Zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia często wiąże się z pytaniami dotyczącymi praw pracowniczych, w tym możliwości skorzystania ze zwolnienia lekarskiego (L4) i pobierania zasiłku chorobowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). W przeciwieństwie do umowy o pracę, umowa zlecenie nie gwarantuje automatycznego prawa do świadczeń chorobowych. Kluczowe znaczenie ma tutaj dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, jego opłacanie oraz spełnienie określonych warunków.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Czy na podstawie umowy zlecenia przysługuje L4 i zasiłek chorobowy z ZUS.
- Jak działa dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i kiedy można do niego przystąpić.
- Jakie warunki musi spełnić zleceniobiorca, aby nabyć prawo do świadczenia chorobowego.
- Ile wynosi płatne L4 na umowie zlecenie i jak obliczana jest wysokość zasiłku chorobowego.
- Czy możliwe jest uzyskanie zwolnienia lekarskiego przy kończącej się umowie zlecenie.
- Co oznacza niezdolność do pracy w ciąży dla osoby zatrudnionej na zleceniu.
- W jaki sposób zleceniobiorca może otrzymać e-ZLA przez internet i czy działa ono tak samo jak na etacie.
Kim jest zleceniobiorca i jakie ma prawa?
Zleceniobiorca to osoba fizyczna, która wykonuje określone zadanie na podstawie umowy zlecenia. Taka umowa jest regulowana przez Kodeks cywilny, a nie Kodeks pracy. Oznacza to, że zleceniobiorca nie jest pracownikiem w rozumieniu przepisów o stosunku pracy. Zleceniobiorca wykonuje usługę z należytą starannością, ale nie musi osiągnąć konkretnego efektu. Nie jest podporządkowany zleceniodawcy w taki sposób, jak pracownik etatowy, jeśli chodzi o miejsce i czas pracy. Jeśli umowa to dopuszcza, może przekazać też wykonanie zlecenia innej osobie.
Umowa zlecenie nie daje prawa do urlopu wypoczynkowego, dodatku za pracę w nocy ani gwarancji wypłaty wynagrodzenia w czasie choroby. Nie wlicza się także do stażu pracy. Mimo to zleceniobiorca może być objęty ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnym. Warunkiem jest spełnienie określonych kryteriów.
Student do 26. roku życia zazwyczaj nie płaci składek ZUS od umowy zlecenia. W takiej sytuacji nie ma prawa do zasiłku chorobowego. Po ukończeniu 26 lat albo utracie statusu studenta składki stają się obowiązkowe. Osoba wykonująca zlecenie zaczyna wtedy podlegać ubezpieczeniom społecznym, w tym emerytalnemu i rentowemu. Ubezpieczenie zdrowotne można uzyskać także jako członek rodziny, np. przez zgłoszenie przez rodzica.
Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe a umowa zlecenie
Aby skorzystać ze świadczeń związanych z chorobą, zleceniobiorca może przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy wcześniej został objęty obowiązkowymi składkami emerytalną i rentową. Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe nie uruchamia się automatycznie. Wymaga osobnego zgłoszenia i regularnego opłacania składki.
Dzięki temu ubezpieczeniu zleceniobiorca może otrzymać zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński lub inne świadczenia w razie niezdolności do pracy. Jeżeli nie został objęty ubezpieczeniem chorobowym albo składka nie była opłacana, ZUS nie wypłaci żadnych świadczeń, nawet jeśli lekarz wystawił zwolnienie.
Składka na ubezpieczenie chorobowe wynosi 2,45% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i jest w całości finansowana przez zleceniobiorcę. Aby móc skorzystać ze zwolnienia lekarskiego i otrzymywać świadczenia chorobowe, osoba ta musi opłacać samodzielnie składkę chorobową. Poza „zleceniobiorcami” dobrowolną składkę chorobową mogą opłacać również inne grupy osób, np. prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą i ich współpracownicy.
Umowa zlecenie a zwolnienie lekarskie - kiedy przysługuje L4?
Zleceniobiorca nie ma przypisanego prawa do wynagrodzenia w okresie choroby. Zwolnienie lekarskie, jakie obowiązuje pracowników na umowie o pracę, nie zadziała przy zleceniu, chyba że umowa sama przewiduje taką ochronę. Dopiero gdy osoba pracująca na zleceniu spełni konkretne warunki, może kwalifikować się do zasiłku chorobowego z ZUS.
Prawo do płatnego L4 przy umowie zlecenia pojawia się tylko wtedy, gdy zleceniobiorca zostaje objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Wcześniej jednak musi być zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego z tego samego tytułu. Bez tych zgłoszeń nie można uruchomić składki chorobowej. Dopiero po dopełnieniu tych formalności i regularnym opłacaniu składki chorobowej możliwa będzie ochrona w razie niezdolności do pracy.
Okres wyczekiwania na zasiłek chorobowy
Nawet przy opłacaniu składki chorobowej osoba wykonująca zlecenie uzyskuje prawo do zasiłku dopiero po upływie okresu wyczekiwania - wynoszącego 90 dni ciągłego objęcia ubezpieczeniem chorobowym. Prawo do zasiłku chorobowego, w przypadku umowy zlecenie, zatrudniony nabywa po upływie 90 dni nieprzerwanego okresu ubezpieczenia.
Istnieją jednak wyjątki, które pozwalają uzyskać zasiłek już od pierwszego dnia. Dzieje się tak, gdy:
- niezdolność do pracy wynikła z wypadku w drodze do lub z pracy,
- osoba została objęta ubezpieczeniem chorobowym w ciągu 90 dni od ukończenia szkoły lub studiów,
- chodzi o byłych posłów i senatorów, objętych ochroną w określonych warunkach.
Dzięki tym regułom niektóre osoby otrzymają zasiłek szybciej niż po upływie 90 dni. Istnieją sytuacje, w których wynagrodzenie chorobowe na umowie zleceniu przysługuje bez 90-dniowego okresu wyczekiwania. Do zleceniobiorców, którzy mogą skorzystać z zasiłku chorobowego już od pierwszego dnia obowiązywania ubezpieczenia, należą m.in. absolwenci przystępujący do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia edukacji szkolnej, czy osoby, których niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.
Zwolnienie lekarskie (e-ZLA) i procedura
W przypadku choroby lekarz wystawia e-ZLA - elektroniczne zwolnienie lekarskie, które trafia bezpośrednio do systemu ZUS. Jeśli zleceniodawca ma aktywne konto na PUE ZUS, dokument staje się dostępny także dla niego. Wersja papierowa potrzebna jest tylko wtedy, gdy system tego wymaga.
Aby otrzymać zasiłek, konieczne jest złożenie wniosku i odpowiednich dokumentów. Wśród nich wymaga się zaświadczenia ZUS Z-3a od zleceniodawcy, potwierdzającego wysokość wynagrodzenia i okresy ubezpieczenia. Na tej podstawie ZUS ustala, czy spełnione są warunki i wypłaca świadczenie. Jeśli składka chorobowa nie została opłacona, prawo do zasiłku nie przysługuje, niezależnie od tego, że wystawiono zwolnienie lekarskie.
Aby uzyskać zasiłek chorobowy, niezbędne są trzy dokumenty: elektroniczne zwolnienie lekarskie (e-ZLA), zaświadczenie ZUS Z-3a od zleceniodawcy, oraz wniosek o zasiłek chorobowy (formularz ZAS-53) składany przez zleceniobiorcę.
Stawki składek w 2025 roku
W 2025 roku stawki dla umowy zlecenia przedstawiają się następująco:
- Emerytalna: 19,52% podstawy wymiaru składek (po połowie finansowana przez zleceniodawcę i zleceniobiorcę).
- Rentowa: 8% (6,5% opłaca zleceniodawca, 1,5% zleceniobiorca).
- Wypadkowa: od 0,67 do 3,86% (płatna przez zleceniodawcę).
- Zdrowotna: 9% podstawy (płaci zleceniobiorca).
- Chorobowa: 2,45% podstawy (płaci ją zleceniobiorca, jeśli przystąpi do ubezpieczenia chorobowego).
- FP i FGŚP: 2,55% (płatne przez zleceniodawcę).
Jeśli zleceniobiorca opłaca składkę chorobową, jego łączny koszt składek wynosi około 22,16% wynagrodzenia brutto. Zleceniodawca dodatkowo ponosi koszt około 20,48%.
Dlaczego opłacanie składki chorobowej się opłaca?
Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe otwiera dostęp do kilku świadczeń:
- Zasiłku chorobowego - zwykle 80% podstawy wymiaru składek.
- Zasiłku macierzyńskiego.
- Zasiłku opiekuńczego.
- Świadczenia rehabilitacyjnego.
Dzięki temu osoba pracująca na zleceniu może uzyskać wsparcie finansowe w okresie choroby lub niezdolności do pracy. Konsekwencje braku składki chorobowej: Jeśli zleceniobiorca nie zgłosił się do ubezpieczenia chorobowego lub przestał opłacać składkę, traci prawo do świadczeń z ZUS. Nie dostanie więc zasiłku chorobowego nawet w razie poważnej choroby.
Brak tego ubezpieczenia wiąże się także z utratą możliwości uzyskania zasiłku macierzyńskiego i innych świadczeń związanych z niezdolnością do pracy. Ponadto osoba bez opłaconej składki zdrowotnej może utracić dostęp do bezpłatnej opieki medycznej w ramach NFZ.
Osoby uczące się lub będące studentami mogą jednak skorzystać z pewnych okresów ochronnych. Ubezpieczenie jako osoba członkowska kontynuuje się zwykle do ukończenia 26 roku życia. Po zakończeniu nauki prawo do świadczeń utrzymuje się przez cztery miesiące, a w przypadku absolwentów szkół ponadpodstawowych okres ten może wynosić sześć miesięcy. Po tym czasie konieczne staje się posiadanie własnego tytułu do ubezpieczenia.
Kończąca się umowa zlecenie a zwolnienie lekarskie - czy to działa?
Zleceniobiorcy często nie wiedzą, co dzieje się ze zwolnieniem lekarskim, jeśli wypada ono tuż przed końcem umowy lub zaraz po jej zakończeniu. W takich sytuacjach wiele zależy od tego, kiedy dokładnie wystawiono L4 oraz czy dana osoba była objęta ubezpieczeniem chorobowym.
Jeśli niezdolność do pracy powstała w czasie trwania umowy, prawo do zasiłku chorobowego nadal przysługuje - nawet jeśli zlecenie kończy się w trakcie trwania zwolnienia. Zasiłek wypłaca wówczas ZUS. Ochrona nie rozciąga się jednak bezterminowo. Po zakończeniu umowy zasiłek można pobierać maksymalnie przez 91 dni, o ile nie został wyczerpany ogólny limit 182 dni zasiłku chorobowego.
Warunki, które trzeba spełnić:
- Niezdolność do pracy musi rozpocząć się najpóźniej w dniu zakończenia umowy.
- Po ustaniu tytułu ubezpieczenia zasiłek przysługuje maksymalnie przez 91 dni.
- Konieczne jest złożenie do ZUS wniosku ZAS-53 oraz formularza Z-3a od zleceniodawcy.
- Jeśli L4 zostanie wystawione później niż 14 dni po zakończeniu umowy, zasiłek przysługuje tylko wtedy, gdy niezdolność do pracy trwa nieprzerwanie co najmniej 30 dni i spełnione są dodatkowe warunki.
Jeśli zwolnienie zostanie wystawione dopiero po zakończeniu umowy - np. w sobotę, gdy umowa wygasła w piątek - świadczenie nie przysługuje. W takiej sytuacji nawet wcześniejsze podleganie ubezpieczeniu nie wystarczy.
Prawo do świadczeń zdrowotnych z NFZ po zakończeniu umowy trwa jeszcze przez 30 dni. Po tym okresie, jeśli nie nastąpi nowe ubezpieczenie (np. praca, zgłoszenie jako członek rodziny, dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne), dostęp do bezpłatnej opieki zdrowotnej wygasa.
L4 na umowie zlecenie - ile wynosi świadczenie?
Wysokość zasiłku chorobowego zależy od dochodów oraz okresu podlegania ubezpieczeniu. Zasiłek chorobowy wypłacany zleceniobiorcy wynosi co do zasady 80% podstawy wymiaru. Wyjątki dotyczą m.in. wypadków przy pracy, gdzie możliwe jest 100%. Sama podstawa ustalana jest indywidualnie.
Aby ją obliczyć:
- Podstawą jest przeciętny miesięczny przychód zleceniobiorcy z ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych przed miesiącem, w którym powstała niezdolność do pracy.
- Jeśli osoba nie podlegała ubezpieczeniu przez pełne 12 miesięcy, pod uwagę bierze się okres faktycznego ubezpieczenia - pełne miesiące kalendarzowe.
- Sumę przychodów z tego okresu dzieli się przez liczbę miesięcy.
- Od tak ustalonej podstawy odejmuje się 13,71% - to wartość odpowiadająca składce zdrowotnej.
- Zasiłek chorobowy wynosi 80% tej obniżonej kwoty.
Warto pamiętać, że wysokość świadczenia nie zależy od jednorazowego wynagrodzenia, lecz od średniej z dłuższego okresu. To oznacza, że nieregularne dochody mogą obniżyć podstawę wymiaru.
Przykład wyliczenia zasiłku chorobowego
Załóżmy, że przeciętny miesięczny przychód zleceniobiorcy wynosi 3000 zł brutto. Po odliczeniu 13,71% składki zdrowotnej, podstawa wymiaru zasiłku wynosi około 2589 zł. Świadczenie w wysokości 80% to w tym przypadku około 2071 zł miesięcznie.
W szczególnych sytuacjach, takich jak wypadek przy pracy lub choroba zawodowa, zasiłek może wynosić 100% podstawy. Nie obowiązuje jednak sztywne minimum wysokości zasiłku dla zleceniobiorców. Oznacza to, że jeśli ich przychody są niższe, np. z uwagi na pracę w niepełnym wymiarze lub nieregularne zlecenia, to także wysokość świadczenia będzie odpowiednio niższa.
Ważne: Minimalna podstawa zasiłku w 2025 r. to 4026,29 zł brutto i dotyczy tylko osób zatrudnionych na pełen etat. Przy umowach zlecenia nie obowiązuje ten próg, chyba że zleceniobiorca spełnia warunki uznania go za pracownika w rozumieniu przepisów.
Kto płaci za L4 na umowie zlecenie - zleceniodawca czy ZUS?
W przypadku umowy zlecenia świadczenie wypłaca ZUS - nie zleceniodawca. Dotyczy to zarówno krótkich, jak i dłuższych zwolnień lekarskich, o ile spełniony jest warunek objęcia ubezpieczeniem chorobowym i zakończonego 90-dniowego okresu wyczekiwania. Zasiłek może być wypłacany od pierwszego dnia niezdolności do pracy. Łączny maksymalny czas pobierania świadczenia wynosi 182 dni - z możliwością przedłużenia w określonych przypadkach, np. przy poważnych schorzeniach wymagających dłuższego leczenia.
Zwolnienie lekarskie online na umowie zlecenie - jak to działa?
Osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenie może uzyskać zwolnienie lekarskie bez wychodzenia z domu. Proces wygląda podobnie jak w przypadku osób na umowie o pracę, jednak jego skutki zależą od tego, czy zleceniobiorca opłaca składkę chorobową.
Wszystko zaczyna się od wypełnienia formularza medycznego. Następnie odbywa się zdalna konsultacja z lekarzem. Jeśli specjalista uzna, że stan zdrowia uzasadnia niezdolność do pracy, wystawia elektroniczne zwolnienie lekarskie - e-ZLA. Zwolnienie trafia automatycznie do systemu ZUS.
Wystawienie zwolnienia to jednak nie to samo co prawo do świadczenia. Jeśli zleceniobiorca nie jest objęty ubezpieczeniem chorobowym - czyli nie przystąpił do niego i nie opłaca składki - nie ma prawa do zasiłku. Zwolnienie nadal obowiązuje i można je wykorzystać do usprawiedliwienia nieobecności, ale nie wiąże się ono z żadnym świadczeniem wypłacanym przez ZUS. Dlatego, nawet jeśli formalnie e-ZLA zostanie wystawione, w praktyce warto zadbać o zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Tylko wtedy L4 daje realną ochronę finansową.
Jak pracownik może sprawdzić swoje elektroniczne zwolnienie lekarskie? #blondynkawhr #l4
Umowa zlecenie a ciąża - L4 i urlop macierzyński
Kobieta w ciąży wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenie może skorzystać z prawa do zwolnienia lekarskiego i zasiłku macierzyńskiego - ale tylko jeśli opłaca dobrowolną składkę chorobową. Wówczas przysługuje jej zasiłek chorobowy, a po porodzie zasiłek macierzyński, którego wysokość jest również powiązana z opłacaną podstawą wymiaru składek.
tags: #chorobowe #nienalezne #z #zus #przez #dodatkowa