Każdy rodzic zdaje sobie sprawę, że podczas sprawowania opieki nad dzieckiem, rzeczy bardzo często „wypadają”. Słabsza organizacja w szkole, potrzebny na ostatnią chwilę dodatkowy opiekun wycieczki - często powodowało to konieczność wykorzystania urlopu wypoczynkowego. Od zeszłego roku rodzicom przysługują jednak specjalne dwa dni opieki nad dzieckiem. Z naszego artykułu dowiesz się, komu przysługują dwa dni opieki nad dzieckiem i co zrobić, aby z nich skorzystać. Ważne jest dopełnienie formalności! Poza tym, tłumaczymy, z jakiego wolnego można jeszcze skorzystać, aby zająć się dzieckiem. Poznasz bliżej w szczególności urlop opiekuńczy i L4 na dziecko. Dowiesz się także, komu przysługuje zasiłek opiekuńczy i w jaki sposób go uzyskać.
Komu przysługuje tzw. opieka nad dzieckiem?
Jednym z uprawnień pracowniczych jest zwolnienie przewidziane w art. 188 Kodeksu pracy, nazywane czasami „urlopem na opiekę”. Formalnie nie jest to jednak urlop, a zwolnienie od pracy. Zwolnienie to przysługuje każdemu pracownikowi, który wychowuje przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat, bez względu na staż i wymiar czasu pracy. Prawo do zwolnienia przysługuje do dnia ukończenia przez najmłodsze z dzieci pracownika 14-go roku życia. Prawo do skorzystania ze zwolnienia będzie przysługiwało także, jeżeli drugi rodzic nie pracuje lub pozostaje w zatrudnieniu.
Dwa dni zwolnienie na opiekę nad dzieckiem przysługują osobom zatrudnionym na umowie o pracę, jako że mówi o nich Kodeks pracy, w pełnym wymiarze godzin. Nie skorzystają z nich rodzice pracujący na umowach cywilnoprawnych (zlecenie, o dzieło). Osoby zatrudnione na niepełny etat również mogą skorzystać z prawa do opieki nad dzieckiem. Jednakże w ich przypadku czas, na jaki można skorzystać ze zwolnienia z pracy jest zmniejszany proporcjonalnie w stosunku do wielkości etatu.
Art. 188. § 3. Kodeksu pracy: „Zwolnienie od pracy [..], udzielane w wymiarze godzinowym, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny”.
To znaczy, że osobie zatrudnionej na:
- pełen etat (40 godzin tygodniowo) - przysługuje 16 godzin zwolnienia rocznie;
- 1/2 etatu (20 godzin tygodniowo) - przysługuje 8 godzin zwolnienia rocznie;
- 1/4 etatu - przysługują 4 godziny zwolnienia rocznie;
- 1/5 etatu - przysługują 4 godziny zwolnienia rocznie (16/5 = 3,2, a niepełne godziny zaokrąglamy w górę).
Warto jednocześnie zaznaczyć, że tak, jak mówi przepis, wolne na opiekę przysługuje rodzicowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko. Ustawodawca nie przewiduje większego wolnego dla osób, które zajmują się kilkorgiem dzieci. Oznacza to, że niezależnie od tego, czy masz jedno, czy pięcioro dzieci, możesz skorzystać tylko z dwóch dni wolnego.
Z dwóch dni wolnych od pracy można skorzystać w całości lub podzielić je na dni, lub godziny. Można więc jednorazowo wykorzystać np. tylko godzinę wolnego. Co istotne, w odróżnieniu od urlopu wypoczynkowego, osoba, która korzysta z opieki, nie musi osiągnąć żadnej długości stażu pracy. Zwolnienie z pracy na dziecko można wykorzystać od razu po rozpoczęciu zatrudnienia.
Prawo do zwolnienia od pracy przysługuje niezależnie od:
- stazu pracy,
- wymiaru etatu,
- rodzaju umowy (umowa na czas określony, nieokreślony, okres próbny, powołanie, wybór, mianowanie, spółdzielcza umowa o pracę).
Oznacza to, że z uprawnienia skorzysta pracownik pełnoetatowy, jak i osoba zatrudniona np. na 1/2 czy 1/4 etatu.
Zwolnienie na dziecko - wspólny limit dla obojga rodziców i zasady jego podziału
Dwa dni lub 16 godzin zwolnienia nie przysługują każdemu z rodziców oddzielnie. Limit jest wspólny dla obojga rodziców lub opiekunów prawnych w danym roku kalendarzowym. Mogą podzielić się uprawnieniem według potrzeb, ale ważne jest, że:
- sposób wykorzystania zwolnienia (w dniach lub w godzinach) określony przez pierwszego rodzica wiąże drugiego,
- nie można jednocześnie korzystać z różnych form (np. jednego dnia i kilku godzin).
Jeżeli oboje rodzice są zatrudnieni, z uprawnienia może skorzystać jedno z nich. Nie wyklucza się także, aby rodzice podzielili się i skorzystali każde po jednym dniu. Wraz z wnioskiem pracownik powinien złożyć do pracodawcy oświadczenie o braku zamiaru korzystania ze zwolnienia przez drugiego rodzica.
Z dni wolnych na opiekę nad dzieckiem może skorzystać tylko jedno z rodziców. To, które wykorzysta to uprawnienie muszą ustalić między sobą. Mogą zdecydować, że tylko jedno z rodziców korzysta z wolnym na opiekę nad dzieckiem w wymiarze 16 godzin albo że podzielą się wolnym w dowolny sposób.
Prawo do zwolnienia z tytułu opieki nad dzieckiem jest ściśle związane z konkretnym stosunkiem pracy. Oznacza to, że pracownik zatrudniony równolegle u dwóch różnych pracodawców, nabywa prawo do opieki na dziecko niezależnie w każdym z tych zakładów pracy.
Prawo do zwolnienia z tytułu opieki nad dzieckiem mają również rodzice rozwiedzeni lub będący w związkach nieformalnych, jednak limit dwóch dni dotyczy osobno każdego związku, z którego pochodzą dzieci.
Zwolnienia nie można udzielić pracownikowi pozbawionemu władzy rodzicielskiej.
Jak skorzystać z dni opieki nad dzieckiem?
Pracownik spełniający warunki do skorzystania z uprawnienia, chcąc z niego skorzystać, powinien złożyć pracodawcy oświadczenie o takim zamiarze. Jednak o sposobie wykorzystania zwolnienia może zdecydować dopiero w momencie składania pierwszego wniosku w roku kalendarzowym. Złożyć można w postaci papierowej lub elektronicznej. Jeżeli pierwszy wniosek w danym roku zostanie złożony na pełny dzień pracy, pracownikowi pozostanie do wykorzystania jeszcze jeden dzień. W przypadku wykorzystywania zwolnienia w dniach nie ma znaczenia jaki jest wymiar czasu pracy pracownika ani godzinowy wymiar pracy zaplanowanej na te dni. Jeżeli pracownik pracuje w systemie podstawowym po 8 godzin dziennie, w ramach zwolnienia w dniach wykorzysta 2 dni po 8 godzin.
Pierwszy wniosek składany w danym roku przesądza o tym, czy pracownik wykorzystuje uprawnienie w godzinach, czy w dniach.
Przykład:
Jeśli pierwszy wniosek dotyczy 1 dnia - kolejnego nie można złożyć na godziny.
Wniosek można złożyć:
- papierowo,
- elektronicznie,
- przez system kadrowo-płacowy, jeśli pracodawca takie rozwiązanie stosuje.
To pracownik wskazuje termin wolnego, ale powinien uwzględnić potrzeby organizacyjne pracodawcy.
W przypadku pracowników niepełnoetatowych limit 16 godzin ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, a niepełne godziny zaokrągla się w górę.
Przykłady:
- 1/2 etatu → 8 godzin zwolnienia
- 1/4 etatu → 4 godziny (16 × 1/4 = 4)
- 3/4 etatu → 12 godzin
Przepisy Kodeksu pracy nie określają sztywnego terminu na złożenie wniosku o zwolnienie z art. 188 KP. Zwyczajowo przyjmuje się, że należy to zrobić z odpowiednim wyprzedzeniem, aby pracodawca mógł zaplanować płynność pracy w firmie.
W pierwszym wniosku, który został złożony w danym roku kalendarzowym, pracownik określa, czy chce skorzystać ze zwolnienia w godzinach czy w dniach. Decyzja o przyznaniu urlopu stoi po stronie pracodawcy, nie powinien on odrzucać wniosku pracownika, jeśli nie ma ku temu ważnych i obiektywny powodów.
Urlop na opiekę nad dzieckiem - czy przepada?
Niewykorzystane zwolnienie od pracy z art. 188 kp, czyli opieka nad dzieckiem, nie przechodzi na kolejny rok kalendarzowy. Odnawiają się co roku, do ukończenia przez ostatnie dziecko pracownika 14. roku życia. Zwolnienie trzeba wykorzystać do 31 grudnia, bo niewykorzystane dni lub godziny po prostu przepadają. To jednak dobra wiadomość dla rodziców - te 2 dni wolnego można sprytnie połączyć z urlopem wypoczynkowym, tworząc sobie dłuższy weekend lub wygodnie wydłużając świąteczną przerwę.
Co więcej, Wigilia jest dniem wolnym od pracy, więc odpowiednio planując kalendarz, rodzic może realnie zyskać kilka dodatkowych dni odpoczynku, nie używając wielu dni urlopu. Zwolnienie na opiekę można też łączyć z innymi uprawnieniami, np. z urlopem ojcowskim lub rodzicielskim - co daje jeszcze większą elastyczność w planowaniu wolnego pod koniec roku.
Prawo do opieki nie kumuluje się i nie przechodzi na rok następny. Pracownikowi nie przysługuje również z tego tytułu żaden ekwiwalent pieniężny. Nowa pula 2 dni odnawia się automatycznie 1 stycznia.
Wynagrodzenie za czas opieki nad dzieckiem
Za czas, kiedy korzysta się z prawa do opieki nad zdrowym dzieckiem na podstawie art. 188 Kodeksu pracy, pracownikowi przysługuje 100% wynagrodzenia. Za czas zwolnienia pracownik zachowuje prawo do pełnego wynagrodzenia - tak, jakby w tym czasie normalnie pracował.
Za czas korzystania ze zwolnienia od pracy z tytułu opieki nad dzieckiem pracownik otrzymuje wynagrodzenie, które obliczane jest tak jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy. Oznacza to pełne zachowanie prawa do pensji za czas nieobecności.
Inne formy wsparcia dla rodziców
Zupełnie inaczej wygląda sytuacja, jeśli potrzebujemy zwolnienia od pracy, aby zostać w domu z dzieckiem, które jest chore. Wówczas nie potrzebujemy specjalnych dni wolnych. Możemy skorzystać ze zwolnienia lekarskiego. Przysługuje ono podczas choroby dziecka, jeśli:
- pracownik jest objęty ubezpieczeniem chorobowym;
- w domu nie ma nikogo, kto mógłby się zająć dzieckiem w czasie jego choroby.
Możesz skorzystać z niego, jeśli chore jest dziecko:
- twoje, w tym również przysposobione;
- przyjęte na wychowanie;
- małżonka (pasierb/pasierbica).
Oznacza to, że w przeciwieństwie do opieki na dziecko, zwolnienie lekarskie na dziecko dotyczy nie tylko osób zatrudnionych na umowę o pracę, ale też wszystkich, którzy poddali się dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.
Na chore dziecko poniżej 14. roku życia pracownikowi przysługuje do 60 dni w roku kalendarzowym. Na dziecko powyżej 14. roku życia pracownikowi przysługuje 14 dni zwolnienia chorobowego w roku.
Ponadto, jeśli dziecko ma:
- orzeczenie o znacznej niepełnosprawności;
- orzeczenie o niepełnosprawności z zaleceniami o konieczności stałej lub długotrwałej opieki, lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji
opiekunowi przysługuje 30 dni w roku kalendarzowym na opiekę zarówno nad zdrowym, jak i chorym dzieckiem w wieku poniżej 18 lat.
Na opiekę nad dzieckiem (a także innym członkiem najbliższej rodziny lub inną osobą, z którą dzielimy gospodarstwo domowe) można uzyskać dodatkowe 5 dni urlopu. Jednakże można z niego skorzystać, tylko jeśli osoba ta wymaga opieki z ważnych względów medycznych. Ponadto 5-dniowy urlop opiekuńczy jest bezpłatny.
Urlop od siły wyższej charakteryzuje się tym, że w przeciwieństwie do pozostałych urlopów - pracodawca musi go udzielić w terminie wskazanym przez pracownika. Nawet urlop na żądanie może odrzucić, jeśli ma ważny powód. Urlop od siły wyższej możemy jednak wziąć tylko na wydarzenia nagłe, nieprzewidziane i na które w żaden sposób nie mieliśmy wpływu.
Zasiłek opiekuńczy przysługuje na czas opieki nad dziecki lub innym chorym członkiem rodziny. Można go pobierać przez 60 dni. Jest to łączna liczba dni, przez które można pobierać go w jednym roku kalendarzowym.
Koniec prawa do zasiłku opiekuńczego nie oznacza jednak, że pracownik traci prawo do przebywania na zwolnieniu. Może wciąż opiekować się dzieckiem, ale za ten czas nie przysługuje mu już wynagrodzenie. Jego nieobecność wówczas należy traktować jako nieusprawiedliwioną, ale bezpłatną.
Miesięczny zasiłek wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku. W przypadku pracowników tą podstawą jest wynagrodzenie. Za czas pobierania zasiłku otrzymasz więc 80% tego, co otrzymałbyś, gdybyś przez ten czas pracował.
Jeżeli Twój pracodawca zgłosił do ubezpieczenia więcej niż 20 osób, to on będzie wypłacał zasiłek. Jeśli pracujesz w mniejszej firmie albo np. prowadzisz działalność gospodarczą, zasiłek opiekuńczy wypłaci Ci ZUS. W tym celu musisz o niego zawnioskować. Aby to zrobić, złóż przez ZUS PUE wniosek o zasiłek Z-15.
Czym różni się urlop opiekuńczy od dni na opiekę na dziecko? #urlokspracy2023 #blondynkawhr
tags: #czy #urlop #na #zdrowe #dziecko #przepada