Współczesny rynek pracy oferuje wiele możliwości zarobkowania, a jedną z nich jest działalność nierejestrowana, która pozwala na legalne prowadzenie drobnej działalności gospodarczej bez konieczności jej formalnej rejestracji. Często pojawia się pytanie, czy można ją łączyć z innymi formami zatrudnienia, takimi jak umowa o pracę, umowa zlecenie czy umowa o dzieło. Niniejszy artykuł ma na celu wyjaśnienie tych kwestii, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między działalnością nierejestrowaną a umową o dzieło.
Czym jest działalność nierejestrowana?
Działalność nierejestrowana, zwana również nieewidencjonowaną, uregulowana jest w przepisie art. 5 ustawy z dnia 6 marca 2018 roku - Prawo przedsiębiorców. Jest to forma prowadzenia działalności gospodarczej bez konieczności jej rejestracji w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). Aby móc prowadzić działalność nierejestrowaną, miesięczny przychód z takiej działalności nie może przekraczać 75% wysokości aktualnego minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zakres działalności nieewidencjonowanej oraz rodzaj wykonywanych czynności nie mają znaczenia i są całkowicie dowolne, pod warunkiem, że działalność ta ma charakter drobny i nie wymaga uzyskania koncesji lub zezwoleń.
Działalność nierejestrowana może być wykonywana zarówno okresowo i nieregularnie, jak i w sposób stały i powtarzający się. To od wykonawcy zależy również, gdzie i w jakich godzinach będzie świadczył swoje usługi i jak dużą grupę klientów będzie obsługiwał. Jeśli w danym miesiącu przychody z takiej działalności przekroczą 75% wartości minimalnego wynagrodzenia za pracę, działalność powinna zostać zgłoszona do właściwego rejestru, najczęściej CEIDG. Niezależnie od tego, przychody osiągane z działalności nieewidencjonowanej powinny być opodatkowane i corocznie rozliczone w ramach podatku dochodowego od osób fizycznych, poprzez wypełnienie deklaracji PIT-36.
Łączenie działalności nierejestrowanej z innymi formami zatrudnienia
Przepisy powszechnie obowiązującego prawa nie zabraniają prowadzenia jednocześnie działalności nierejestrowanej i pozostawania w stosunku pracy z innym pracodawcą. Oznacza to, że można łączyć działalność nierejestrowaną z pracą na etacie lub wykonywaniem zadań w ramach żadnej umowy cywilnoprawnej, np. umowy zlecenia lub o dzieło. Moment rozpoczęcia działalności, która nie podlega ewidencjonowaniu, nie ma większego znaczenia - może ona powstać zarówno przed, jak i po podpisaniu umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej. Tego rodzaju działalność może być przerywana i wielokrotnie podejmowana w trakcie pracy na etacie lub obowiązywania umowy zlecenia lub umowy o dzieło.
Pracownik będący na umowie o pracę z innym pracodawcą albo zamierzający taką umowę dopiero podjąć powinien pamiętać o tym, że pełnione u tego pracodawcy obowiązki służbowe powinny być należycie wykonywane, a polecenia pracodawcy realizowane z należytą starannością. Dodatkowo należy pamiętać, że świadczenie pracy wynikające z umowy o pracę, czy też umowy zlecenia, powinno być realizowane również w czasie pracy, do którego pracownik jest zobowiązany. Fakt posiadania działalności nierejestrowanej nie uzasadnia możliwości postawienia tejże działalności wyżej od umowy o pracę i modyfikowania treści stosunku umowy o pracę z uwagi na powstałe potrzeby wynikłe z prowadzenia własnej firmy. Powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej również jest istotne z punktu widzenia pracownika, który albo już jest związany umową o pracę bądź zlecenie z pracodawcą, albo taką umowę zamierza zawrzeć. Należy pamiętać, że naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa (mowa tu o przedsiębiorstwie jako zakładzie pracy pracodawcy) stanowi jeden z czynów nieuczciwej konkurencji.
Przykład 2. Pani Aleksandra jest zatrudniona na umowę o pracę od 2 lat. Chciałaby podjąć dodatkową działalność, która podreperowałaby jej domowy budżet, ale obawia się, że będzie musiała zgłosić ją do CEIDG, czego wolałaby jednak uniknąć. Dodatkowo koleżanka z pracy powiedziała jej, że jakakolwiek działalność podejmowana przy jednoczesnej pracy w ramach stosunku pracy nie pozwala na prowadzenie działalności nierejestrowanej. Czy w tym przypadku pani Aleksandra może podjąć działalność, która nie będzie ewidencjonowana? Tak, ponieważ praca na etacie w żaden sposób nie przekreśla możliwości podjęcia działalności nierejestrowanej. Kobieta musi tylko pamiętać, aby wysokość osiąganych przez nią przychodów nie przekraczała w ujęciu miesięcznym wysokości 75% wartości aktualnego minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Przykład 4. Pani Malwina od wielu lat prowadzi działalność nierejestrowaną i dba o to, aby nie przekroczyć ustawowego progu przychodów. Kobieta otrzymała niedawno ofertę pracy na cały etat, w której jej wynagrodzenie będzie wyższe niż aktualne minimalne wynagrodzenie za pracę. Czy pani Malwina będzie musiała zrezygnować z wykonywania działalności nierejestrowanej na rzecz umowy o pracę? Nie, ponieważ można łączyć te 2 aktywności. Wysokość osiąganego wynagrodzenia za pracę nie ma wpływu na wysokość przychodów uzyskiwanych z działalności nieewidencjonowanej.
Przykład 5. Pan Artur jest związany 3 umowami zlecenia oraz 2 umowami o dzieło. Łącznie uzyskuje z nich wynagrodzenie wielokrotnie przewyższające wartość aktualnego wynagrodzenia za pracę. Mężczyzna chciałby podjąć dodatkową działalność o charakterze nierejestrowanym, jednak obawia się, że ze względu na swoje przychody z umów cywilnoprawnych nie będzie to możliwe. Czy w tym przypadku pan Artur może podjąć działalność nierejestrowaną? Tak, ponieważ liczba umów cywilnoprawnych ani wysokość uzyskiwanego z nich przychodu nie ma znaczenia przy prowadzeniu działalności nierejestrowanej.
Działalność nierejestrowana a umowa o dzieło
Umowa o dzieło to umowa cywilnoprawna, przez którą przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Celem takiej umowy jest doprowadzenie do powstania oznaczonego dzieła i wydania go zamawiającemu. Umowa o dzieło jest umową rezultatu, w przeciwieństwie do umowy zlecenia, która jest umową starannego działania.
Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną może zawierać umowy o dzieło. W takim przypadku przychód uzyskany z takiej umowy kwalifikuje się do przychodów z działalności wykonywanej osobiście. Ważne jest, aby odróżnić przychód uzyskany z umowy o dzieło w ramach działalności nierejestrowanej od przychodu z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej i na odwrót. Z wykładni przepisów powszechnie obowiązującego prawa nie wynika zakaz prowadzenia działalności nierejestrowanej i jednoczesnej pracy na podstawie umowy o pracę bądź umowy zlecenie czy też umowy o dzieło.
Pojęcie działalności wykonywanej osobiście zostało zdefiniowane w ustawie o PIT w ten sposób, że ustawodawca wytypował poszczególne rodzaje czynności wchodzących w jej zakres. Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o PIT źródłem przychodów jest działalność wykonywana osobiście. Przepis art. 13 ustawy o PIT stanowi uzupełnienie przepisu art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o PIT. Zgodnie zatem z przepisem art. 13 ustawy o PIT za przychody z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2, uważa się m.in. przychody osób, którym organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokurator na podstawie właściwych przepisów, zlecił wykonanie określonych czynności, a zwłaszcza przychody biegłych w postępowaniu sądowym, dochodzeniowym i administracyjnym oraz płatników.
Krajowa Informacja Skarbowa (KIS) w interpretacji indywidualnej z dnia 2 lutego 2024 r. (sygn. 0112-KDIL2-2.4011.821.2023.3.KP) uznała, że przychód z umowy o dzieło z klientem prowadzącym działalność gospodarczą należy zaliczyć do działalności wykonywanej osobiście, a nie do działalności nierejestrowanej. Decydujące było to, że usługa została wykonana osobiście oraz na podstawie umowy o dzieło z osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą. W związku z tym, przychód z umowy nie powinien być traktowany jako przychód z działalności nierejestrowanej.
Zgłaszanie umów o dzieło w ZUS
Od 1 stycznia 2021 roku wszystkie osoby, które zawierają umowy o dzieło, mają obowiązek zgłaszania takich umów w ZUS w celach informacyjnych i statystycznych. Obowiązek zgłoszenia ciąży na osobach zlecających wykonanie dzieła (zleceniodawca - klient). Nie ma możliwości, by zgłoszenia dokonała osoba przyjmująca zlecenie wykonania dzieła, czyli osoba prowadząca działalność nierejestrowaną. Nierejestrowany przedsiębiorca może jednak proces zgłoszenia ułatwić, poprzez przekazanie informacji klientowi, że od stycznia istnieje obowiązek zgłaszania takich umów oraz podania wszystkich informacji, które klient (osoba zlecająca wykonanie dzieła) musi zawrzeć w zgłoszeniu na ZUS RUD.
Klient może dokonać zgłoszenia elektronicznie lub poprzez wysłanie formularza do ZUS pocztą. Nie trzeba udawać się osobiście do oddziału ZUS. Przepisy dotyczące zgłaszania umów o dzieło wyraźnie wskazują, jakie rodzaje umów i w jakich sytuacjach nie muszą być zgłaszane. Brak tam odniesienia do umów o dzieło zawieranych w ramach działalności nierejestrowanej. Oznacza to, że umowy o dzieło zawierane w ramach działalności nierejestrowanej muszą zostać zgłoszone do ZUS przez zleceniodawcę.
Podsumowanie
Działalność nierejestrowana może być z powodzeniem łączona z pracą na etacie lub zadaniami wykonywanymi w ramach umowy cywilnoprawnej, w tym umowy o dzieło. Należy jednak pamiętać o limitach przychodów oraz obowiązkach podatkowych. Umowy o dzieło zawierane w ramach działalności nierejestrowanej muszą zostać zgłoszone do ZUS przez zleceniodawcę. Wybór odpowiedniej formy działalności zależy od indywidualnej sytuacji i skali planowanych przedsięwzięć.
Jak legalnie zarabiać bez zakładania firmy? Działalność nierejestrowana krok po kroku
Przed podjęciem ostatecznej decyzji warto skonsultować się z doradcą prawnym lub księgowym, aby wybrać formę prawną najlepiej odpowiadającą Twojej działalności.
tags: #dzialalnosc #niejerestrowana #a #umowa #o #dzielo