Pacjenci w określonych warunkach nieraz otrzymują zalecenie od lekarza, by samodzielnie wykonywać zastrzyki z heparyny drobnocząsteczkowej. Może to być zalecone np. w przygotowaniu do zabiegu operacyjnego. O czym warto wiedzieć przed wykupieniem recepty i dlaczego tak ważnym jest, by zastrzyki te wykonywać prawidłowo?
Mechanizm działania heparyny
Za krzepnięcie krwi w organizmie odpowiada białko znane jako trombina. Jego antagonistą jest antytrombina. U zdrowych osób obie te frakcje zachowują równowagę i uaktywniają się wtedy, gdy zachodzi konieczność. Zadaniem heparyny jest nasilenie działania antytrombiny, zatem krew w mniejszym stopniu krzepnie.
Kiedy stosuje się zastrzyki z heparyny?
Zastrzyki z heparyny są dostępne wyłącznie na receptę w różnych dawkach - profilaktycznych i leczniczych. Dobiera się je zgodnie z masą ciała pacjenta. Heparyny nie można zastąpić tabletkami z innym lekiem, nie jest dostępna w formie doustnej, ponieważ nie wchłania się ona z przewodu pokarmowego.
Iniekcje z heparyny stosuje się rutynowo w zapobieganiu chorobie żylnej zakrzepowo-zatorowej u osób po przebytych operacjach, u których występuje umiarkowane lub wysokie ryzyko ich wystąpienia, szczególnie u pacjentów ortopedycznych, kardiologicznych lub onkologicznych. Mogą być również zalecone u osób z określonymi chorobami układu sercowo-naczyniowego, przed zabiegami naczyniowymi (np. angiografia) i u osób z ograniczoną mobilnością.
Heparyna w ciąży
Heparyna w zastrzykach bywa przepisywana kobietom w ciąży. Ma to miejsce u kobiet, które zagrożone są zakrzepicą żył głębokich, cierpią na zaburzenia krzepnięcia czy na zespół fosfolipidowy. Ma to również miejsce u przyszłych mam z historią chorób kardiologicznych, po zabiegach naczyniowych ze stentowaniem.
W ciąży zwiększa się ryzyko wystąpienia zakrzepów z uwagi na zmiany hormonalne, jednak u wielu pań można przez większość ciąży zastosować tabletki z kwasem acetylosalicylowym (Acard, Polocard). Nie tylko chronią one przed nadmiernym zlepianiem się płytek krwi, ale zwiększają również przepływ krwi pomiędzy matką a łożyskiem. Aspiryny kardiologicznej nie można jednak najczęściej stosować do samego końca ciąży, dlatego zamienia się ją odpowiednio wcześniej na zastrzyki z heparyną. ASA ma dłuższy okres półtrwania i jest lekiem przeciwpłytkowym - w razie wystąpienia porodu istnieje zwiększone ryzyko wykrwawienia się przez mamę. Heparyna w zastrzykach ma tylko ok. 24 godziny półtrwania i jest lekiem przeciwkrzepliwym, zatem w większym stopniu można kontrolować jej stężenie.
Heparynę drobnocząsteczkową stosuje się też rutynowo po zabiegu cięcia, najczęściej przez 7 dni, w celu zapobiegania zakrzepicy. Prawidłowo wykonane iniekcje z heparyny są bezpieczne zarówno dla matki, jak i dla dziecka.
Heparyna a zabiegi chirurgiczne
Podczas zabiegów chirurgicznych zwiększa się ryzyko nadmiernego krzepnięcia krwi. Wynika to z faktu, że tkanki są uszkodzone przez działania operatora, a ciało jest unieruchomione - organizm w takim przypadku uruchamia swoje naturalne procesy krzepnięcia, by tamować krwawienie. Dlatego zdarza się, że osoby bardziej zagrożone tego typu incydentami proszone są o zastosowanie zastrzyków z heparyną ok. Heparyna w iniekcji ma za zadanie utrzymanie prawidłowego przepływu krwi zarówno podczas zabiegu, jak i po nim.
Heparyna a podróże
Długie loty mogą u niektórych osób zwiększać ryzyko wystąpienia zakrzepicy - nogi są długotrwale unieruchomione w ograniczonej przestrzeni. Zastrzyki z heparyną nie są rutynowo zalecane wszystkim osobom planującym loty, ale mogą być przepisane dla osób, u których to ryzyko jest zdecydowanie większe, tj. cierpiących na zaburzenia krzepnięcia lub po niedawno przebytym zabiegu operacyjnym. Pamiętać jednak należy, że większość osób może zminimalizować ryzyko wystąpienia skrzepów poprzez odpowiednie nawodnienie organizmu, pewną aktywność podczas lotu (chodzenie wzdłuż pokładu, jeśli jest to dozwolone, lub ćwiczenia wykonywane w fotelu) bądź zastosowanie specjalnych skarpetek uciskowych.
Gdzie zrobić zastrzyk na zlecenie?
Zastrzyki z heparyny można z powodzeniem wykonywać samodzielnie w domu bądź poprosić dorosłego członka rodziny o pomoc. W razie braku takich możliwości można również udać się do swojej przychodni POZ, by takie zastrzyki nam wykonywali, ale zlecenie musi wypisać lekarz rodzinny.
Zlecenie na wyroby medyczne
Wyroby medyczne to szeroka kategoria produktów, są to np. Zakup wyrobów medycznych może być nawet w 100 proc. dofinansowany z NFZ. Żeby otrzymać takie wsparcie, niezbędne jest zlecenie. Wystawia je lekarz (w tym lekarz POZ), pielęgniarka, położna, felczer lub fizjoterapeuta. Obowiązuje też zasada specjalizacji, czyli np. Wystawianie i weryfikacja zleceń na zaopatrzenie w wyroby medyczne odbywa się podczas konsultacji pacjenta, teleporady lub osobistej wizyty u lekarza.
Od 1 lipca 2023 roku obowiązują nowe wzory zleceń na zaopatrzenie w wyroby medyczne i zleceń naprawy wyrobu medycznego. Po 1 lipca 2023 roku otrzymasz od lekarza, pielęgniarki, położnej lub fizjoterapeuty zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne w formie elektronicznej (e-zlecenie). Swoje e-zlecenie znajdziesz też na Internetowym Koncie Pacjenta w zakładce „Apteczka”.
Zastrzyk w brzuch - Jak podać lek przeciwzakrzepowy? - Szpital Dworska
Terminy wykonania iniekcji
Terminy wykonania iniekcji powinny zostać wyraźnie określone w treści zlecenia lub skierowania. Jeśli konieczne jest ich wykonanie wyłącznie po godzinie 18.00, to musi je wykonać lekarz lub pielęgniarka nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej. Jeśli iniekcja powinna być wykonana pomiędzy godziną 8.00 a 18.00, to wykona je lekarz lub pielęgniarka POZ.
Wskazanie właściwego lekarza bądź pielęgniarki, zobowiązanych do wykonania iniekcji na rzecz świadczeniobiorcy wynikać musi wyłącznie z kryteriów medycznych. W każdym przypadku jednak terminy wykonania iniekcji powinny zostać wyraźnie określone w treści zlecenia lub skierowania wydanego przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Jak się również wydaje, zlecając wykonanie iniekcji po godzinie 18.00, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej winien wyraźnie wskazać w prowadzonej dokumentacji medycznej pacjenta powód takiego działania. W praktyce, jeśli na zleceniu, nie ma szczególnych dyspozycji, od piątku do poniedziałku na zastrzyk należy się zgłosić do przychodni POZ. Dopiero w sobotę, niedzielę, czy święto zastrzyk zostanie wykonany w nocnej i świątecznej opiece zdrowotnej.
Jeśli zatem konieczne jest wykonanie iniekcji, ale wyłącznie po godzinie 18.00 (nie później jednak niż o 8.00), to zobowiązanym pozostawał będzie lekarz lub pielęgniarka nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej. Jeśli zaś iniekcja winna być wykonana na rzecz pacjenta pomiędzy godziną 8.00 a 18.00, to zobowiązanym do jej wykonania będzie lekarz bądź pielęgniarka podstawowej opieki zdrowotnej. W każdym przypadku jednak terminy wykonania iniekcji powinny zostać wyraźnie określone w treści zlecenia lub skierowania wydanego przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.
Jak prawidłowo wykonać zastrzyk z heparyny?
Należy zawsze najpierw zapoznać się z treścią ulotki dołączonej do opakowania. W ampułkostrzykawce znajduje się pęcherzyk powietrza, którego nie należy usuwać przed iniekcją. Zastrzyk podajemy każdego dnia z innej strony brzucha. Każda ampułkostrzykawka jest jednorazowego użytku. Zużyte ampułkostrzykawki należy utylizować w specjalnie do tego przeznaczonych miejscach, najczęściej są to punkty utylizacji w aptekach, ale należy wcześniej sprawdzić, czy dana apteka ma do tego warunki.
Przed zastrzykiem należy zawsze umyć ręce ciepłą wodą z mydłem, a miejsce iniekcji zdezynfekować jednorazowymi chusteczkami lub wacikami nasączonymi alkoholem izopropylowym lub oktenidyną. Osoba, której zastrzyk ma zostać wykonany powinna znajdować się w pozycji dla niej wygodnej, ulotka zaleca pozycję leżącą, ale wiele osób woli siedzieć lub stać. Palcami wolnej ręki formuje się fałd skórny, następnie wprowadza całą igłę (ma ona ok. 1 cm długości), fałd musi być utrzymywany w palcach przez cały czas wstrzykiwania substancji leczniczej. Igłę wyciągamy, fałd puszczamy.
Zastrzyk może boleć, ale wiele osób nie zgłasza tego typu odczuć. Po zastrzyku w ciągu kilku dni może pojawić się siniak, a nawet krwiak, a także skórne reakcje, np. świąd czy pokrzywka. Powinniśmy je skonsultować z lekarzem, który oceni, czy mieszczą się one w normie i może przepisze jakieś środki łagodzące. Do takich środków należą np. maści i kremy z ichtiolem.
Samo wykonanie zastrzyku może z czasem stać się rutynową czynnością, ale na początku wiele osób ma obawy przed jego wykonaniem. Pielęgniarki w punkcie POZ lub nocnej i świątecznej opieki mogą pokazać pacjentowi, jak je wykonać.
tags: #gdzie #zrobic #zastrzyk #na #zlecenie