie z art. 5 „Umowa regulująca wynagrodzenie pełnomocnika może określać wynagrodzenie w stosunku do kwoty zasądzonej na rzecz powoda, nie więcej niż 20% tej kwoty.”
Wady i zalety postępowania grupowego
Postępowanie grupowe odgrywa istotną rolę na dochodzenie niewielkich kwot, których dochodzenie w indywidualnym procesie byłoby nieopłacalne. Postępowanie to ułatwia dochodzenie roszczeń od Skarbu Państwa, co nieraz jest przyczyną rezygnacji z indywidualnego rozpatrzenia sprawy. Istotną zaletą jest również prowadzenie sprawy przez profesjonalnych pełnomocników - powodowie nie są zobowiązani do bezpośredniego udziału, oprócz stawienia się na przesłuchanie w charakterze strony. Pozew zbiorowy to narzędzie prawne, które pozwala grupie osób dochodzić roszczeń w jednym postępowaniu sądowym. Ułatwia walkę z dużymi podmiotami, np. Pozew zbiorowy rozpatruje sąd okręgowy, a właściwość miejscową ustala się zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (art. 27-36). Sprawy te dotyczą m.in. ochrony konsumentów, odpowiedzialności za produkt niebezpieczny, czynów niedozwolonych, niewykonania umów lub bezpodstawnego wzbogacenia. Proces zbiorowy pozwoli konsumentom zaoszczędzić czas i stres związany z częstą obecnością na sali sądowej. Członkowie grupy występującej z pozwem zbiorowym są słuchani w charakterze strony. Oznacza to, że będą obowiązkowo uczestniczyć w postępowaniu wyłącznie na określonym jego etapie.
Wadą postępowania grupowego jest na pewno jego czas trwania. Formalne badanie pozwu jest procesem długotrwałym, dlatego osobom zainteresowanym sprawnym dochodzeniem roszczenia zalecane jest powództwo indywidualne. Oceniając zasadność postępowania grupowego, uwzględnia się również możliwość wyprowadzenia majątku przez dłużnika. Warto również wziąć pod uwagę dodatkowe warunki, jakie musi spełnić pozew oraz wymóg ujednolicenia roszczeń. Należy również wziąć pod uwagę, że ustawodawca nie określił górnej granicy liczby członków grupy, co może utrudniać współpracę w ramach tejże grupy. Doktryna zwraca również uwagę na problem równowagi stron w postępowaniu grupowym. Według licznych prawników postępowanie to faworyzuje stronę pozwaną, nakładając większe wymagania wobec strony powodowej.
Podstawy pozwów zbiorowych
tags: #jak #napisac #spor #zbiorowy