Baza wojskowa to szeroki termin, w którym mieści się de facto miejsce życia żołnierzy stacjonujących w regionie. Obok ich koszarowania, ćwiczenia i podtrzymywania sprawności bojowej, mają za zadanie magazynować sprzęt wojskowy, często mogąc go także serwisować.
Obecnie w Polsce bazy wojskowe są zorganizowane w 106 garnizonach, stanowiących swoisty podział administracyjny dla Wojska Polskiego. W każdym takim garnizonie może być nawet po kilka baz, gdzie może stacjonować więcej niż jedna jednostka. Przez to nie można utożsamiać liczby jednostek z liczbą baz wojskowych.
W Polsce podstawowo możemy wyróżnić bazy wojskowe Sił Lądowych, Sił Powietrznych, Marynarki Wojennej, Wojsk Specjalnych oraz Wojsk Obrony Terytorialnej. Z Sił Lądowych postanowiliśmy wyodrębnić także bazy Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych.
Historia baz lotniczych w Polsce
Historia polskiego lotnictwa wojskowego sięga początku XX wieku. 1 lipca 1920 r. powołano w Pucku Bazę Lotnictwa Morskiego, wykorzystującą infrastrukturę lotniska poniemieckiego, istniejącego tutaj od 1911 r. Polscy mechanicy usprawnili wodnosamolot typu Friedrichshafen FF.33 H, na którym 15 lipca 1920 r. pierwszy lot nad wodami Zatoki Puckiej wykonał chor. pil. Andrzej Zubrzycki. W 1923 r. powstał Morski Dywizjon Lotniczy, istniejący do września 1939 r.
Rankiem, 1 września Pucka baza została zbombardowana. W wyniku nalotu zginął dowódca komandor por. pil. Edward Szystowski oraz 3 podoficerów i szeregowców. Tuż po nalocie, obejmujący dowodzenie kmdr ppor. pil. Kazimierz Szalewicz zarządził ewakuację ludzi i sprzętu na Półwysep Helski. Ewakuacja zakończyła się 2 września, ale jeszcze tego samego dnia większość wodnosamolotów została ostrzelana i uszkodzona przez lotnictwo niemieckie. Dzień później Luftwaffe zatopiło większość polskich wodnosamolotów.
7 września postanowiono zbombardować ostrzeliwujący Westerplatte pancernik Schleswig-Holstein, jednak po dolocie do półwyspu nie dostrzeżono tam walk i nie stwierdzono obecności pancernika w kanale portowym. Wieczorem 8 września dzieła zniszczenia Dywizjonu dokonał silny nalot Ju-87 Stuka. Wobec utraty potencjału bojowego decyzją Dowództwa Floty Dywizjon rozformowano. Od 9 września żołnierze rozformowanej jednostki lotnictwa morskiego prowadzili aktywną walkę w składzie sił lądowych broniących Półwyspu Helskiego. 30 września z wód Zatoki Gdańskiej, pomiędzy Juratą, a Helem wystartował ostatni polski samolot w Kampanii Polskiej 1939 r. Był to RWD-17W, prototypowa konstrukcja, którą przed wybuchem wojny zakupiono dla MDLotu. Prototyp przetrwał kolejne naloty ukryty w lesie na Półwyspie i 30 września przed świtem wystartował z Długiej Mielizny w Zatoce Puckiej w kierunku zachodnim. Po około 15 km lotu nad Bałtykiem silnik przerwał pracę i wodnosamolot spadł z niewielkiej wysokości do wody. Załogę uratowano, natomiast samolot zatonął. 2 października, po kapitulacji Helu, do niewoli dostali się bohaterscy obrońcy, a wśród nich żołnierze Morskiego Dywizjonu Lotniczego.
W 1946 r. utworzono Klucz Lotniczy DMW, wykorzystujący lądowisko w Pucku. Dwa lata później w Wicku Morskim sformowano Samodzielną Eskadrę Lotniczą MW, a na jej wyposażenie weszły samoloty Ił-2 i Pe-2 oraz Po-2 i poniemieckie Fi-156C Storch. W jej skład włączono także Klucz Lotniczy DMW oraz klucz myśliwski, z samolotami Jak-9M. W marcu 1950 r. Eskadrę przekształcono w 30 Pułk Lotniczy MW, którego lotniskiem miał być Słupsk-Redzikowo. Jednak już rok później pułk przemieścił się na poniemieckie lotnisko w Gdyni-Babich Dołach. W 1951 r. na bazie eskadry myśliwskiej pułku rozpoczęto formowanie kolejnego pułku - 34 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego. Na lotnisku w Babich Dołach powstały także Ruchome Warsztaty Lotnicze, przekształcone w 1957 r. w 42 Polowe Warsztaty Lotnicze. W lipcu i sierpniu 1952 r., w związku z rozbudową lotniska w Babich Dołach, 34 Pułk tymczasowo operował z lotniska w Gdańsku-Wrzeszczu. Rok później wyposażony został w samoloty typu Lim-1, otwierając erę lotnictwa odrzutowego w Lotnictwie Morskim. W 1953 r. pułk przekształcono w 34. Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPL MW. W grudniu 1959 r., na lotnisku w Babich Dołach sformowano 18 Eskadrę Mieszaną Lotnictwa MW. Eskadra otrzymała śmigłowce SM-1, a w grudniu 1962 r. - SM-2. W 1966 r. eskadra została przeformowana w 18. Eskadrę Lotnictwa Łącznikowego MW. W 1968 r., w Babich Dołach pojawiły się śmigłowce Mi-2, a od 1971 r., dedykowane dla ratownictwa morskiego, Mi-2RM.
W 1962 r. 34 Pułk opuścił struktury Marynarki Wojennej i przekazany został dla tworzonych wojsk Obrony powietrzej Kraju. W maju 1967 r. na oksywskim lotnisku pojawiły się pierwsze samoloty naddźwiękowe typu MiG-21PFM, zastąpione w 1973 r. przez nowsze - MiG-21MF. Dwa lata później rozpoczęto eksploatację samolotów szkolno-treningowych TS-11 Iskra. W 1980 r. w 34 pułku pojawiła się czwarta generacja Miga, MiG-21bis. W październiku 1988 r. do 18 eskadry trafiły pierwsze dwa samoloty transportowe An-28, a latem 1989 r. - dwa pierwsze śmigłowce transportowe W-3. W kwietniu 1990 r. na pokładzie ORP Warszawa po raz pierwszy wylądował W-3, pilotowany przez kmdr por. pil. Zbigniewa Smolarka, późniejszego dowódcę BLMW. Dwa lata później przyjęto do eksploatacji seryjne śmigłowce w wersji RM. W czerwcu 1994 r. na pokładzie holenderskiego okrętu Zuiderkruis wylądował W-3RM, pilotowany przez kpt. pil. Tadeusza Drybczewskiego, kolejnego późniejszego dowódcę BLMW. Było to pierwsze lądowanie polskiego śmigłowca na pokładzie okrętu, wykonane wg. procedur NATO.
W 1991 r. w skład Marynarki Wojennej powrócił 34 PLM. Rozpoczęto także prace nad wprowadzeniem nowej organizacji lotnictwa morskiego. W czerwcu tego roku utworzono Grupę Organizacyjno - Przygotowawczą, a 1 listopada 1994 r. powstało Dowództwo Brygady Lotnictwa Marynarki Wojenej w Gdyni-Babich Dołach. Z dniem 31 grudnia 1994 r. 34 Pułk i 18. Eskadrę rozwiązano, a od 1 stycznia 1995 r. rozpoczęły działalność 1. Pucki Dywizjon Lotniczy MW oraz 3. Batalion Zabezpieczenia, w składzie Brygady Lotnictwa MW.
Wraz z transferem z USA fregat rakietowych typu Oliver Hazard Perry, w 2002 r., do 1 Dywizjonu Lotniczego trafiły śmigłowce SH-2G Super Seasprite, tworząc w ten sposób nowy rodzaj lotnictwa - lotnictwo pokładowe. W pocz. 2003 r. z eksploatacji wycofane zostały samoloty MiG-21bis i TS-11 Iskra, co spowodowało przejście w BLMW ze struktur dywizjonów i batalionów do struktury opartej na eskadrach i bazach lotniczych. 1 stycznia 2003 r. 1 Dywizjon Lotniczy przekształcono w 28 Eskadrę Lotniczą MW, zaś na bazie 3 Batalionu Zabezpieczenia powstała 43 Baza Lotnicza MW w Gdyni-Babich Dołach, która przejęła także ludzi i sprzęt rozwiązanego 42 Dywizjonu Technicznego. W latach 2001-2012 do eksploatacji przyjęto cztery samoloty M28B Bryza w wersji transportowo- desantowej (M28B / An-28TD). Ponowne przekształcenie struktur nastąpiło 1 stycznia 2011 r. 43 Bazę i 28 Eskadrę połączono w jedną strukturę - 43 Bazę Lotnictwa Morskiego. W 2014 r. rozpoczęto modernizację i unifikację do jednolitej wersji wyposażenia śmigłowców W-3RM.
Rodzaje baz wojskowych w Polsce
W Polsce istnieje około 157 baz wojskowych, które można podzielić na kilka głównych kategorii, w zależności od rodzaju sił zbrojnych, do których należą:
- Siły Lądowe: 75 baz.
- Wojska Obrony Terytorialnej: 35 baz.
- Siły Powietrzne: 25 baz.
- Marynarka Wojenna: 9 baz.
- Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych: 9 baz.
- Wojska Specjalne: 4 bazy.
Najważniejsze bazy Sił Lądowych
Większość Sił Lądowych jest zorganizowana w czterech dywizjach: 11 Lubuskiej Dywizji Kawalerii Pancernej (Żagań), 12 Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej (Szczecin), 16 Pomorskiej Dywizji Zmechanizowanej (Olsztyn), 18 Dywizji Zmechanizowanej (Siedlce). W samym Żaganiu znajduje się skupisko polskiej armii pancernej, z bazami m.in. 34 Brygady Kawalerii Pancernej i 11. Batalionu Dowodzenia. W niedalekim Świętoszowie stacjonuje 10. Brygada Kawalerii Pancernej, przy której znajduje się największy poligon wojskowy w Polsce. Warto także wspomnieć o poligonie pod Toruniem, przy którym znajduje się baza Warsztatów Techniki Lotniczej.
Szczególnie ważna jest obecność wojska polskiego we wschodnich regionach Polski, za co odpowiada głównie 18. Dywizja Zmechanizowana, z jednostkami m.in. w Rzeszowie, Zamościu i Lublinie. Ze strony 16. Pomorskiej Dywizji Zmechanizowanej warto wspomnieć o bazie w Morągu, gdzie stacjonuje 20. Dywizja Piechoty Legionów. Każda z głównych dywizji ma sieć mniejszych brygad i batalionów rozsianych po swoim obszarze. Niektóre jednostki, największe uformowane są w pułki, jak np. 18. Białostocki Pułk Rozpoznawczy.
Bazy Wojsk Obrony Terytorialnej
Bazy Wojsk Obrony Terytorialnej to miejsca, gdzie stacjonują tylko terytorialsi. To w większości mniejsze miejscowości, gdzie w dużych miastach żołnierze Obrony Terytorialnej są zwykle skoszarowani w bazach należących do innych jednostek wojsk lądowych. Niektóre jednostki WOT-u mają jednak swoje własne bazy w większych miastach, jak np. w Lublinie, gdzie stacjonują kompanie 2. Lubelskiej Brygady Obrony Terytorialnej. Największą formacją w Wojskach Obrony Terytorialnej jest brygada, których mamy 20. Znaczna większość Wojsk Obrony Terytorialnej znajduje się we wschodnich częściach Polski.
Bazy Sił Powietrznych
Polskie Siły Powietrzne uformowane są w cztery Skrzydła Taktyczne, z dowództwami w Świdwinie, Poznaniu, Powidzu i Dęblinie. Najsławniejsza jest Lotnicza Akademia Wojskowa w Dęblinie. Jednak większe znaczenie ma jednostka w Powidzu, gdzie znajduje się 33. Powidzka Baza Lotnictwa Transportowego. Posiada ona największe lotnisko wojskowe w Polsce o długości 3,5 kilometra, na którym mogą stacjonować największe samoloty naszej armii, C-130E. Z baz Sił Powietrznych, na których stacjonują samoloty, warto jeszcze wyróżnić 31. Bazę Lotnictwa Taktycznego w Poznaniu oraz 32. Bazę w Łasku, gdzie stacjonują polskie myśliwce F-16.
Należy jednak pamiętać, że bazy wojskowe podlegające pod Siły Powietrzne to nie tylko lotniska. Podlegają jej także 3. Wrocławska Brygada Radiotechniczna oraz 3. Warszawska Brygada Rakietowa Obrony Powietrznej w Sochaczewie. Szczególnie ciekawe są dwie jednostki Dowództwa Operacyjnego Sił Powietrznych, które można traktować jako osobne bazy: 22. Ośrodek Dowodzenia i Naprowadzania w Osówcu pod Bydgoszczą i Mobilna Jednostka Dowodzenia Operacjami Powietrznymi we wsi Babki pod Poznaniem.
Bazy Marynarki Wojennej
Największa baza Marynarki Wojennej znajduje się w porcie w Gdyni, gdzie stacjonuje większość jednostek 3. Flotylli Okrętów. Obok samego portu, Marynarka Wojenna ma w Gdyni także wiele innych jednostek, jak jej Dywizjon Zabezpieczenia. W bazie lotniczej przy Babich Dołach, gdzie stacjonują także wojska przypisane Siłom Powietrznym, Marynarka ma także swoje lotnictwo w 43. Oksywskiej Bazie Lotnictwa Morskiego.
Drugi co do wielkości port Marynarki Wojennej znajduje się w Świnoujściu, gdzie stacjonuje większość jednostek 8. Flotylli Obrony Wybrzeża. Dla Marynarki ważna jest także Ustka, gdzie prócz Centrum Szkolenia znajduje się także 9. Dywizjon Przeciwlotniczy i poligon. Porty znajdują się także w Kołobrzegu i na Helu, służąc naprawom i bazowaniu okrętów.
Największe Podziemne Lotnisko Wojskowe W Europie. Baza Lotnicza Zeljava
Bazy Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych
Wojska tej formacji standardowo mieszczą się w bazach innych jednostek sił lądowych. Niektóre z nich znajdują się jednak w osobnych obiektach, dlatego postanowiono je wyodrębnić. Zaliczyć do nich można wspomniane Warsztaty Techniki Lotniczej w Toruniu, przy których stacjonują żołnierze 12. Wojskowego Oddziału Gospodarczego. Największą formacją są tu bazy logistyczne, których polskie wojsko ma cztery: w Warszawie, Krakowie, Wałczu i Wrocławiu. Służą one magazynowaniu wszystkich potrzebnych rzeczy dla różnych rodzajów armii i koordynowaniu logistyki. Baza Batalionu Dowodzenia Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych znajduje się w Bydgoszczy. Wyróżnia się tu 1. Pomorska Brygada Logistyczna z Bydgoszczy oraz 10. Opolska Brygada Logistyczna.
Bazy Wojsk Specjalnych
Wojska Specjalne to elita wojska, wyszkolona do najtrudniejszych i najbardziej niebezpiecznych misji. Najstarszą jednostką Wojsk Specjalnych jest JW "Komandosów", która ma swoją bazę w Lublińcu. Polska ma także swoją elitarną formację płetwonurków "Formozę" wyspecjalizowanych do działań na morzu, którzy naturalnie stacjonują w Gdyni. Obok nich Wojska Specjalne posiadają także JW "Nil" w Krakowie i JW "Agat", stacjonującą w bazie 6.
