W ostatnich miesiącach obserwujemy nasilające się dyskusje dotyczące przyszłości Lasów Państwowych (LP), w tym kwestii zatrudnienia i struktury organizacyjnej. Rządowe inicjatywy, takie jak utworzenie zespołu do spraw optymalizacji w LP, budzą zarówno nadzieje na usprawnienie funkcjonowania tej instytucji, jak i obawy o stabilność miejsc pracy.
Centralnym punktem tych zmian jest zarządzenie numer 118 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych, na mocy którego powołano zespół mający na celu optymalizację w Lasach Państwowych. Zespół ten ma przeprowadzić prace podzielone na pięć etapów, w ramach których mają zostać wyliczone faktyczne potrzeby etatowe w nadleśnictwach. W późniejszych etapach planowane jest stworzenie "narzędzia informatycznego" służącego do obliczania potrzeb etatowych - ma ono być gotowe do 1 września 2025 roku. Dodatkowo, zasady ustalania potrzeb etatowych w biurach regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych mają być opracowane do 31 października 2025 roku.
Jednakże, działania te spotykają się z oporem ze strony leśnych związków zawodowych. Sztab protestacyjny, zawiązany pod koniec października, oskarża rząd oraz Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych o działania na szkodę samych lasów oraz o działania zagrażające stabilności finansowej LP. Protestujący leśnicy obawiają się, że ograniczenie pozyskania drewna, które wiążą z postulatem rządu wyłączenia 20 proc. lasów z wycinek, zagrozi stabilności zatrudnienia i wynagrodzenia w Lasach Państwowych. Swoje obawy wyrażają poprzez hasło: "Niby chroniąc las, chcąc wyciąć nas".
Obawy o stabilność zatrudnienia i wynagrodzenia
Protestujący utrzymują, że obecny model zarządzania Lasami Państwowymi jest optymalny, a ilość pozyskiwanego drewna nie wpływa negatywnie na przyrodę. Zmiany wydają się jednak nieuniknione. Moratorium z 8 stycznia to tylko pierwszy krok z zapowiadanych wyłączeń. Ograniczenie pozyskania o 3 mln m sześc. rocznie (obecnie w Polsce pozyskuje się ok. 49 mln m sześc.) zapowiedziały same Lasy Państwowe podczas II Ogólnopolskiej Narady o Lasach 27 listopada. Te zapowiedzi to kolejne powody do protestu 6 grudnia.
Już kilka miesięcy temu drzewiarze straszyli konsekwencjami wprowadzonego 8 stycznia 2024 r. moratorium na wycinkę drzew, które objęło 1,3 proc. terenów należących do Lasów Państwowych. Szacowano, że "strata przychodów polskiej gospodarki, poniesiona w wyniku nieprzerobienia surowca drzewnego wyłączonego z pozyskania w lasach decyzją ministra Klimatu i Środowiska Pauliny Hennig-Kloski (tzw. moratorium) może przekroczyć 2 mld zł". Tymczasem szacunki wskazują, że decyzja ta przełożyła się na spadek pozyskania drewna o 300 tys. m sześc., czyli 0,71 proc. pozyskania drewna w 2021 r. Jest to spadek w granicach statystycznego błędu bez wpływu na rynek krajowy.
W Mikołajki protestujący leśnicy planowali przejść ulicami Warszawy spod siedziby Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych (DGLP) pod Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ), gdzie mieli przekazać swoje postulaty skierowane do Premiera Donalda Tuska. Swoje stanowisko leśnicy wyrazili w "Apelu skierowanym do Narodu", w którym w pełnych dramatyzmu słowach piszą, że: "Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe z kosmiczną wręcz prędkością i chirurgiczną precyzją, poddawane jest procesowi doprowadzenia do zapaści finansowej". Leśnicy doszukują się spisku, którego celem jest przekazanie władzy nad polskimi lasami Unii Europejskiej: "w ramach pogłębienia federalizacji Unii, czyli mówiąc wprost, utworzeniu jednego europejskiego supermocarstwa sterowanego przez europejskich neokomunistów".
Przerost zatrudnienia i wysokie pensje jako problemy Lasów Państwowych
Raport "Lasy na sprzedaż", przygotowany przez Pracownię na rzecz Wszystkich Istot, wskazuje, że w Lasach Państwowych od wielu lat utrzymuje się problem przerostu biurokracji i zatrudnienia. W 2021 r. Lasy Państwowe zatrudniały 25,5 tys. osób, w tym zdecydowaną większość (93 proc.) na stanowiskach nierobotniczych. Liczba pracowników na stanowiskach nierobotniczych na 1000 ha zarządzanego lasu jest w polskich Lasach Państwowych ponad dwukrotnie wyższa niż średnia dla podobnych instytucji w UE (3,3 w Polsce; 1,4 w innych państwach UE).
Zyski Lasów Państwowych nie zasilają budżetu Państwa. Jedynie niewielka część środków wypracowanych z majątku Skarbu Państwa, jakim jest drewno, trafia do publicznej kasy. Głównymi beneficjentami rosnących zysków ze sprzedaży drewna pozyskanego w lasach należących do Skarbu Państwa są sami pracownicy Lasów Państwowych. Średnie miesięczne wynagrodzenie osoby zatrudnionej w Lasach Państwowych wzrosło w 2021 r. o 15 proc. w stosunku do 2020 r. i wyniosło 9048 PLN brutto, czyli 160 proc. średniego wynagrodzenia w polskiej gospodarce.
Warto wspomnieć także o niegospodarności Lasów Państwowych, na którą wskazuje Najwyższa Izba Kontroli w raporcie "Gospodarka majątkowa i finansowa Lasów Państwowych". Rzecznik prasowa Lasów Państwowych szacuje, że koszt nadużyć to około pół miliarda złotych, informując jednocześnie o 50 zawiadomieniach skierowanych do prokuratury w związku z nieprawidłowym wydatkowaniem środków publicznych. Raport opisany przez dziennikarzy Gazety Wyborczej wskazuje na naruszenia z lat 2020-2024: fikcyjne etaty, wydatkowanie środków z naruszeniem przepisów, konkursy promujące polityków.
Radosław Ślusarczyk z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot uważa, że to właśnie utraty pozycji i przyzwyczajenia do generowania kosztów najbardziej obawiają się leśnicy. - Przez lata leśnicy wydawali pieniądze, na co chcieli i jak chcieli bez nadzoru i kontroli. Teraz protestują, bo nie chcą zmian. Problemem nie jest ograniczenie wycinek, ono jest konieczne. Problemem są koszty funkcjonowania Lasów Państwowych, które trzeba ograniczyć. Czas ukrócić wydawanie środków na billboardy czy szkodliwe leśne drogi do wywózki drewna w cennych przyrodniczo miejscach takich jak Puszcza Karpacka, czy Lasy Suchedniowskie. Wystarczy już oszustw takich jak gospodarstwa węglowe, które nie przynoszą żadnych korzyści dla ochrony klimatu, a wygenerowały straty finansowe - apeluje Ślusarczyk.
Postulaty reform i potencjalne rozwiązania
Niektóre środowiska postulują nawet likwidację Lasów Państwowych. Ryszard Kowalski, Przewodniczący Komisji Klimatu i Przestrzeni przy Rzeczniku Praw Obywatelskich, przedstawił argumenty za likwidacją tej instytucji, wskazując na jej podwójną rolę jako podmiotu gospodarczego oraz regulatora i nadzorcy, co uważa za absurdalne. Porównuje on reformę leśnictwa do reformy górnictwa, mówiąc o konieczności sprawiedliwej transformacji lasów, która uwzględniałaby interesy leśników i całej branży.
Z opinią RPO zgadza się Radosław Ślusarczyk, który uważa, że pilnie należy zmienić ustawę o lasach, by instytucja Lasów Państwowych stała się odporna na polityczne wpływy i by doszło do rozdzielenia funkcji gospodarczych od tych związanych z ochroną przyrody. Krytykuje on Lasy Państwowe za "rzeź Puszczy Białowieskiej" i inne działania szkodliwe dla środowiska.
Wyłączenie lasów z wycinek cieszy się powszechnym poparciem społecznym. Badania opinii publicznej wskazują, że reformy zarządzania publicznymi lasami na rzecz zwiększenia ochrony przyrody oczekuje 82,2 proc. Polaków. Polacy zapytani o priorytety Lasów Państwowych, dopiero na siódmym miejscu wymieniają pozyskanie drewna. Radosław Ślusarczyk uważa, że leśnicy mają środki na sfinansowanie reformy, ochronę miejsc pracy i przyrody: "Majątek Lasów Państwowych jest ogromny. Ze sprawozdania finansowo-gospodarczym za rok 2023 można się dowiedzieć, że tylko środki pieniężne i inne aktywa, takie jak papiery wartościowe wyniosły 8 425 435,1 tys. zł. Protestujący leśnicy chcą nadal trwonić ten majątek, sieją populizm i panikę, by bronić swoich przywilejów".
Zmiany kadrowe i przyszłość Lasów Państwowych
W ciągu najbliższych 5 lat Lasy Państwowe mają zmniejszyć zatrudnienie o 700 etatów. W tym czasie wiek emerytalny osiągnie ponad 3 tys. pracowników. Redukcja zatrudnienia ma odbywać się poprzez przesunięcia pracowników pomiędzy jednostkami. Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych zakłada, że proces zmian kadrowych potrwa 5 lat i zakończy się zmniejszeniem etatów o blisko 700.
W kontekście tych zmian, 18 września doszło do spotkania central związkowych z kierownictwem Lasów Państwowych. Przedstawiono sytuację finansową LP, która na koniec lipca wykazywała przychody przekraczające proporcję upływu czasu, a koszty były niższe od zakładanych. Prognozowany wynik finansowy na koniec roku wynosił ok. 700 mln zł. Omówiono również prowizorium planu finansowo-gospodarczego na 2026 rok, który zakłada pozyskanie drewna na poziomie 36,9 mln m³, co skutkuje niższymi przychodami. Poruszono także kwestie prawne związane ze zmianami ustawy o lasach, które mogą blokować prowadzenie normalnej gospodarki leśnej.
Dyrektor generalny Adam Wasiak na koniec spotkania wskazał na konieczność podjęcia tematu ścieżki awansu zawodowego i opisu stanowisk pracy w LP. Związek Leśników Polskich w Rzeczpospolitej Polskiej zaznaczył, że projekt zmian ustawy o lasach w obecnym kształcie nie spotka się z akceptacją środowiska leśno-drzewnego. Wkrótce opublikowany zostanie raport z audytów wewnętrznych prowadzonych w LP.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska określiło ramy procesu ustanawiania lasów o wiodącej funkcji społecznej, zobowiązując Lasy Państwowe do merytorycznego koordynowania tego procesu. Lasy o wiodącej funkcji społecznej to kompleksy leśne położone w sąsiedztwie aglomeracji miejskich, mniejszych miast, wsi, uzdrowisk i kurortów wypoczynkowych, gdzie odbywa się turystyka i rekreacja. W przypadku ograniczeń, co najmniej 50% dojrzałego drzewostanu nie będzie pozyskiwane i pozostawione do naturalnego rozkładu, z wyjątkiem zabiegów gwarantujących bezpieczeństwo oraz zwalczania gatunków obcych i inwazyjnych.
Spotkania dotyczące lasów o wiodącej funkcji społecznej pokazały, że nie dla wszystkich idea ta jest tak samo rozumiana. Różne środowiska oczekiwały rozwiązań znanych z parków miejskich bądź ścisłych rezerwatów przyrody. Niemniej jednak, mimo trudnego i pełnego emocji miesiąca, udało się znaleźć części wspólne, co jest znakiem możliwości porozumienia.
tags: #dglp #wstrzymane #zatrudnienie