Coraz więcej Polaków decyduje się na podejmowanie dodatkowych zleceń lub prac poza głównym etatem. Jest to sposób na zwiększenie domowego budżetu, realizację pasji, a także rozwój zawodowy. Analiza danych z badania "Jak dorabiają Polacy" przeprowadzonego przez SW Research na zlecenie Gi Group Poland, a także innych raportów rynkowych, pozwala zrozumieć skalę tego zjawiska, jego przyczyny oraz prawne i praktyczne aspekty łączenia pracy etatowej z dodatkowymi zajęciami.
Skala zjawiska: Kto i dlaczego dorabia?
Badanie "Jak dorabiają Polacy" wykazało, że ponad 45% aktywnych zawodowo Polaków podejmuje się zleceń poza głównym etatem. Co więcej, 58% z nich planuje kontynuować lub rozpocząć dodatkową pracę w najbliższych sześciu miesiącach. Odsetek osób podejmujących pracę dodatkową wzrósł w porównaniu z ubiegłym rokiem o 3,9 punktu procentowego. Na dorabianie decydują się przede wszystkim osoby młode, mieszkańcy największych miast, zatrudnieni na pół etatu oraz ci, którzy zarabiają powyżej 5 tys. zł miesięcznie.
Z badania wynika, że dodatkowych zajęć częściej podejmują się mężczyźni niż kobiety (49,8% vs. 40,4%). Dotyczy to również osób z wykształceniem podstawowym (51%) oraz wyższym (47,4%). Najczęściej pracują przedstawiciele najmłodszego pokolenia - w grupie poniżej 24 roku życia to ponad 54%, a wśród 25-34 latków ponad 52%. Praca dodatkowa jest również popularna wśród osób prowadzących własną działalność (co druga osoba) oraz wśród 44% osób zatrudnionych na etacie (zarówno na cały etat, jak i na pół).
Motywacje do dorabiania
Najczęstszą motywacją do przyjmowania zleceń poza głównym etatem jest chęć przeznaczenia zarobionych pieniędzy na wydatki wykraczające poza podstawowe potrzeby (30,2%). Drugim istotnym powodem jest gromadzenie oszczędności (27,2%). Jednocześnie dla blisko 14% respondentów dorabianie jest sposobem na zwiększenie domowego budżetu, gdyż dochody z głównej pracy nie pozwalają pokryć bieżących wydatków. Inne powody to realizacja pasji i zainteresowań (13,8%) oraz chęć rozwoju zawodowego, zdobywania nowych umiejętności i doświadczenia (9,8%). 4,4% respondentów pracuje dodatkowo, rozwijając własny biznes.
"Polacy (...) szukając dodatkowych możliwości zarobkowania, chcą przeznaczać zarobione środki przede wszystkim na wydatki wykraczające poza podstawowe potrzeby, oszczędzać, zwiększyć możliwości rozwoju zawodowego" - skomentowała wyniki badania dyrektor zarządzająca Gi Group Poland, Anna Wesołowska.
Formy i czas poświęcany na dodatkową pracę
Osoby wykonujące pracę dodatkową najczęściej poświęcają jej do 9 godzin tygodniowo (45,9%) bez względu na grupę wiekową. Co trzecia osoba (34%) przeznacza na nią 10-19 godzin, a jeszcze więcej czasu poświęca niemal co dziesiąty badany.
Praca dodatkowa w przypadku nieco ponad połowy respondentów (56%) ma charakter dorywczy. Taka praca zyskała na popularności głównie wśród pracowników zatrudnionych na etat (55%). Innym rodzajem dodatkowego zatrudnienia jest stała praca dodatkowa u innego pracodawcy (26,3%).
Zmiany prawne i podejście pracodawców
Do 2023 roku Kodeks pracy nie regulował kwestii wpływu pracodawcy na możliwość podjęcia przez pracownika dodatkowego zatrudnienia. Przełomową zmianą okazały się dwie unijne dyrektywy z 2019 roku, dotyczące przejrzystych warunków pracy oraz równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. Wdrożenie dyrektywy zaskutkowało nowym przepisem w polskim kodeksie pracy, który stanowi, że pracodawca nie może zakazać pracownikowi jednoczesnego pozostawania w stosunku pracy z innym pracodawcą lub podejmowania pracy na innej podstawie prawnej, o ile nie narusza to jego obowiązków wynikających z głównej umowy o pracę.
Przepisy są tutaj jasne. Kodeks pracy nie zabrania pracownikom podejmowania dodatkowej działalności na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia czy umowy o dzieło, o ile nie narusza to ich obowiązków wynikających z głównej umowy o pracę - mówi Anna Pokusa-Wantoła, Kierownik Regionalny Work&Profit spółka z o.o.
Według badania Aplikuj.pl, 55% pracodawców uważa, że prawo powinno umożliwiać im weryfikację dodatkowych form zatrudnienia. Przeciwnego zdania jest 65% liderów, managerów i specjalistów HR. Pracodawcy obawiają się przede wszystkim ryzyka utraty pracownika lub wykonywania przez niego zadań dla innej firmy w godzinach pracy.
Badania Aplikuj.pl pokazują, że zaledwie 14% respondentów wie o tym, że ich pracownicy podejmują dodatkową pracę. Ponad 40% zna tylko niektóre takie przypadki, a pozostali albo nie mają na ten temat wiedzy, albo jedynie się domyślają.
Łączenie etatu z własną działalnością gospodarczą
Nic nie stoi na przeszkodzie, aby przedsiębiorca mógł łączyć pracę na etacie z prowadzeniem własnej działalności. Polskie przepisy nie wykluczają takiej możliwości, jednak należy przestrzegać określonych warunków.
Uwaga na zapisy w umowie o pracę
W umowie o pracę mogą zostać zawarte klauzule o zakazie konkurencji. Wówczas, jeśli działalność miałaby podobny charakter do tej wykonywanej w ramach pracy na etat, pracownik-przedsiębiorca mógłby zostać pozwany o nieuczciwą konkurencję. Może to skutkować wypowiedzeniem umowy o pracę, a nawet nałożeniem wysokich kar finansowych.
Opodatkowanie i składki ZUS
Łączenie pracy na etat z prowadzoną działalnością o pokrywającym się charakterze działań ogranicza możliwość opodatkowania przychodów z działalności podatkiem liniowym. Pracując na etacie i podejmując się dodatkowo prowadzenia działalności gospodarczej, przedsiębiorca jest zobowiązany z tytułu działalności opłacać jedynie składki na ubezpieczenie zdrowotne, pod warunkiem, że z pracy na etat otrzymuje wynagrodzenie równe lub wyższe od płacy minimalnej.
Prawne możliwości dodatkowego zarobkowania
Istnieje kilka legalnych sposobów na dorobienie do pracy na etacie:
- Działalność nierejestrowana (nierejestrowa): Prosty sposób na dodatkowy zarobek, z ograniczonym limitem przychodów miesięcznych (75% wartości płacy minimalnej brutto). Nie wymaga opłacania składek ZUS, ale wymaga odprowadzania podatku dochodowego.
- Pełna forma działalności gospodarczej: Brak ograniczeń w wysokości przychodów, ale wiąże się z opłacaniem podatków i składek ZUS.
- Umowa zlecenia: Forma stałego i usystematyzowanego świadczenia usług. Jeśli z pracy na etat pracownik osiąga co najmniej płacę minimalną, nie opłaca ubezpieczenia społecznego z umowy zlecenia (płaci tylko składkę zdrowotną).
- Umowa o dzieło: Dotyczy jednorazowego stworzenia konkretnego dzieła (np. grafiki, strony internetowej). Nie ma obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne ani składki zdrowotnej.
Praca na etacie i działalność gospodarcza – koszty, ZUS, podatki w 2025 roku
Ważne jest, aby dodatkowe zadania nie kolidowały z pracą etatową ani z zakresem działalności pracodawcy. W niektórych zawodach (np. pracownicy samorządowi) istnieje ustawowy obowiązek informowania pracodawcy o rozpoczęciu prowadzenia działalności gospodarczej.
Decyzja o rezygnacji z etatu i rozpoczęciu pracy na własny rachunek jest obarczona ryzykiem. Warto zbudować poduszkę finansową, przeprowadzić analizę rynku i stworzyć szczegółowy biznesplan. Tymczasowe połączenie prowadzenia własnej firmy z pracą na etacie może być rozsądnym rozwiązaniem w okresie niepewności.
tags: #etat #staly #i #dorabianie